Kostrzewa (Festuca)

Kew GrassBase opisuje kostrzewę siną jako bylinę gęstokępkową, z trwałymi, zbitymi martwymi pochwami liściowymi u nasady; jej liście są nitkowate, złożone, w przekroju okrągłe, szerokie na 0,5-0,85 mm, sine i pokryte nalotem⁹. Missouri Botanical Garden porównuje kopulastą kępę do jeżozwierza: igiełkowate liście rozchodzą się promieniście w górę i na boki, do wysokości 15-20 cm, a z kwiatostanami kępa ma 25-36 cm; ogród opisuje gatunek jako krótkowieczną, niską, półzimozieloną trawę kępiastą². Atlas roślin pisze o zwartych, kulistych w zarysie kępkach szarosinoniebieskiej barwy, mniej więcej zimozielonych³. Epitet glauca oznacza barwę szarozieloną, bardzo blado niebieskozieloną, jasnosiną³.

Barwa liści przez rok

Według Uniwersytetu Wisconsin liście są na początku sezonu jasno niebieskosrebrzyste, latem bardziej niebieskozielone, a jesienią przybierają ciemniejszą, nakrapianą zieleń; w łagodnym klimacie zostają zielone przez zimę, a w ostrzejsze zimy mogą brązowieć⁸. Missouri Botanical Garden pisze, że w łagodne zimy liście mogą zachować dobrą barwę, a w ostre zimy kępy mogą brązowieć². Brytyjskie Królewskie Towarzystwo Ogrodnicze (RHS) pisze o 'Blue Select', że jej liście zimą zielenieją¹, a e-katalog Związku Szkółkarzy Polskich (ZSP) o Intense Blue - że zimą kolor liści nieco blednie⁴. Najlepszą barwę liście mają w pełnym słońcu, a w półcieniu niebieski kolor rozwija się słabiej²⁸. 'Elijah Blue' ma według Uniwersytetu Wisconsin wiosną liście bardziej srebrzyste niż gatunek, a niebieska barwa trzyma się u niej dłużej w sezonie⁸; e-katalog ZSP pisze, że jej intensywnie niebieski odcień utrzymuje się nawet w bardzo słoneczne lato⁴.

Kiedy kwitnie

Atlas roślin podaje dla kostrzewy sinej kwitnienie w maju i czerwcu³, Missouri Botanical Garden - w czerwcu i lipcu², a Uniwersytet Wisconsin - na początku lata⁸. RHS pisze ogólnie o kostrzewach, że kwitną przed połową lata¹. E-katalog ZSP podaje dla 'Elijah Blue' maj i czerwiec, z kwiatostanami mniej licznymi niż u gatunku, a dla 'Blue Select' - czerwiec i lipiec⁴; niemiecka grupa szkółek Die Staudenpalette podaje dla 'Elijah Blue' czerwiec i lipiec²¹.

Wiechy

Kwiatostanem kostrzewy sinej jest ściśnięta wiecha długości 4,4-5,5 cm⁹. Missouri Botanical Garden opisuje kwiaty jako jasnozielone z fioletowym odcieniem, zebrane w szczytowe wiechy na źdźbłach ponad liśćmi; pojawiają się późną wiosną i na początku lata i są mało ozdobne². Potem powstają płowe owocostany - jedni ogrodnicy uważają je za ozdobę, inni za psujące symetrię kępy i barwę liści². Według Uniwersytetu Wisconsin wiechy wyrastają na początku lata do 35-45 cm i z czasem płowieją⁸. Kwiatostany 'Elijah Blue' są według e-katalogu ZSP najpierw niebieskawe, a w miarę rozwoju żółkną⁴. Kwiatostany 'Blue Select' mają do 35 cm i sterczą pionowo nad kępą; najpierw są srebrzysto-niebieskozielone, potem szarzeją, a w końcu robią się złocistobrązowe i takie zostają do zimy⁴. O ścinaniu kwiatostanów piszemy w części „Sadzenie, wiosenne cięcie i podział”.

Jak wysoka rośnie

Kępa liści kostrzewy sinej ma według atlasu roślin 15-20 (30) cm³, a według Missouri Botanical Garden 15-20 cm, z kwiatostanami 25-36 cm². Kew GrassBase podaje źdźbła długości 18-46 cm⁹. 'Elijah Blue' ma według e-katalogu ZSP ok. 20 cm wysokości i 25 cm szerokości⁴, a według amerykańskiej szkółki Hoffman Nursery kępę niższą niż 30 cm¹¹. 'Blue Select' tworzy według RHS poduszki do 30 cm¹, a według e-katalogu ZSP ma 35-40 cm wysokości⁴. 'Miedzianobrody' ma według e-katalogu ZSP 20-30 cm, a w czasie kwitnienia 50-70 cm⁴. Wysokości wszystkich odmian podajemy w tabeli odmian.

Missouri Botanical Garden pisze, że kostrzewa sina znosi lekki cień, ale najlepszą barwę liści ma w pełnym słońcu². Uniwersytet Wisconsin dodaje, że najlepiej rośnie w pełnym słońcu i wymaga gleby dobrze przepuszczalnej, a w półcieniu jej niebieska barwa rozwija się słabiej⁸. Colorado State University podaje stanowisko od słońca do półcienia¹⁶, a Oklahoma State University umieszcza kostrzewę siną na liście traw na miejsca cieniste z dopiskiem „lekki cień”¹⁸. Atlas roślin podaje stanowisko słoneczne³, a polska Wikipedia (w haśle o kostrzewie popielatej, zwanej też siną) - nasłonecznione, ciepłe, suche i osłonięte od wiatru⁵. Brytyjska szkółka Knoll Gardens pisze o kostrzewach ogólnie, że najlepiej rosną w słonecznych, otwartych miejscach, na glebach przeciętnych do dobrze przepuszczalnych¹⁵.

Jaka gleba

Atlas roślin zaleca glebę przepuszczalną, lekką, ubogą lub przeciętną, świeżą (umiarkowanie wilgotną), z preferencją odczynu zasadowego; podłoże nie może być trwale nadmiernie wilgotne ani podmokłe³. Missouri Botanical Garden pisze, że kostrzewa sina znosi suszę i ubogie podłoże, ale nie znosi gleb mokrych i źle przepuszczalnych², a Uniwersytet Wisconsin - że bywa krótkowieczna na glebach mokrych, na ciężkiej glinie i tam, gdzie wysoka wilgotność powietrza łączy się z wysoką temperaturą⁸. Polska Wikipedia zaleca gleby lekkie, przepuszczalne, piaszczyste i próchniczne i pisze, że na glebach żyznych i wilgotnych roślina żyje znacznie krócej⁵. Podobnie holenderska szkółka Kwaliteitsplanten: kostrzewa sina posadzona w miejscu zbyt mokrym albo zbyt żyznym jest krótkowieczna, a na dobrym stanowisku rośnie latami¹⁴. Magazyn Fine Gardening zaleca dla 'Elijah Blue' glebę ubogą do umiarkowanie żyznej¹³, a Colorado State University pisze, że kostrzewa sina jest doskonała na piaski, ale nie na ciężkie, mokre gleby¹⁶.

Susza

BBC Gardeners' World pisze, że po ukorzenieniu kostrzewa sina jest całkowicie odporna na suszę, a najintensywniejszą barwę ma na glebie przepuszczalnej w pełnym słońcu¹⁷. Atlas roślin zalicza kostrzewy ogrodowe do bylin odpornych na suszę³. E-katalog ZSP pisze jednak przy 'Blue Select', że znosi ona suszę, ale najlepiej rośnie w podłożu umiarkowanie wilgotnym⁴. Colorado State University radzi w półsuchym klimacie Kolorado trochę ją dodatkowo podlewać¹⁶, a angielska Wikipedia pisze, że kostrzewa znosi suszę i ubogą glebę, ale woli regularne podlewanie⁵. O innych bylinach i trawach na suche, słoneczne miejsca piszemy we wpisie „Ogród odporny na suszę”.

Upał i wilgotne lato

Według amerykańskiej szkółki hurtowej Walters Gardens kostrzewa jako trawa chłodnolubna rośnie najlepiej w temperaturze ok. 10-18°C, a w upale jej wzrost staje¹⁰. Hoffman Nursery pisze, że 'Elijah Blue' wiosną i jesienią rośnie średnio szybko do szybko, w środku zimy wolniej, a latem wolno albo przechodzi w spoczynek; w gorące, wilgotne lato może zwolnić, a nawet zamierać¹¹. Według e-katalogu ZSP 'Blue Select' w letnie upały często zwalnia wzrost i wznawia go na początku jesieni, gdy podłoże się ochładza⁴. NC State opisuje kostrzewę siną jako krótkowieczną trawę, która nie znosi upału ani dużej wilgotności powietrza⁷, a Missouri Botanical Garden pisze, że kępy mogą słabnąć w gorące, wilgotne lata i wtedy trzeba je przyciąć².

Kiedy sadzić

RHS uważa jesień za najlepszą porę sadzenia traw chłodnego klimatu, wśród nich kostrzew¹. Co zrobić z sadzonką, której nie zdążysz posadzić przed zimą, piszemy w części „Trawa zimą”.

Ile roślin na metr kwadratowy

Atlas roślin podaje dla kostrzewy sinej rozstawę 25-30 cm, czyli 11-16 roślin na m²³, a e-katalog ZSP - 12-16 roślin na m²⁴. Uniwersytet Wisconsin pisze, że kępy rosną na boki bardzo powoli, więc jako roślinę okrywową trzeba kostrzewę siną sadzić gęsto, co ok. 20-25 cm⁸. Die Staudenpalette podaje dla 'Elijah Blue' 7-9 roślin na m²²¹. Dla kostrzewy Gautiera atlas roślin podaje 4-12 roślin na m² w rozstawie 29-50 cm³, e-katalog ZSP - 12-16⁴, a Die Staudenpalette - 9-12 roślin na m²²¹.

Jak szybko rośnie po posadzeniu

Kostrzewa to trawa chłodnolubna: według Hoffman Nursery 'Elijah Blue' wiosną i jesienią rośnie średnio szybko do szybko, a latem wolno albo przechodzi w spoczynek¹¹. Na boki kostrzewa sina rozrasta się według Uniwersytetu Wisconsin bardzo powoli⁸, a według e-katalogu ZSP nie rozrasta się w darń⁴; atlas roślin pisze przeciwnie, że szybko rozrasta się na boki, tworząc zwartą darń³.

Kiedy i jak przycinać kostrzewę: wyczesać czy przyciąć

Kostrzewę porządkuje się wczesną wiosną: wyczesuje się z kępy suche liście albo przycina ją na ok. 7,5-10 cm¹²⁸ - źródła radzą tu różnie. RHS pisze, że u kostrzewy sinej i innych gęstych kęp trzeba usunąć wszystkie suche liście zbierające się u nasady oraz brązowe końcówki liści, a trawy zimozielone zwykle wymagają tylko usunięcia martwych części i nie zawsze dobrze znoszą mocne cięcie¹. Takie trawy porządkuje się według RHS wczesną wiosną: usuwa się przekwitłe kwiatostany, a martwe liście wyczesuje palcami, zostawiając żywe¹. Missouri Botanical Garden radzi wczesną wiosną przyciąć liście na wysokość ok. 7,5-10 cm, żeby uporządkować kępę i ułatwić wyrastanie nowych liści², a Uniwersytet Wisconsin podaje dwie możliwości: wczesną wiosną ostrożnie przyciąć kępy do ok. 7,5-10 cm albo tylko wyczesać stare, brązowe liście⁸. E-katalog ZSP pisze przy 'Blue Select', że dla ładnego wyglądu można ją wiosną przyciąć na wysokość 7-10 cm nad nasadą kępy⁴. Holenderska szkółka Kwaliteitsplanten ogranicza pielęgnację do wiosennego oczyszczenia¹⁴. BBC Gardeners' World też radzi usuwać martwe liście, ale zimą¹⁷.

Część źródeł radzi ciąć mocniej. Perennials.com pisze, że w rejonach z mroźną zimą liście 'Elijah Blue' przycina się pod koniec zimy aż do nasady¹², a Walters Gardens - że w chłodniejszym klimacie kostrzewy przycina się prawie do nasady, przed zimą albo wczesną wiosną¹⁰. Kępy, które słabną w gorące, wilgotne lato, Missouri Botanical Garden radzi przyciąć².

Czy ścinać kwiatostany

Według Uniwersytetu Wisconsin kwiatostany kostrzewy sinej nie są zbyt ozdobne i można je ściąć dla lepszego wyglądu rośliny; nieścięte dają brązowe nasiona, a roślina łatwo się wysiewa⁸. E-katalog ZSP pisze przy 'Blue Select', że kwiatostany można wycinać, jeśli ważniejszy jest kolor liści, a w opisie gatunku - że kostrzewa sina rozsiewa się, jeśli nie zetnie się ich w porę⁴. Perennials.com dopuszcza usuwanie kwiatostanów 'Elijah Blue' latem¹². Missouri Botanical Garden przypomina, że płowe owocostany jedni ogrodnicy uważają za ozdobę, a inni za psujące symetrię kępy i barwę liści².

Podział - kiedy i jak często

Kępy kostrzewy sinej z czasem zamierają w środku, dlatego według Missouri Botanical Garden co 2-3 lata trzeba je podzielić i posadzić na nowo albo wymienić². Uniwersytet Wisconsin radzi co 2-3 lata wykopać kępę, podzielić ją, wyrzucić środek i posadzić żywotniejsze części; podział robi się wczesną wiosną⁸. RHS pisze, że trawy z chłodnego klimatu, w tym kostrzewy, trzeba dzielić często, mniej więcej co trzy lata, żeby korzenie się nie zagęszczały, a roślina nie traciła wigoru; najlepiej robić to, gdy ruszają z wegetacją, od końca zimy do wczesnej wiosny¹. E-katalog ZSP pisze przy 'Blue Select', że co dwa, trzy lata wymaga ona odmłodzenia albo wymiany⁴, a Fine Gardening - że kępy 'Elijah Blue' trzeba dzielić co kilka lat, żeby zachowały wigor i barwę¹³. Perennials.com radzi dzielić 'Elijah Blue' wczesną wiosną co 2-3 lata¹², Walters Gardens - wiosną, żeby podzielone rośliny zdążyły się ukorzenić przed zimą¹⁰, a Colorado State University - często, żeby roślinę odnowić¹⁶.

Źródła podają też inne terminy: atlas roślin - podział starszych kęp w całym okresie wegetacji, od kwietnia do września³, Knoll Gardens - wiosną albo latem¹⁵, a Fine Gardening w artykule o trawach ogólnie pisze, że trawy chłodnolubne można dzielić także jesienią, ale tylko wtedy, gdy gleba jest jeszcze na tyle ciepła, że podzielone rośliny zdążą się ukorzenić przed spoczynkiem; w czasie kwitnienia traw się nie dzieli¹³.

Czy zostawiać kępę na zimę

Zwykle tak - kępę porządkuje się dopiero wczesną wiosną. RHS radzi u kostrzewy sinej usuwać suche liście, a o trawach zimozielonych pisze, że zwykle wymagają tylko usunięcia martwych części; porządkuje się je wczesną wiosną¹. Uniwersytet Wisconsin pisze, że nawet wśród śniegu liście kostrzewy sinej w większości stoją prosto i zdobią ogród zimą⁸, a atlas roślin zalicza kostrzewy ogrodowe do grupy „zima w ogrodzie”³. Według Missouri Botanical Garden w łagodne zimy liście mogą zachować dobrą barwę, a w ostre zimy kępy mogą brązowieć²; Colorado State University pisze, że w strefie USDA 5 kostrzewa sina jest zimozielona¹⁶. Walters Gardens podaje, że w łagodnym klimacie kostrzewy zachowują się jak zimozielone, a w chłodniejszym przycina się je prawie do nasady przed zimą albo wczesną wiosną¹⁰. O innych trawach i bylinach, które zostają zielone zimą, piszemy we wpisie „Zimozielone byliny i trawy”.

Zimą szkodzi mokra ziemia

Atlas roślin zaleca przy zimowaniu kostrzewy sinej osłonę przed wilgocią i drenaż³. Missouri Botanical Garden pisze, że kostrzewa sina nie znosi gleb mokrych i źle przepuszczalnych², a Uniwersytet Wisconsin - że bywa krótkowieczna na glebach mokrych i na ciężkiej glinie⁸.

Mróz i strefy w Polsce

Według analizy M. Snowarskiego (dane z lat 1976-2011) z Polski zniknęła najsurowsza strefa mrozoodporności 5b; opis mapy wymienia strefy od 6a (np. Góry Świętokrzyskie) przez 6b i 7a po 7b na wybrzeżu, a sam Hel leży w strefie 8a³. Atlas zaznacza, że w najchłodniejszej strefie podanej dla gatunku ostra zima może roślinę uszkodzić albo zabić raz na kilka-kilkanaście lat³. Atlas roślin daje kostrzewie sinej strefę 5, a kostrzewie Gautiera - strefę 4³. E-katalog ZSP podaje dla kostrzewy sinej strefę 5, ale dla 'Elijah Blue' - strefę 6; strefę 5 podaje też dla 'Blue Select', 'Miedzianobrody' i kostrzewy Gautiera⁴. Źródła amerykańskie podają dla kostrzewy sinej strefy USDA 4-8 (Missouri Botanical Garden)² albo 4a-8b (Uniwersytet Wisconsin)⁸, a dla 'Elijah Blue' perennials.com - strefy 3-9¹². RHS daje Intense Blue, 'Blue Select', 'Miedzianobrody' i kostrzewie Gautiera klasę H5, czyli mrozoodporność przy mroźnej zimie od -15 do -10°C¹.

Wynik próby zimowania

W próbie traw ozdobnych Uniwersytetu Vermont z 1999 roku (strefa USDA 4a, gleba kamienista) 'Elijah Blue', posadzona dopiero w 1998 roku, dostała najwyższą ocenę mrozoodporności - 5 w skali 1-5²⁰.

Gdy nie zdążysz posadzić przed zimą

Ziemia w doniczce stojącej na wierzchu może się wychłodzić do kilkunastu stopni mrozu (ok. od -13 do -17°C), a to może uszkodzić korzenie - jeśli nie zdążysz posadzić kostrzewy przed zimą, wkop doniczkę w ziemię²⁸. RHS uważa jesień za najlepszą porę sadzenia traw chłodnego klimatu, wśród nich kostrzew¹.

Kostrzewa Gautiera (Festuca gautieri) ma w atlasie roślin także nazwy kostrzewa miotlasta, kostrzewa niedźwiedzia i „niedźwiedzie futro”³; RHS podaje angielskie nazwy spiky fescue i bearskin fescue oraz synonimy Festuca scoparia i F. rubra var. viridis hort.¹. Opisał ją w 1882 roku Eduard Hackel jako odmianę Festuca varia var. gautieri, a do rangi gatunku podniósł Karl Richter⁵. Kew uznaje dwa podgatunki, a F. scoparia traktuje jako synonim podgatunku typowego⁶. W naturze rośnie w Pirenejach, na stanowiskach suchych, kamienistych i ocienionych³, według e-katalogu ZSP do 2700 m n.p.m.⁴; Kew podaje zasięg w południowo-zachodniej Francji, północnej i wschodniej Hiszpanii, północnym Maroku i Rumunii⁶.

Od kostrzewy sinej różni się przede wszystkim barwą: tworzy soczyście zielone, półkuliste poduszki wysokości 10-15 cm⁴. Liście są nitkowate, szerokie na 0,4-0,7 mm, z kłującym wierzchołkiem⁹. W maju wyrastają źdźbła 20-40 cm z nielicznymi, luźnymi wiechami, a kwitnienie przypada na czerwiec⁴. Atlas roślin podaje 10-20 cm wysokości i 30-40 cm szerokości³, a Kew GrassBase - źdźbła 20-50 cm⁹.

Według atlasu roślin kostrzewa Gautiera rośnie w słońcu i półcieniu, ma niskie wymagania co do gleby i odczyn zbliżony do obojętnego, a w trudnych miejscach, mocno ocienionych i suchych, dobrze sobie radzi³. RHS opisuje ją jako zimozieloną trawę kępiastą do słońca i półcienia, odporną na suszę¹. RHS radzi dzielić i przesadzać kępy co 2-3 lata, żeby zachowały ładny kolor, a wiosną wygrabić suche liście ze środka kępy¹; e-katalog ZSP radzi obcinać zaschnięte kwiatostany ze względów estetycznych i co kilka lat roślinę dzielić i przesadzać⁴.

W Polsce kostrzewa Gautiera jest uprawiana jako trawa ozdobna, ale według atlasu roślin zdziczała i lokalnie się zadomawia; atlas oznacza ją jako ekspansywną³. Jej nasiona rozsiewają się lokalnie: według pracy Lososovej i in. z 2023 roku 50-99% nasion pada w odległości 1-5 m³. W bazie „Gatunki obce w Polsce” Instytutu Ochrony Przyrody PAN tego gatunku nie ma²⁴, a polska Wikipedia wymienia kostrzewę miotlastą na liście kostrzew flory Polski jako gatunek uprawiany⁵.

Dlaczego kępa zamiera od środka

Missouri Botanical Garden nazywa kostrzewę siną krótkowieczną², NC State - krótkowieczną trawą, która nie znosi upału ani wilgotnego powietrza⁷, a e-katalog ZSP - raczej krótkowieczną⁴; atlas roślin zalicza kostrzewy ogrodowe do mniej trwałych bylin³, a Knoll Gardens pisze, że część kostrzew żyje krótko¹⁵. Starzejące się kępy zagęszczają się w środku i mogą tam zamierać⁸ - stąd rada, by dzielić je co 2-3 lata (więcej w części „Sadzenie, wiosenne cięcie i podział”). Według Uniwersytetu Wisconsin życie kostrzewy skracają mokra gleba, ciężka glina oraz wysoka wilgotność powietrza połączona z wysoką temperaturą⁸, a według polskiej Wikipedii - gleba żyzna i wilgotna⁵.

O 'Elijah Blue' część źródeł pisze łaskawiej: atlas roślin nazywa ją bardzo żywotną i długowieczną³, Walters Gardens - jedną z trwalszych i dłużej żyjących odmian¹⁰, a Hoffman Nursery - jedną z najbardziej niezawodnych kostrzew¹¹. Missouri Botanical Garden pisze jednak także o tej odmianie, że żyje krótko i trzeba ją często dzielić², a e-katalog ZSP radzi ją co kilka lat odmładzać przez podział kęp⁴.

Czy kostrzewa się wysiewa

Tak, może. Uniwersytet Wisconsin pisze, że kostrzewa sina łatwo się wysiewa i może stać się chwastem, a nieścięte kwiatostany dają brązowe nasiona⁸. Według e-katalogu ZSP rozsiewa się, jeśli kwiatostany nie zostaną w porę ścięte⁴, a Oklahoma State University umieszcza kostrzewy (Festuca spp., blue fescue) na liście traw, które się wysiewają¹⁸. W próbie Uniwersytetu Vermont 'Elijah Blue', posadzona rok wcześniej, dostała w kolumnie inwazyjności najlepszą ocenę - 5 w skali 1-5²⁰. Siewki często różnią się barwą liści², dlatego według NC State najlepszym sposobem rozmnażania jest podział⁷, a RHS ostrzega przy 'Blue Select', że siewki mogą nie powtarzać cech odmiany¹. Atlas roślin podaje oba sposoby rozmnażania kostrzewy sinej: podział starszych kęp i siew do gruntu wiosną³.

Czy się rozrasta

Źródła się tu różnią. Kew GrassBase opisuje kostrzewę siną jako bylinę gęstokępkową⁹, Uniwersytet Wisconsin pisze, że jej kępy rosną na boki bardzo powoli⁸, a e-katalog ZSP - że nie rozrasta się w darń⁴. Atlas roślin pisze przeciwnie: że szybko rozrasta się na boki, tworząc zwartą darń, i może służyć jako trwała trawa okrywowa na słoneczne, suche i ubogie miejsca³.

Gdzie dziczeje

Kostrzewa sina naturalnie rośnie od północno-wschodniej Hiszpanii po północno-zachodnie Włochy, czyli we Francji, Włoszech, Hiszpanii i Szwajcarii; według Kew zawleczono ją m.in. do Wielkiej Brytanii, Irlandii, na Wyspy Kanaryjskie, Maderę i Korsykę, do Maroka, Kolumbii i Salwadoru⁶. W Polsce jest według atlasu roślin uprawiana i nie ma jej w krajowej czekliście³. W bazie „Gatunki obce w Polsce” Instytutu Ochrony Przyrody PAN wyszukiwanie „Festuca” zwraca tylko kostrzewę kozią²⁴, a na liście inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii i dla Polski (rozporządzenie Rady Ministrów z grudnia 2022 roku) nie ma żadnej kostrzewy²⁵. Kostrzewa Gautiera według atlasu roślin zdziczała w Polsce i lokalnie się zadomawia³ - więcej w części „Kostrzewa Gautiera (miotlasta)”.

Choroby i szkodniki

NC State nie notuje u kostrzewy sinej poważnych problemów ze szkodnikami i chorobami⁷. RHS pisze o 'Blue Select' i 'Miedzianobrody', że szkodniki i choroby zwykle ich nie atakują¹, a Hoffman Nursery wymienia mszyce jako możliwego szkodnika 'Elijah Blue'¹¹. BBC Gardeners' World nie odnotowuje działania toksycznego kostrzewy sinej¹⁷. Angielska Wikipedia zaznacza, że pyłek kostrzew w istotny sposób przyczynia się do kataru siennego⁵.

Jelenie i króliki

Rutgers zalicza kostrzewę siną do roślin rzadko uszkadzanych przez jelenie - to najwyższa kategoria odporności w tym zestawieniu¹⁹, ale NC State i Uniwersytet Wisconsin piszą, że jelenie i króliki mogą zgryzać jej liście⁷⁸. To dane z USA.

Rodzaj kostrzewa (Festuca Tourn. ex L.) opublikowano w „Species Plantarum” w 1753 roku; Kew uznaje w nim ponad sześćset gatunków, które naturalnie rosną w strefie umiarkowanej i subtropikalnej oraz w górach strefy tropikalnej⁶. Kostrzewa jest blisko spokrewniona z życicą (Lolium), a szerokolistne kostrzewy - łąkową (F. pratensis), trzcinową (F. arundinacea) i olbrzymią (F. gigantea) - Kew włącza do rodzaju życica⁵. Należy do podrodziny Pooideae, czyli traw nazywanych chłodnolubnymi⁵.

Nazwy

Nazwa Festuca pochodzi od łacińskiego słowa oznaczającego źdźbło trawy albo słomę². Polskie słowo „kostrzewa” jest według angielskiego Wikisłownika odziedziczone z prasłowiańskiego *kostra; polski Wikisłownik podaje odpowiedniki w innych językach słowiańskich: czeskie kostřava, słowackie kostrava i ukraińskie kostrycia²⁶. Epitet glauca to wyraz łaciński pochodzący z greckiego glaukos³. Angielskie nazwy kostrzewy sinej to m.in. blue fescue, grey fescue i ornamental blue fescue grass².

Kostrzewa sina czy popielata

Z nazwami niebieskich kostrzew jest kłopot. Gatunek Festuca glauca opisał Villars w 1787 roku; według Kew naturalnie rośnie od północno-wschodniej Hiszpanii po północno-zachodnie Włochy⁶. Kew uznaje za jego synonimy m.in. F. ovina var. glauca, F. ovina subsp. glauca i F. cinerea var. glauca, a kostrzewę popielatą (F. cinerea) z południowo-wschodniej Francji i północno-zachodnich Włoch uznaje za osobny gatunek⁶. Missouri Botanical Garden traktuje kostrzewę siną jako tożsamą z F. ovina var. glauca², a e-katalog ZSP podaje ten synonim⁴. Niemiecka grupa szkółek Die Staudenpalette postępuje odwrotnie niż Kew i sprzedaje niebieskie kostrzewy jako F. cinerea (syn. glauca)²¹. Niemiecka Wikipedia nazywa Blau-Schwingel gatunek F. cinerea z południowo-wschodniej Francji i północno-zachodnich Włoch, a F. glauca wymienia osobno jako niską trawę ogrodową⁵. W polskiej Wikipedii hasło „Kostrzewa sina” przekierowuje do kostrzewy popielatej⁵.

Atlas roślin uznaje F. glauca za takson o niejasnym statusie: Flora Europaea wyodrębnia ją jako gatunek, a Kozłowski (2012) łączy z krajową kostrzewą bladą³. Za praktyką ogrodniczą atlas dzieli odmiany uprawne na dwa taksony - kostrzewę popielatą i kostrzewę siną - i zalicza 'Auslese' i 'Blue Select' do kostrzewy popielatej³, a e-katalog ZSP podaje 'Blue Select' jako kostrzewę siną⁴. W tym haśle wszystkie niebieskie kostrzewy nazywamy kostrzewą siną.

Odmiany ozdobne

'Elijah Blue' wyselekcjonowała Lois Woodhull z USA, która wprowadziła ją do handlu w 1990 roku; wyróżnienie Międzynarodowego Stowarzyszenia Bylinowego (ISU) dostała w 1996 roku⁴. Hoffman Nursery podaje z kolei, że znaleziono ją w szkółce Plantage na Long Island¹¹. Według atlasu roślin to odmiana kostrzewy sinej najczęściej spotykana w handlu³, a według Uniwersytetu Wisconsin - najłatwiej dostępna⁸. 'Blue Select' wprowadziła do handlu w 1996 roku niemiecka firma nasienna Jelitto Perennial Seeds; tę odmianę często rozmnaża się z nasion⁴. RHS uznaje 'Select' za synonim 'Auslese'¹.

'Miedzianobrody' to polska odmiana: Krzysztof Słowiński znalazł ją w 2012 roku jako mutację na nieoznaczonej kostrzewie o niebieskich liściach, a w 2019 roku wprowadziła ją do handlu Szkółka Słowińscy; odmiana jest chroniona (PBR), a Sunrise to jej nazwa handlowa⁴. E-katalog ZSP podaje ją jako F. glauca SUNRISE, ale też pod synonimem Festuca 'Miedzianobrody', bez gatunku⁴, a RHS - tylko jako Festuca 'Miedzianobrody'¹. Gatunek tej odmiany nie jest więc ustalony. Według e-katalogu ZSP ma ciemnozielone liście i miedziane źdźbła⁴, a RHS opisuje jej liście jako niebieskozielone, z miedzianoczerwonymi końcami jesienią¹. Szkółka Słowińscy działa od 1999 roku i specjalizuje się w trawach ozdobnych, także w hodowli nowych odmian²⁷.

Wykaz kostrzew flory Polski w polskiej Wikipedii, oparty na krajowej liście roślin (Mirek i in. 2020), liczy trzydzieści sześć pozycji; kostrzewa miotlasta i kostrzewa popielata (zwana też siną) są na nim oznaczone jako gatunki uprawiane, a kostrzewa kozia jako antropofit zadomowiony⁵. Pospolita w całej Polsce jest kostrzewa owcza (F. ovina), rosnąca na glebach suchych i piaszczystych; coraz częściej wysiewa się ją na trawniki i do zadarniania boisk, lotnisk i poboczy dróg⁵. Pospolita jest też kostrzewa czerwona (F. rubra), w formie rozłogowej i kępowej⁵. Kostrzewa łąkowa to według polskiej Wikipedii jedna z najlepszych traw pastewnych, a kostrzewa trzcinowa - wieloletnia, wiatropylna trawa wysokości 0,7-1,2 m, którą wysiewa się na terenach zdewastowanych przez przemysł⁵. Kostrzewa olbrzymia rośnie w cienistych, wilgotnych lasach liściastych i jest według atlasu roślin gatunkiem wskaźnikowym starych lasów³.

Kostrzewa blada - druga „kostrzewa sina”

Kostrzewa blada (Festuca pallens) rośnie dziko w środkowej Europie od Francji po Ukrainę, a w Polsce w pasie wyżyn i w górach, głównie na skałach wapiennych; ma sitowate, szarozielone, pokryte woskiem liście, źdźbło do 40 cm i kwitnie w maju i czerwcu⁵. Atlas roślin podaje dla niej drugą polską nazwę „kostrzewa sina” i synonim Festuca glauca auct. non Vill., co oznacza, że część autorów błędnie stosowała nazwę F. glauca do tej rodzimej trawy; dodaje, że ogrodowa kostrzewa sina bywa z kostrzewą bladą utożsamiana³. W Polsce kostrzewa blada ma północno-wschodnią granicę zasięgu, od 2014 roku jest pod ochroną ścisłą i wymaga ochrony czynnej³. Na czerwonej liście z 2016 roku jej nie ma, a na liście z 2006 roku miała kategorię V³.

Kostrzewy pod ochroną

Rozporządzenie Ministra Środowiska z 9 października 2014 roku w sprawie ochrony gatunkowej roślin obejmuje ochroną ścisłą dwie kostrzewy: ametystową (Festuca amethystina) i bladą (F. pallens); kostrzewa blada wymaga ochrony czynnej²³. Wobec roślin chronionych gatunków, które nie rosną dziko, na przykład uprawianych, rozporządzenie wprowadza tylko zakaz umyślnego wprowadzania ich do środowiska przyrodniczego; zakazy zbioru, sprzedaży czy przetrzymywania dotyczą okazów dziko występujących²³. W Polsce rośnie tylko podgatunek kostrzewy ametystowej ritschlii, w runie świetlistych dąbrów i borów mieszanych; jest chroniona prawem od 2004 roku, obecnie ochroną ścisłą, i ma kategorię EN (zagrożony) w Czerwonej księdze z 2014 roku i na czerwonej liście z 2016 roku³.

Inne kostrzewy w polskiej przyrodzie

Na polskiej czerwonej liście z 2016 roku są też inne rodzime kostrzewy: nibyowcza i nibydalmacka z kategorią CR, makutrzańska i ametystowa - EN, walezyjska - VU oraz piaskowa, poleska i różnolistna - NT; kostrzewę piaskową dawniej ujmowano jako F. ovina ssp. glauca var. psammophila³. Kostrzewa walezyjska rośnie w murawach ostnicowych i ma 15-20 cm; jej optimum na naturalnych stanowiskach to pełne słońce, bardzo sucha i uboga gleba w miejscu wybitnie ciepłym³. Kostrzewa tatrzańska to rodzimy gatunek górski wysokości do 15 cm, którego populacje dawniej mylnie oznaczano jako podgatunek typowy kostrzewy ametystowej³. Kostrzewa kozia rośnie punktowo w Tatrach Zachodnich, na Polanie Stoły; notowana od 1991 roku, rozmnaża się w środowisku, a jej liczebność albo zasięg rośnie; według bazy IOP PAN sprowadzono ją celowo w celach naukowych albo zawleczono z transportowanymi nasionami²⁴.