Kosmatka (Luzula)

Kosmatki to zwykle kępiaste byliny, rzadko z rozłogami¹. Liście, skupione zwykle u nasady łodygi, są płaskie albo rynienkowate, a na brzegach mają białawe włoski¹.

Kosmatka owłosiona to gęstokępkowa bylina do 30 cm wysokości; liście odziomkowe mają do 20 cm długości i 5-10 mm szerokości, a wszystkie liście pokrywa długie, wełniste owłosienie¹. Atlas roślin podaje dla niej 10-15 cm wysokości². Nie ma kłączy i tworzy gęste kępki²; niemiecka Wikipedia pisze, że tylko rzadko wytwarza krótkie rozłogi⁵.

Kosmatka owłosiona 'Igel'

'Igel' to po niemiecku „jeż” - nazwa nawiązuje do kształtu kęp¹¹. Brytyjska szkółka The Plantsman's Preference opisuje odmianę jako małe kopczyki ciemnozielonych, skręconych liści, które z czasem tworzą niską, zimozieloną okrywę¹¹, a Knoll Gardens - jako niskie, zwarte kopułki ciemnozielonych, błyszczących liści⁸; e-katalog ZSP pisze, że liście są lekko poskręcane⁴. Niemieckie szkółki hurtowe Lorberg i Bruns opisują jej liście jako niebieskoszare¹⁵¹⁴. Wysokość źródła podają różnie: Knoll Gardens i e-katalog ZSP - 15-25 cm (e-katalog dodaje, że szerokość jest podobna)⁸⁴, The Plantsman's Preference - do 15 cm¹¹, szkółka Bruns - „12/20 cm”, bez wyjaśnienia zapisu¹⁴, Lorberg - ok. 10 cm wysokości i do 30 cm szerokości¹⁵, a niemiecka baza roślin NaturaDB - 5-10 cm¹².

Kosmatka śnieżna

Kosmatka śnieżna ma według niemieckiej Wikipedii 40-60 cm, rzadko do 80 cm wysokości; jej płaskie blaszki liściowe mają 15-20 (do 30) cm długości i do 4 mm szerokości i wszystkie są na brzegu gęsto orzęsione⁵. RHS opisuje ją jako wolno rozrastającą się, zimozieloną bylinę do ok. 60 cm, z luźną kępą wąskich, ciemnozielonych liści do 30 cm³, Knoll Gardens podaje 50-60 cm⁸, a atlas roślin i e-katalog ZSP - 30-40 cm²⁴.

Kiedy kwitnie

Kosmatka owłosiona kwitnie od marca do maja i należy do najwcześniej kwitnących krajowych roślin wiosennych, choć kwitnie niepozornie¹; atlas roślin też podaje marzec-maj². Dla 'Igel' szkółka Bruns podaje kwitnienie w kwietniu i maju¹⁴, a estońska szkółka Helga pisze, że odmiana prawie nie wytwarza kwiatostanów, i uważa to za zaletę¹⁸. Kosmatka śnieżna kwitnie od czerwca do sierpnia - tak podają niemiecka Wikipedia, atlas roślin i e-katalog ZSP⁵²⁴, a RHS - od wczesnego do pełni lata³.

Kwiaty i kwiatostany

U kosmatki owłosionej niepozorne kwiaty mają 3-4 mm, brunatne listki okwiatu i siedzą po 1-2 na gałązkach rozpierzchłego kwiatostanu¹; Lorberg opisuje kwiaty 'Igel' jako brązowe baldachy, pojawiające się od wiosny¹⁵. U kosmatki śnieżnej kwiatostan to gęsta, złożona wiecha baldachowata; kwiaty rosną w grupach po 6-20, a listki okwiatu są śnieżnobiałe⁵. E-katalog ZSP opisuje jej kwiaty jako dość duże i białe, a kwiatostany - jako nadające się do suszenia⁴. Kosmatka owłosiona jest wiatropylna - piszą to polska i niemiecka Wikipedia¹⁵.

Owocem kosmatek jest kulistawa torebka z trzema nasionami; nasiona mają białawe ciałko tłuszczowe¹ - co robią z nimi mrówki, piszemy w części „Czy kosmatka się wysiewa”.

W naturze kosmatki - inaczej niż sity - rosną zwykle na suchszych glebach i w miejscach cienistych, takich jak lasy i zarośla⁵. Kosmatka owłosiona rośnie w lasach i zaroślach na ubogich siedliskach, najczęściej w dąbrowach, kwaśnych buczynach i borach¹. Niemiecka Wikipedia nazywa ją rośliną głębokiego cienia i cienia, która w naturze rośnie przede wszystkim na glebach świeżych, umiarkowanie kwaśnych, ubogich albo średnio zasobnych w azot; jej korzenie sięgają do 50 cm w głąb⁵. Atlas roślin podaje dla niej półcień i cień oraz glebę świeżą, mineralno-próchniczną, o odczynie zbliżonym do obojętnego². Wśród typów lasu, w których jest częsta albo które wyróżnia, atlas wymienia głównie świeże bory i lasy mieszane, a tylko po jednym typie wilgotnym i bagiennym².

'Igel' - cień, ale nie susza

E-katalog ZSP pisze, że 'Igel' rośnie najlepiej w półcieniu i cieniu, w przepuszczalnej, stale umiarkowanie wilgotnej glebie zasobnej w materię organiczną; słabo znosi suszę i w okresach upałów może wymagać podlewania⁴. Knoll Gardens pisze, że tworzy niską okrywę na glebach niezbyt suchych i najlepiej rośnie w lekkim cieniu⁸. Amerykańska szkółka Xera Plants radzi unikać dla niej gęstego, suchego cienia - za idealny uznaje cień rozproszony pod koronami drzew - i latem regularnie ją podlewać, zwłaszcza w upały¹³. Inna amerykańska szkółka, Secret Garden Growers, pisze, że 'Igel' znosi trochę suchego cienia¹⁷, a niemiecka szkółka Bruns podaje półcień do cienia i zwykłe gleby uprawne¹⁴. Według niemieckiego sklepu Prima-Pflanzen w suszy mogą zasychać końce liści 'Igel'¹⁶.

Kosmatka śnieżna

RHS pisze, że kosmatka śnieżna rośnie najlepiej w półcieniu albo głębokim cieniu, w ubogiej albo umiarkowanie żyznej, próchnicznej i wilgotnej glebie, a słońce znosi tylko wtedy, gdy gleba jest stale wilgotna³. Knoll Gardens uważa półcień za stanowisko prawdopodobnie najlepsze, na glebach od wilgotnych po dość suche; kosmatka śnieżna znosi też dość otwarte, słoneczne miejsce, jeśli gleba nie jest zbyt sucha⁸. Atlas roślin podaje półcień i cień oraz glebę od świeżej do średnio wilgotnej², e-katalog ZSP pisze, że wymaga gleby wilgotnej, gliniasto-próchnicznej⁴, a Chicago Botanic Garden podaje glebę wilgotną i stanowisko od półcienia do pełnego cienia²⁴. Serwis ogrodniczy Gardenia pisze, że znosi suchy cień, ale na pełnym słońcu w ubogiej, suchej glebie sobie nie radzi²⁵. W naturze rośnie na glebach gliniastych, ubogich w wapń, o odczynie obojętnym do umiarkowanie kwaśnego⁵.

Czy kosmatka rośnie w suchym cieniu pod drzewami

To zależy od gatunku. 'Igel' - raczej nie: e-katalog ZSP, Knoll Gardens i Xera Plants radzą dla niej glebę niezbyt suchą⁴⁸¹³, a Xera wprost odradza gęsty, suchy cień¹³; z naszych źródeł tylko Secret Garden Growers pisze, że 'Igel' znosi trochę suchego cienia¹⁷. Przy kosmatce śnieżnej źródła się różnią: Gardenia pisze, że znosi suchy cień²⁵, a RHS i e-katalog ZSP radzą glebę wilgotną³⁴.

Jako roślinę do suchego cienia źródła opisują przede wszystkim kosmatkę olbrzymią (L. sylvatica), której nie mamy w ofercie: Washington State University ocenia ją jako dobry wybór do suchego cienia²⁰, serwis perennials.com - jako okrywę w każdym cienistym miejscu, nawet w suchym cieniu²², a Knoll Gardens pisze, że jej odmiana 'Marginata' znosi okresowo suchy cień⁸. Uczelnia BOKU w Wiedniu dodaje, że kosmatka olbrzymia po ukorzenieniu znosi nawet silną konkurencję korzeni drzew, ale w silnej suszy traci urodę¹⁹, a atlas roślin - że nie znosi przesuszenia². Polska Wikipedia podaje suche lasy liściaste i iglaste jako siedlisko kosmatki gajowej¹, której w ofercie nie mamy.

Ile roślin na metr kwadratowy

Dla 'Igel' źródła podają: Knoll Gardens - 7-9 roślin na m² (z doniczek 9 cm)⁸, e-katalog ZSP - około 9 roślin na m², a tak gęsto posadzona odmiana może być rośliną okrywową⁴, szkółka Bruns - 9-15 roślin na m²¹⁴, a Prima-Pflanzen - 11-16 roślin na m², w praktyce około 12¹⁶. Atlas roślin podaje dla dziko rosnącej kosmatki owłosionej 16 roślin na m² przy rozstawie 25 × 25 cm². Dla kosmatki śnieżnej Knoll Gardens zaleca 5-7 roślin na m² (z doniczek 2 l)⁸, atlas roślin - 7-9 roślin na m² przy rozstawie 33-38 cm², a e-katalog ZSP - 12 roślin na m²⁴. O innych roślinach okrywowych piszemy we wpisie „Najlepsze byliny okrywowe i zadarniające”.

Jak szybko rośnie po posadzeniu

'Igel' według e-katalogu ZSP rozrasta się bardzo powoli krótkimi rozłogami⁴, a według The Plantsman's Preference z czasem tworzy niską okrywę¹¹. Kosmatkę śnieżną RHS opisuje jako wolno rozrastającą się³, a atlas roślin pisze, że z czasem wolno rozrasta się na boki w luźną darń²; brytyjski serwis BBC Gardeners' World nazywa ją jednak rośliną żywotną²⁶, a BOKU - silną konkurencyjnie¹⁹. Po ilu latach z sadzonki wyrasta zwarta kępa, nasze źródła nie podają.

Kiedy i jak nisko przycinać kosmatkę

Kosmatek nie ścina się na zimę: Knoll Gardens pisze, że zimozielonych kosmatek, m.in. 'Igel', nie przycina się jesienią ani zimą⁸. Wiosną radzi wyczesać albo wygrabić stare, zmęczone i zaschnięte liście oraz kwiatostany, a w razie potrzeby skrócić kępy najwyżej o połowę, prawie w dowolnym momencie od kwietnia do lipca⁸. E-katalog ZSP pisze, że 'Igel' zwykle nie trzeba przycinać wiosną, bo nowe liście szybko zakrywają ubiegłoroczne⁴, a NaturaDB - że zimozielone „trawy”, takie jak ta kosmatka, nie wymagają cięcia, a wiosną obcina się tylko obumarłe końce liści i źdźbła¹².

Przy kosmatce śnieżnej źródła różnią się wprost. RHS pisze, że nie wymaga cięcia³. Knoll Gardens zauważa, że po kwitnieniu stare pędy kwiatostanowe i liście mogą wyglądać na dość zmęczone i brązowe, i radzi wtedy ściąć całą starą masę na około cal (ok. 2,5 cm) nad ziemią - roślina daje nowy pęk świeżych liści, który wytrzymuje do tej samej pory następnego roku⁸. Przy kosmatce olbrzymiej RHS radzi tylko usuwać przekwitłe kwiatostany dla porządku³, BOKU - przycinać wiosną tylko nieładne kępy, a gdy liście są w dobrym stanie, cięcie pominąć¹⁹, a perennials.com - przyciąć wczesną wiosną nożyczkami brązowe końce liści²².

Podział - kiedy i jak często

Do roślin chłodnolubnych (ang. cool-season) zalicza kosmatkę olbrzymią próba traw ozdobnych Kansas State University²¹; kosmatki owłosionej i śnieżnej żadne z naszych źródeł tak wprost nie nazywa. Kosmatkę śnieżną RHS radzi dzielić od połowy wiosny do początku lata³, perennials.com - wiosną albo wczesną jesienią²², a atlas roślin - w maju i czerwcu albo w sierpniu i wrześniu; te same terminy atlas podaje dla kosmatki owłosionej². BBC Gardeners' World radzi wykopywać i dzielić zagęszczone kępy kosmatki śnieżnej co trzy lata, od połowy wiosny do połowy lata²⁶. Odmiany kosmatki olbrzymiej BOKU radzi rozmnażać wiosną przez rozłogi albo podział¹⁹. Atlas roślin podaje dla kosmatki owłosionej i śnieżnej także wysiew w lutym i marcu²; nasze źródła nie piszą, czy siewki 'Igel' powtarzają cechy odmiany.

Podlewanie

E-katalog ZSP pisze, że 'Igel' w okresach upałów może wymagać podlewania⁴, a Xera Plants radzi podlewać ją latem regularnie, zwłaszcza w upały¹³. O zastoju wody zimą piszemy w części „Kosmatka zimą”.

Czy zostawiać kępę na zimę

Tak. Knoll Gardens radzi nie przycinać zimozielonych kosmatek jesienią ani zimą⁸, a RHS pisze, że kosmatka śnieżna nie wymaga cięcia³. Przy kosmatce olbrzymiej Washington State University dodaje, że pozostawione pędy z nasionami zdobią ogród zimą²⁰. O innych roślinach zielonych zimą piszemy we wpisie „Zimozielone byliny i trawy”.

Czy liście są zielone zimą

Dziko rosnąca kosmatka owłosiona jest zimozielona¹⁵. O 'Igel' źródła piszą różnie: Lorberg nazywa jej liście zimozielonymi¹⁵, Xera Plants też, ale zaznacza, że przy silnym mrozie liście mogą wyglądać na przypalone, a wiosną szybko zakrywa je nowy przyrost¹³; e-katalog ZSP pisze, że podczas mroźnych zim liście nieco rudzieją⁴, a estońska szkółka Helga opisuje odmianę jako półzimozieloną¹⁸. Kosmatkę śnieżną RHS i e-katalog ZSP opisują jako zimozieloną³⁴, atlas roślin - jako częściowo zimozieloną², a perennials.com pisze, że zimozielona jest tylko w regionach o łagodniejszych zimach²². Kosmatka olbrzymia jest według BOKU wrażliwa na zimowe słońce¹⁹.

Mróz i strefy w Polsce

Według analizy M. Snowarskiego (roczne minima temperatur z lat 1976-2011) z Polski zniknęła najsurowsza strefa mrozoodporności 5b, która przesunęła się dalej na wschód; najsurowsza strefa na jego mapie to 6a². Autor zastrzega, że przypisanie strefy gatunkowi nie jest ani proste, ani szczególnie obiektywne, a w zastoiskach mrozowych bywa gorzej, niż pokazuje mapa²; dość bezpiecznie można się czuć w strefie o 2-3 przedziały (literowe) cieplejszej od strefy granicznej rośliny².

Atlas roślin daje dziko rosnącej kosmatce owłosionej strefę 4². Dla odmiany 'Igel' większość źródeł podaje cieplejszą strefę: e-katalog ZSP - strefę 5b, choć pisze też, że odmiana jest całkowicie odporna na mróz⁴; NaturaDB - mrozoodporność do -23°C (strefa 6)¹², Xera Plants i Secret Garden Growers - strefę USDA 6a¹³¹⁷, Prima-Pflanzen - około od -23 do -28°C dla ukorzenionych kęp¹⁶, a The Plantsman's Preference - ocenę RHS H4 (od -10 do -5°C)¹¹. Tylko estońska szkółka Helga podaje dla niej europejskie strefy Z4 i Z5 (od -23 do -35°C)¹⁸. Szkółka Bruns podaje tylko, że 'Igel' znosi mróz, bez strefy¹⁴. Kosmatce śnieżnej atlas roślin daje strefę 5², RHS - ocenę H5, czyli od -15 do -10°C, co oznacza mrozoodporność w większości miejsc Wielkiej Brytanii, także w surowe zimy³, e-katalog ZSP - strefę 6⁴, a baza Kwantlen Polytechnic University - strefę 4 (od -34 do -29°C)²³; Chicago Botanic Garden podaje strefy 4-6²⁴, a perennials.com - 4-9²². Kosmatce olbrzymiej i jej odmianom 'Aurea', 'Marginata' i 'Hohe Tatra' RHS daje ocenę H7 (poniżej -20°C)³.

Niemiecki sklep Prima-Pflanzen radzi chronić zimą młode nasadzenia 'Igel' warstwą liści albo lekkim okryciem z gałązek, zwłaszcza w wietrznych miejscach¹⁶.

Zimą szkodzi mokra ziemia

Prima-Pflanzen pisze, że 'Igel' krótką suszę znosi lepiej niż długotrwały zastój wody w glebie, zwłaszcza zimą, gdy kępy mogą gnić¹⁶.

Gdy nie zdążysz posadzić przed zimą

Ziemia w doniczce stojącej na wierzchu może się wychłodzić do kilkunastu stopni mrozu (ok. od -13 do -17°C), a to może uszkodzić korzenie - jeśli nie zdążysz posadzić kosmatki przed zimą, wkop doniczkę w ziemię³².

Czy kosmatka się wysiewa

Kosmatka owłosiona - tak. Według niemieckiej Wikipedii sama się wysiewa: po dojrzeniu pęd z owocami pochyla się do ziemi, a nasiona z elajosomami (ciałkami zawierającymi olej i cukier) roznoszą dalej mrówki; owoce dojrzewają w czerwcu i lipcu⁵. BOKU też pisze, że kosmatka owłosiona chętnie sama się wysiewa¹⁹. Według atlasu roślin (za bazą Lososová i in. 2023) kosmatka owłosiona i śnieżna rozsiewają się głównie za sprawą mrówek, a 50-99% nasion trafia na odległość 2-15 m². O kosmatce śnieżnej serwis Gardenia pisze, że swobodnie się wysiewa w ogrodzie²⁵; polskie źródła piszą tylko o roznoszeniu jej nasion przez mrówki w naturze². Czy siewki 'Igel' powtarzają cechy odmiany, nasze źródła nie podają; szkółka Helga pisze, że ta odmiana prawie nie wytwarza kwiatostanów¹⁸.

Przy kosmatce olbrzymiej Washington State University pisze, że przekwitłe kwiatostany można obciąć, a pędy z nasionami zostawione na roślinie dają nowe rośliny²⁰; według angielskiej Wikipedii jej nasiona zwykle kiełkują blisko rośliny matecznej⁶.

Czy się rozrasta

Dziko rosnąca kosmatka owłosiona nie ma kłączy i tworzy gęste kępki², a 'Igel' rozrasta się bardzo powoli krótkimi rozłogami⁴. Kosmatka śnieżna ma według niemieckiej Wikipedii płożące się kłącze z rozłogami długości do ponad 10 cm i tworzy luźną darń⁵; baza Kwantlen Polytechnic University też podaje, że tworzy rozłogi²³. BBC Gardeners' World ostrzega, że kosmatka śnieżna jest żywotna i może być inwazyjna, ale w ogrodzie rzadko sprawia kłopot, bo sadzi się ją jako okrywę²⁶.

Gdzie dziczeje

Według angielskiej Wikipedii uprawiana kosmatka śnieżna w niektórych klimatach może uciekać z ogrodów i stawać się gatunkiem inwazyjnym⁶. Kew podaje ją jako zawleczoną w Czechach, na Słowacji i w Wielkiej Brytanii⁷, a niemiecka Wikipedia pisze, że zawleczona rośnie w Saksonii, a w Holandii się zadomawia⁵. W Polsce dziko nie rośnie: atlas roślin ma ją jako takson uprawiany, którego nie ma w czekliście flory Polski², w bazie GBIF jest z Polski tylko jeden rekord - okaz zielnikowy z 2012 roku²⁹, a w bazie „Gatunki obce w Polsce” Instytutu Ochrony Przyrody PAN nie ma jej karty²⁸.

Kosmatka olbrzymia według niemieckiej Wikipedii łatwo się rozprzestrzenia i pojawia się też w ogrodach, w których nikt jej nie sadził; zwłaszcza w miejscach o dużej wilgotności powietrza, z obfitym deszczem i śniegiem, tworzy rozległe płaty, które hamują naturalne odnowienie lasu⁵. Serwis perennials.com pisze z kolei, że choć jest żywotna, wcale nie jest inwazyjna²².

Choroby i szkodniki

RHS pisze, że kosmatka śnieżna na ogół nie ma szkodników ani chorób; tak samo ocenia kosmatkę olbrzymią, jej odmianę 'Marginata' i L. × borreri 'Botany Bay'³. Według Prima-Pflanzen 'Igel' rzadko choruje, ale w gęstych, cienistych nasadzeniach mogą się pojawić ślimaki, a w suszy mogą zasychać końce liści¹⁶. NaturaDB oznacza 'Igel' jako odporną na ślimaki¹², a Secret Garden Growers podaje, że jest odporna na jelenie, ślimaki i króliki - to deklaracja szkółki z USA¹⁷. Na dziko rosnącej kosmatce owłosionej żyją grzyby rdzawnikowe i głowniowe⁵.

Czy kosmatka jest trująca

BBC Gardeners' World podaje, że kosmatka śnieżna nie ma znanego działania toksycznego dla ludzi, kotów, psów, koni ani zwierząt gospodarskich²⁶. O kosmatce owłosionej nasze źródła tego nie piszą.

Kosmatka należy do rodziny sitowatych, która liczy około czterystu czterdziestu gatunków w siedmiu rodzajach; we florze Polski są z niej tylko dwa rodzaje - sit (Juncus) i kosmatka¹. W systemie APG sitowate są rodziną siostrzaną dla ciborowatych (Cyperaceae, m.in. turzyce) i należą do rzędu wiechlinowców (Poales), tak jak wiechlinowate, czyli trawy¹. Według herbarium NC State sitowate to jedna z trzech rodzin roślin trawiastych, obok turzycowatych (ciborowatych) i traw właściwych; od obu odróżnia je owoc - torebka, a nie ziarniak czy orzeszek - oraz promienisty okwiat z sześciu listków⁹. Missouri Department of Conservation dodaje, że trawy mają puste źdźbła, liście w dwóch rzędach i kwiaty bez widocznego okwiatu; liście sitów są nagie, a kosmatek - owłosione¹⁰. BBC Gardeners' World pisze o kosmatce śnieżnej, że wygląda jak trawa, ale trawą nie jest²⁶.

Rodzaj opisał de Candolle; jego nazwa ukazała się po raz pierwszy we „Flore Française” Lamarcka i de Candolle'a (wyd. 3, 1805)⁷. Kew przyjmuje w nim sto dwadzieścia pięć gatunków; zasięg rodzaju jest kosmopolityczny, głównie w strefie umiarkowanej⁷, a polska Wikipedia podaje sto dwadzieścia cztery gatunki¹. Kosmatki rosną na wszystkich kontynentach poza Antarktydą, najliczniej w strefie umiarkowanej i chłodnej Eurazji; w Europie rośnie trzydzieści jeden gatunków, a w Polsce - dziesięć¹.

Skąd nazwa

Nazwa Luzula może pochodzić od włoskiego lucciola albo od łacińskiego luzulae lub luxulae (od lux - światło) i nawiązywać do tego, że rośliny mokre od rosy połyskują⁶. De Candolle, tworząc rodzaj w 1805 roku, napisał, że dawni botanicy (zwłaszcza J. Bauhin) nazywali te rośliny gramen luzulae; już Cesalpino w 1583 roku podał ludową nazwę „Herba Luciola”, a włoskie lucciola to świetlik, robaczek świętojański³⁰. Polska nazwa „kosmatka” nawiązuje do owłosienia brzegów liści, a przymiotnik „kosmaty” znaczy „pokryty włosami, sierścią, meszkiem”³¹. Po angielsku kosmatki to wood-rush (także wood rush albo woodrush)⁶, a po niemiecku Hainsimsen, też Hainbinsen, regionalnie Marbel⁵.

Kosmatka owłosiona

Kosmatka owłosiona, zwana też orzęsioną (Luzula pilosa), rośnie w większej części Europy (bez północnych i południowych krańców), na Zakaukaziu i w północnej Azji po wschodnią Syberię i Mongolię; w Polsce jest bardzo pospolita w całym kraju¹. Od niej pochodzi nazwa zespołu kwaśnej buczyny niżowej (Luzulo pilosae-Fagetum)¹, a atlas roślin nazywa ją gatunkiem wskaźnikowym starych lasów, rosnącym od nizin po piętro subalpejskie². Razem z innymi wcześnie kwitnącymi roślinami, m.in. zawilcem gajowym i fiołkiem leśnym, tworzy wiosenny aspekt widnych, kwaśnych lasów⁵. Liśćmi kosmatki owłosionej żywią się gąsienice dwóch niewyspecjalizowanych gatunków motyli, Apamea scolopacina i Mythimna pudorina; NaturaDB zaznacza, że dla 'Igel' brak danych, a jej wartość dla nich może być mniejsza niż dzikiej formy¹². Według angielskiej Wikipedii gąsienice motyli Coleophora biforis i C. otidipennella żerują wyłącznie na kosmatkach, a C. antennariella - tylko na kosmatce owłosionej⁶. Angielska nazwa gatunku to hairy wood-rush³, a niemieckie - m.in. Behaarte Hainsimse i Frühlings-Hainsimse⁵.

'Igel' to według RHS, Knoll Gardens, atlasu roślin i e-katalogu ZSP odmiana kosmatki owłosionej³⁸²⁴; atlas roślin wymienia ją jako jedyną odmianę tego gatunku i oznacza jako rzadko spotykaną w handlu². Hodowcy ani roku wprowadzenia odmiany żadne z naszych źródeł nie podaje.

Kosmatka śnieżna

Kosmatka śnieżna (Luzula nivea) pochodzi według Kew z Pirenejów i Alp; jako rodzimą Kew podaje ją dla Austrii, Francji, Niemiec, Włoch, Hiszpanii, Szwajcarii i północno-zachodnich Bałkanów⁷. Atlas roślin dodaje Apeniny i pisze, że to bylina z gór środkowej i południowej Europy, sięgająca po piętro subalpejskie; za jej krajowy odpowiednik uznaje kosmatkę gajową². W naturze rośnie w ubogich gatunkowo buczynach i dąbrowach z bukiem, czasem w lasach jodłowo-świerkowych; rzadko schodzi poniżej 800 m n.p.m., a na Monte Baldo sięga 2200 m⁵. W Niemczech rodzimie rośnie tylko w Alpach Bawarskich, a uprawiana jest głównie w ogrodach cienistych⁵. W Niemczech, Szwajcarii i Austrii występuje mieszaniec kosmatki gajowej i śnieżnej - Luzula × favratii⁵. Kosmatka gajowa ma kwiaty białawe albo czerwonawe, ale nie śnieżnobiałe jak kosmatka śnieżna⁵. Angielska nazwa kosmatki śnieżnej to snow rush³, a niemiecka - Schneeweiße Hainsimse⁵.

Kosmatki w Polsce

Do flory Polski należy dziesięć kosmatek: blada (L. pallescens), brunatna (L. alpinopilosa), gajowa (L. luzuloides), kłosowa (L. spicata), licznokwiatowa (L. multiflora), olbrzymia (L. sylvatica), owłosiona (L. pilosa), polna (L. campestris), sudecka (L. sudetica) i żółtawa (L. luzulina)¹. Kosmatka polna jest bardzo pospolita na niemal całym niżu i w niższych partiach gór, a licznokwiatowa (zwana też wielokwiatową) - pospolita niemal na całym niżu¹. Kosmatka olbrzymia to największa kosmatka, o lśniących, płaskich liściach⁶; w Polsce rośnie głównie w Sudetach i Karpatach, a poza górami podawana była z rozproszonych, pojedynczych stanowisk na Pobrzeżu Południowobałtyckim i Pojezierzu Kaszubskim¹. Kosmatka gajowa jest rodzima i dość pospolita w górach, a na niżu rośnie w rozproszeniu i jej stanowiska uchodzą za zawleczone albo o niepewnym statusie¹; w bazie „Gatunki obce w Polsce” ma status nieinwazyjnego gatunku obcego na tej części kraju, gdzie nie jest rodzima²⁸. Kosmatka kłosowa, brunatna i sudecka to gatunki wysokogórskie: kłosowa rośnie na halach i skałach w piętrze kosodrzewiny i alpejskim, brunatna - w najwyższych partiach Karpat, a sudecka jest gatunkiem charakterystycznym sudeckich muraw bliźniczkowych².

Ochrona

Żadna kosmatka nie jest w Polsce objęta ochroną gatunkową: z rodziny sitowatych obowiązujące rozporządzenie Ministra Środowiska z 9 października 2014 roku w sprawie ochrony gatunkowej roślin wymienia tylko sit tępokwiatowy (Juncus subnodulosus)²⁷.