Języczka (Ligularia)
Języczka Przewalskiego: wygląd, stanowisko, więdnięcie liści, ślimaki, zimowanie i ochrona
Języczka (Ligularia) to rodzaj bylin z rodziny astrowatych6. Według Flora of China liczy około stu czterdziestu gatunków z Azji i Europy, a najwięcej - sto dwadzieścia trzy - rośnie w Chinach3. Jedynym gatunkiem rodzimym w Polsce jest języczka syberyjska, objęta ścisłą ochroną gatunkową630. W naszej ofercie jest języczka Przewalskiego (Ligularia przewalskii), dlatego hasło dotyczy przede wszystkim tego gatunku. RHS opisuje ją jako silną bylinę z wzniesionymi, czarnymi pędami, dużymi liśćmi dłoniasto wciętymi na postrzępione klapy i smukłymi gronami drobnych, żółtych koszyczków późnym latem1. Według Missouri Botanical Garden potrzebuje próchnicznej, żyznej gleby, która nigdy nie przesycha, i najlepiej rośnie w półcieniu lub cieniu2; RHS zaleca natomiast pełne słońce, ale przy stale wilgotnej glebie i z osłoną od słońca w południe1. W upale jej liście więdną, a ślimaki mogą je poważnie uszkadzać2 - piszemy o tym w części „Problemy”. Bywa mylona z odmianą 'The Rocket', którą źródła przypisują różnym gatunkom1520.
Jak wygląda i kiedy kwitnie
Według Missouri Botanical Garden głęboko, dłoniasto klapowane liście języczki Przewalskiego, do ok. 30 cm, tworzą na purpurowoczarnych pędach kopiec u nasady, do ok. 60 cm wysokości i szerokości, a wąskie kwiatostany wznoszą się wysoko ponad liście2. RHS opisuje ją jako bylinę kępiastą1.
Liście
Liście wyrastające u nasady mają według Flora of China ogonki do 50 cm i blaszkę 4,5-10 × 8-18 cm, dłoniasto podzieloną na 4-7 dalej wcinanych odcinków o postrzępionych, ząbkowanych brzegach; liście na łodydze są nieliczne i mniejsze3. Chicago Botanic Garden opisuje liście jako trójkątne, głęboko wcięte na palczaste odcinki9. Podobną języczkę strzelistą (L. stenocephala) i odmianę 'The Rocket' odróżnia się po liściach220 - piszemy o tym w części „Gatunki i nazwy”.
Pędy i kwiatostany
Pędy są według RHS czarne1, według Missouri Botanical Garden purpurowoczarne2, a według Chicago Botanic Garden purpurowe9; rosyjska Wikipedia opisuje ogonki liściowe jako czerwonobrązowe6. Łodyga dziko rosnących roślin jest według Flora of China prosta, smukła i naga3.
Kwiatostan to według Flora of China grono długości 30-48 cm, wyjątkowo do 60 cm, złożone z 40-100 koszyczków na cienkich szypułkach3. E-katalog ZSP i rosyjska Wikipedia podają 50-70 cm i lekko przewieszony, zwisający wierzchołek56, a Chicago Botanic Garden - do ok. 53 cm długości i ok. 8 cm szerokości9. W badaniach Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie oś kwiatostanu miała 22-58 cm, średnio 36,1 cm, a na jednym pędzie było średnio 162,2 koszyczka23.
Koszyczki są drobne - według Flora of China mają tylko dwa-trzy żółte kwiaty języczkowe i zwykle trzy rurkowe3, a w Lublinie były trzy-cztery razy mniejsze niż u L. clivorum23. Chicago Botanic Garden podaje dla koszyczków ok. 2,5 cm i jasnożółtą barwę9, a e-katalog ZSP pisze o małych, ciemnożółtych koszyczkach5.
Jak wysoka rośnie
Źródła podają różne wysokości. W naturze łodyga ma według Flora of China 30-130 cm3. Atlas roślin podaje 1-1,5 m, rzadko do 2 m4, e-katalog ZSP - 150 cm (w tabeli cech od 1 do 2 m)5, Missouri Botanical Garden - kwiatostany do ok. 1,2-1,8 m2, BBC Gardeners' World - 1,8 m24, a RHS - 1,5-2,5 m wysokości i 0,5-1 m szerokości1. W próbie Chicago Botanic Garden roślina miała z kwiatami ok. 142 cm wysokości i ok. 102 cm szerokości9. W Lublinie pędy kwiatostanowe języczki Przewalskiego i drugiego badanego gatunku miały w pełni kwitnienia 82-105 cm - autorzy zaznaczają, że to mniej niż 150 cm podawane w polskiej literaturze23.
Kiedy kwitnie
Atlas roślin, Missouri Botanical Garden i tabela cech e-katalogu ZSP podają lipiec-sierpień425; w opisie e-katalog ZSP podaje czerwiec-sierpień5, czeska szkółka Havlis - od końca czerwca do sierpnia10, rosyjska Wikipedia - od końca czerwca przez ok. 30 dni6, RHS - późne lato1, a BBC Gardeners' World - od środka do końca lata24. W naturze kwitnie i owocuje według Flora of China od czerwca do października3. W badaniach Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie języczka Przewalskiego (obserwowana w latach 2004-2006) zaczynała kwitnąć w ostatnim tygodniu czerwca i kwitła 29-38 dni, mniej więcej do końca lipca23, a w próbie Chicago Botanic Garden (strefa USDA 5b) - od późnej wiosny do wczesnego lata9. Poza łącznym terminem kwitnienia i owocowania z Flora of China (czerwiec-październik)3 żadne z przytoczonych źródeł nie podaje dla tego gatunku kwitnienia we wrześniu.
Gatunki, odmiany i nazwy
Rodzaj języczka opisał w 1816 roku Henri Cassini, a jego typem nomenklatorycznym jest języczka syberyjska6. Języczki należą do rodziny astrowatych i plemienia Senecioneae6. Liczbę gatunków źródła podają różnie: Flora of China - około stu czterdziestu, z Azji i Europy, z czego w Chinach sto dwadzieścia trzy, w tym osiemdziesiąt dziewięć endemitów3; niemiecka Wikipedia też około stu czterdziestu, rosnących w Eurazji, głównie w strefie umiarkowanej, a polska - około stu pięćdziesięciu6. W bazie Kew przyjętych jest sto pięćdziesiąt nazw w randze gatunku, w tym jeden mieszaniec; są wśród nich m.in. L. dentata, L. przewalskii, L. sibirica, L. stenocephala i L. wilsoniana7.
Języczki uprawiane w Polsce
Wśród gatunków uprawianych w Polsce polska Wikipedia wymienia m.in. języczkę Przewalskiego, pomarańczową (L. dentata), strzelistą, zwaną też wąskogłówkową (L. stenocephala), Hessego (L. ×hessei), Wilsona (L. wilsoniana) i wielkolistną (L. macrophylla)6; atlas roślin podaje dla L. stenocephala jeszcze trzecią nazwę - języczka wąskokoszyczkowa4. Atlas, za krajową listą roślin z 2020 roku, opisuje języczkę pomarańczową, strzelistą, Hessego i Wilsona jako taksony uprawiane i nie podaje ich jako zdziczałych ani zadomowionych w Polsce4.
Języczka pomarańczowa wyraźnie różni się od języczki Przewalskiego: według Flora of China ma nerkowate, niepodzielone liście, baldachogroniasty kwiatostan i duże koszyczki z kwiatami języczkowymi do 5 cm; rośnie w Chinach, Japonii, Mjanmie i Wietnamie, a w Europie jest uprawiana3. Jej odmiany o brązowawych lub purpurowych liściach - m.in. 'Desdemona', 'Othello' i 'Britt-Marie Crawford' - opisuje atlas roślin4; piszemy o nich w części „Odmiany”.
Języczka Przewalskiego czy 'The Rocket'?
Według Missouri Botanical Garden języczka Przewalskiego jest bardzo podobna do języczki strzelistej, która różni się liśćmi - bardziej sercowatymi i płycej wcinanymi2. Klucz Flora of China rozróżnia je tak: języczka Przewalskiego ma liście dłoniastosieczne, kwiatostan 30-60 cm, 40-100 koszyczków i dwa-trzy kwiaty języczkowe w koszyczku, a strzelista - liście niepodzielone, tylko ząbkowane, sercowato-oszczepowate, i koszyczki z 6-15 kwiatami3. Języczka strzelista ma według Flora of China łodygę 40-170 cm i grono do 90 cm, kwitnie i owocuje od lipca do grudnia i rośnie w Chinach, na Tajwanie i w Japonii3; atlas roślin pisze, że to okazała bylina z gór Dalekiego Wschodu, wysoka na 0,4-1,2 m, rzadko do 1,5 m, kwitnąca w czerwcu i lipcu, czasem do sierpnia4.
Z obiema roślinami wiąże się odmiana 'The Rocket', a źródła przypisują ją różnie. RHS prowadzi ją jako Ligularia 'The Rocket', bez nazwy gatunku, a nazwę L. przewalskii 'The Rocket' uznaje za synonim; opisuje ją jako bylinę do 1,8 m z mocno ząbkowanymi, sercowatymi liśćmi1. Atlas roślin nazywa ją mieszańcem języczki Przewalskiego i strzelistej, zaliczanym do jednego albo drugiego gatunku4, e-katalog ZSP i NC State prowadzą ją jako odmianę języczki strzelistej (wąskogłówkowej)519, a angielska Wikipedia w tekście przypisuje ją do języczki Przewalskiego, a w podpisie zdjęcia - do strzelistej6. Robert Pavlis (Garden Myths) pisze, że 'The Rocket' wygląda bardzo podobnie do języczki Przewalskiego, ale ma płycej wcinane liście, bardziej jak u języczki strzelistej, i bywa sprzedawana jako odmiana jednego albo drugiego gatunku20. Jeśli kupujesz języczkę Przewalskiego, patrz na liście: według Flora of China i Missouri Botanical Garden powinny być dłoniasto, głęboko wcinane32. Źródła nie są tu jednak zgodne: czeska szkółka Havlis pisze, że liście języczki Przewalskiego mają zmienny kształt - przeważnie są głęboko wcinane, czasem płytko klapowane, a czasem trójkątne do nerkowatych10, a e-katalog ZSP nazywa je sercowatymi5. W próbie Chicago Botanic Garden były też odmiany języczki Przewalskiego z firmy Terra Nova: 'Dragon Wings' o liściach bardziej postrzępionych niż u gatunku i mniejsza 'Dragon's Breath'9 - więcej w części „Odmiany”.
Skąd nazwy
Nazwa rodzaju pochodzi według Missouri Botanical Garden od łacińskiego słowa ligula - „pasek, rzemyk” - i odnosi się do kształtu kwiatów języczkowych2. Pochodzenia polskiej nazwy „języczka” żadne z przeczytanych źródeł nie objaśnia. Po niemiecku rodzaj nazywa się Goldkolben6, a gatunek - Przewalski-Goldkolben8; po angielsku języczka Przewalskiego to według RHS Przewalski's golden ray1, a według Missouri Botanical Garden leopard plant albo golden ray, czasem też Shavalski's ligularia2. Opisał go w 1880 roku Maximowicz jako Senecio przewalskii, a do rodzaju Ligularia przeniósł go w 1901 roku Diels3.
Epitet przewalskii upamiętnia według Missouri Botanical Garden Nikołaja Przewalskiego (1839-1888), rosyjskiego podróżnika i kolekcjonera roślin2. Polska Wikipedia opisuje go jako rosyjskiego geografa i badacza środkowej i wschodniej Azji; jego przodkiem był Kozak zaporoski nobilitowany przez Batorego, w Polsce dyskutuje się, czy Przewalski był zrusyfikowanym Polakiem, ale on sam uważał się za Rosjanina6.
Języczki w przyrodzie i ochrona
Według Flora of China języczka Przewalskiego rośnie dziko w Chinach, m.in. w Gansu, Qinghai, Mongolii Wewnętrznej i Syczuanie - nad strumieniami, na trawiastych zboczach, na skrajach lasów, w podszycie leśnym i w zaroślach, na wysokości 1100-3700 m n.p.m.3. Spis Kew WCVP (w bazie GBIF), Missouri Botanical Garden i angielska Wikipedia podają też Mongolię826. Flora of China zaznacza, że gatunek jest uprawiany w Europie3; spis WCVP notuje go jako zawleczony m.in. w Niemczech i Wielkiej Brytanii, a Polski na tej liście nie ma8.
Języczka syberyjska - jedyna rodzima w Polsce
Według polskiej Wikipedii rodzaj rośnie w Europie Środkowej i Wschodniej i na rozległych obszarach Azji, zwykle w wilgotnych lasach, często nad strumieniami; w Europie rosną dwa gatunki, z których tylko języczka syberyjska (L. sibirica) jest rodzima w Polsce6. Jej zasięg sięga od Francji po rosyjski Daleki Wschód, na południu do Bałkanów, Azji Mniejszej, Kaukazu, Kazachstanu i północnych Chin6. Atlas roślin nazywa ją reliktem polodowcowym4.
W Polsce znano dotąd siedem jej stanowisk. Pierwsze, koło Chełma, odkrył W. Jastrzębowski, a opublikował Rostafiński w 1872 roku; stanowisko w Zakopanem już nie istnieje31. W 2024 roku Główny Inspektorat Ochrony Środowiska objął monitoringiem dziewięć stanowisk - wszystkie współczesne naturalne stanowiska w Polsce: Polanę Biały Potok w Kościelisku na Podtatrzu oraz na niżu Bagno Serebryskie i Torfowisko Sobowice koło Chełma, Młyny w gminie Chmielnik, Suchy Młyn w gminie Lelów i cztery stanowiska w Pakosławiu koło Iłży32. W 2024 roku na sześciu zachowanych stanowiskach rosło łącznie nie więcej niż 196 kęp, a na trzech stanowiskach w Pakosławiu gatunku nie znaleziono32.
Języczka syberyjska rośnie na wilgotnych glebach torfowych, w miejscach otwartych albo na skraju lasu, przy wodzie gruntowej 0-30 cm pod powierzchnią32; wszystkie polskie stanowiska leżą tam, gdzie głębiej w glebie są skały węglanowe31.
Ochrona języczki syberyjskiej
Języczka syberyjska jest w Polsce pod ochroną ustawową od 2001 roku4. W rozporządzeniu o ochronie gatunkowej roślin z 2014 roku figuruje w wykazie roślin objętych ochroną ścisłą (pozycja 405) z oznaczeniami, że wymaga ochrony czynnej, że dla okazów dziko rosnących obowiązuje zakaz transportu i że nie działa odstępstwo dla gospodarki rolnej, leśnej i rybackiej30. Jest też gatunkiem Natura 2000, wymienionym w Konwencji Berneńskiej i w załącznikach II i IV Dyrektywy Siedliskowej31. W Polskiej czerwonej księdze z 2014 roku i na czerwonej liście z 2016 roku ma kategorię EN (zagrożony), a w księdze z 2001 roku i w Czerwonej księdze Karpat polskich z 2008 roku miała kategorię CR431.
Od początku monitoringu w 2009 roku stan większości stanowisk się pogorszył: w 2024 roku stan ochrony na niżu oceniono jako zły, a w górach jako niezadowalający32. Na niżu najpoważniejsze zagrożenia to za małe uwodnienie siedlisk i napór ekspansywnych gatunków rodzimych - w Pakosławiu poziom wód gruntowych bardzo spadł po budowie pobliskiego ujęcia wody - a na Polanie Biały Potok raport nie stwierdził silnych negatywnych oddziaływań ani zagrożeń32. Fundacja Przyroda i Człowiek prowadzi projekt ochrony czynnej: rośliny wyhodowane z nasion z rodzimych populacji wsiedla się na stanowiska, a siewki hodują Ogród Botaniczny PAN w Powsinie i Ogród Botaniczny UMCS w Lublinie32.
Zakazy rozporządzenia dotyczą przede wszystkim roślin dziko rosnących: wobec roślin gatunków chronionych, które nie rosną dziko - np. uprawianych - rozporządzenie wprowadza tylko jeden zakaz, nie wolno ich umyślnie wprowadzać do środowiska przyrodniczego30. Języczki Przewalskiego, którą sprzedajemy, w rozporządzeniu nie ma30.
Stanowisko i gleba
Missouri Botanical Garden zaleca języczce Przewalskiego glebę próchniczną, bogatą w materię organiczną, umiarkowanie wilgotną do mokrej, która nigdy nie przesycha2, RHS - głęboką, żyzną i stale wilgotną1, a e-katalog ZSP - żyzną, gliniastą i stale wilgotną5. RHS zalicza ją do bylin bagiennych, na gleby słabo przepuszczalne, gliniaste lub średnie1, a według Chicago Botanic Garden stanowisko języczek nie musi być bagienne, choć bagno im nie szkodzi9. Polska Wikipedia poleca języczki głównie na wilgotne stanowiska, np. na obrzeża oczek wodnych6. Szkółka Walters Gardens pisze, że brzeg oczka ze stałym dopływem wody jest dla języczek naturalnym miejscem, ale wymagają one dobrego drenażu12.
Inaczej pisze atlas roślin: większość języczek ma duże wymagania wodne, ale języczka Przewalskiego i języczka wielkolistna (L. macrophylla) jako jedyne znoszą okresową suszę4. Według e-katalogu ZSP na lżejszych glebach i w miejscach słonecznych języczka Przewalskiego więdnie nawet przy częstym podlewaniu5, a według Chicago Botanic Garden języczki rosną źle w suchych, słonecznych miejscach9.
Słońce czy cień - źródła się różnią
W skrócie: im więcej słońca, tym bardziej gleba musi być stale wilgotna - RHS, Chicago Botanic Garden i szkółka Havlis dopuszczają słońce tylko przy glebie, która nie przesycha, a RHS radzi osłonić roślinę w południe1910. Spośród przytoczonych źródeł pełny cień zaleca dla tego gatunku tylko Missouri Botanical Garden2.
Missouri Botanical Garden zaleca półcień lub pełny cień i podaje, że roślina znosi nawet głęboki cień; w rejonie St. Louis za najlepsze uchodzi stanowisko w półcieniu albo w rozproszonym świetle2. Chicago Botanic Garden poleca lekki lub częściowy cień i pisze, że trochę słońca języczkom służy, jeśli gleba nie przesycha9, a publikacja Michigan State University i University of Minnesota - półcień16. Atlas roślin i e-katalog ZSP podają stanowisko słoneczne lub półcieniste45, a niemiecka baza NaturaDB - od słonecznego do półcienistego11. RHS zaleca pełne słońce, ale z osłoną od słońca w południe1, BBC Gardeners' World - osłonięte, słoneczne miejsce na wilgotnej glebie24, a czeska szkółka Havlis pisze, że na stale wilgotnych lub mokrych stanowiskach języczka dobrze rośnie nawet w pełnym słońcu, ale na rabacie, która czasem przesycha, potrzebuje ochrony w najgorętszych godzinach10. W próbie Chicago Botanic Garden języczki rosły w cieniu starych drzew, przy ok. 3 godzinach słońca dziennie, na przepuszczalnej, zasadowej glebie; drzewa przyczyniały się też do okresowego przesychania gleby9.
Chłodne miejsce, osłonięte od wiatru
Według Missouri Botanical Garden języczka Przewalskiego woli chłodne lato, słabo rośnie w gorące, parne lata na głębokim południu USA i trzeba ją sadzić w miejscu osłoniętym od silnych wiatrów2. RHS radzi chronić ją przed silnymi, wysuszającymi wiatrami1, a angielska Wikipedia pisze, że najlepiej rośnie w chłodnych, wilgotnych warunkach i źle znosi gorące, słoneczne miejsca, gdzie silnie więdnie6. Szkółka Walters Gardens pisze, że języczki najlepiej rosną w chłodnych, wilgotnych miejscach w półcieniu, a na południu USA ochrona przed gorącym popołudniowym słońcem jest niezbędna, żeby nie więdły12. Saskatchewan Perennial Society poleca głęboką, próchniczną, równomiernie wilgotną glebę w półcieniu i pisze, że języczki najlepiej czują się w warunkach bagiennych14.
Odczyn
RHS dopuszcza odczyn kwaśny, obojętny albo zasadowy1, a szkółka Havlis - dowolne pH, przy głębokiej, średnio żyznej glebie10. Atlas roślin podaje dla języczki Przewalskiego glebę żyzną, próchniczną i ciężką (gliniastą lub ilastą), o odczynie zbliżonym do obojętnego, ale z preferencją zasadowego4, a NC State pisze o języczce strzelistej, że toleruje też inne gleby, w tym gliniaste19.
Z naszej szkółki
Języczki uprawiamy w doniczkach i w doniczkach wysyłamy je do klientów. Nie prowadzimy obserwacji języczek w gruncie - o kwitnieniu, więdnięciu liści i zimowaniu w ogrodzie piszemy według źródeł, a tu o tym, co znamy z produkcji i z zamówień.
Co dostaniesz w paczce
Dostaniesz sadzonkę w okrągłej doniczce C0,7 o średnicy 12 cm; rozmiar doniczki podajemy na karcie rośliny. Rośliny wysyłamy do końca października. Jak wygląda języczka w paczce, zależy od miesiąca wysyłki:
| wiosna | kępka młodych, dłoniasto wcinanych liści na ciemnych ogonkach, bez pędów kwiatowych |
| lato | kępa dużych, głęboko wcinanych liści, od końca czerwca czasem z wyrastającymi pędami kwiatowymi albo z pędami przyciętymi przed wysyłką |
| jesień | kępa liści, czasem z przekwitłymi albo przyciętymi pędami kwiatowymi; liście mogą już zasychać |
RHS podaje, że języczka Przewalskiego osiąga pełne rozmiary po 2-5 latach1. Języczek sami nie wysiewamy - kupujemy młode rośliny z siewu i dalej uprawiamy je w doniczkach. Nasze rośliny mają liście dłoniasto i głęboko wcinane, jak języczka Przewalskiego, a nie sercowate jak 'The Rocket'. Nasze sadzonki zwykle zakwitają już w roku posadzenia.
Uwagi z uprawy w doniczkach
Liście albo pędy kwiatowe przycinamy przed wysyłką, jeśli to potrzebne. W upale liście języczki przypalają się i zasychają, dlatego latem podlewamy ją częściej niż inne byliny. Zdarzają się plamy na liściach i mszyce. Siewek w sąsiednich doniczkach nie widujemy. Doniczki zimują na zewnątrz i języczki nie przemarzają.
Kiedy klienci kupują języczki
Najwięcej języczek klienci zamawiają od kwietnia do sierpnia, najwięcej w kwietniu.
Zamówienia z ostatnich dwóch lat, także z Allegro; odświeżane co miesiąc. Pokazują, kiedy klienci zamawiali, a nie najlepszy termin sadzenia.
Sadzenie, podlewanie, cięcie i rozmnażanie
O pierwszych tygodniach po posadzeniu piszemy we wpisie „Pielęgnacja bylin po posadzeniu”.
Sadzenie i rozstawa
E-katalog ZSP i niemiecka baza NaturaDB zalecają 3 rośliny na m²511; e-katalog radzi sadzić języczkę pojedynczo, po 2-3 albo po 10-20 w grupie, na rabatach i w ogrodach nadwodnych5. Atlas roślin podaje 1-3 rośliny na m², czyli rozstawę 58-100 cm4. Kępa ma według Missouri Botanical Garden 60-90 cm szerokości2, według RHS 0,5-1 m1, a w próbie Chicago Botanic Garden miała ok. 100 cm9. Pełne rozmiary osiąga według RHS po 2-5 latach1.
Podlewanie i ściółka
Missouri Botanical Garden pisze, że gleba nie może nigdy przesychać, a roślinie służy regularne, głębokie podlewanie i ściółka przy korzeniach2. Magazyn Horticulture tłumaczy, że języczki mają głębokie korzenie i pobierają wodę z głębszych warstw gleby, więc trzeba je podlewać głęboko13. Jak poznać, że roślina potrzebuje wody, piszemy w części „Problemy”.
Cięcie - źródła się różnią
RHS radzi przyciąć języczkę Przewalskiego po kwitnieniu1. Chicago Botanic Garden pisze o kwiatach dużolistnych języczek (nie wprost o tym gatunku), że jeśli pozwoli się roślinom zakwitnąć, trzeba usuwać przekwitłe kwiatostany - ścina się je, gdy kwiaty języczkowe czernieją; zapobiega to zawiązywaniu nasion, więc roślina może skierować siły na utrzymanie zdrowych liści do końca lata9. Niemiecka baza NaturaDB radzi natomiast zostawić zaschnięte części na zimę jako schronienie dla owadów i przyciąć je od końca marca, ok. na wysokość dłoni nad ziemią11. Liście przypalone po powtarzającym się więdnięciu w suszy albo podziurawione przez ślimaki Chicago Botanic Garden radzi wycinać, żeby od podstawy wyrosły nowe9.
Czy trzeba podpierać
Żadne z przytoczonych źródeł nie zaleca podpierania języczki Przewalskiego. Missouri Botanical Garden zauważa tylko, że w cieniu pędy kwiatostanowe zwykle rosną skośnie, w stronę jasnego światła2. Słabe pędy po kwitnieniu Chicago Botanic Garden opisuje u innych języczek - L. × yoshizoeana 'Palmatiloba', której wykładanie się ograniczają gęsto posadzeni sąsiedzi, i L. japonica9.
Rozmnażanie i rozrastanie
RHS podaje rozmnażanie przez podział wiosną albo po kwitnieniu1. Atlas roślin podaje dla rodzaju podział wiosną lub jesienią oraz wysiew nasion wiosną4, polska Wikipedia - wysiew jesienią lub wiosną albo sadzonki6, a angielska - nasiona albo dzielenie karp6. Kiedy dzielić kępy, źródła piszą różnie: szkółka Walters Gardens przy odmianie 'Dragon Wings' - wiosną, co 3-4 lata, jeśli chcesz12, publikacja Michigan State University i University of Minnesota dla rodzaju - wiosną, co 3 lata16, a wolontariuszka programu Master Gardener z hrabstwa Fairfax w Wirginii - wczesną wiosną albo jesienią15.
Uprawiane języczki tworzą według polskiej Wikipedii duże, silnie rozrastające się kępy6. Wolontariuszka z Fairfax pisze, że okazałe kępy powstają także dzięki siewkom, które łatwo przesadzić, a języczki nie rozrastają się podziemnymi rozłogami ani kłączami15; Saskatchewan Perennial Society pisze, że są duże, ale nie inwazyjne, a przy tym długowieczne14.
Zimowanie
Według analizy danych z lat 1976-2011 z Polski zniknęła najsurowsza strefa mrozoodporności 5b4. Atlas roślin i e-katalog ZSP podają dla języczki Przewalskiego strefę 445; według atlasu strefa 4 oznacza średnie wieloletnie roczne minimum temperatury od -34,4 do -28,9°C4. Źródła z innych krajów podają: Missouri Botanical Garden - strefy USDA 4-82, niemiecka baza NaturaDB - mróz do -34°C (strefa 4)11, czeska szkółka Havlis - do ok. -40°C (strefa 3)10, a szkółka Walters Gardens dla odmiany 'Dragon Wings' - strefy 3-912. RHS ocenia mrozoodporność we własnej skali, dla warunków brytyjskich: gatunkowi daje ocenę H6 - roślina zimuje w całej Wielkiej Brytanii i w północnej Europie, przy minimum od -20 do -15°C1. Dla całego rodzaju atlas roślin podaje strefę 54, publikacja Michigan State University i University of Minnesota - strefy 3-716, a Saskatchewan Perennial Society nazywa języczki bardzo mrozoodpornymi14.
Zaschnięte części na zimę
Niemiecka baza NaturaDB radzi zostawić zaschnięte części rośliny na zimę jako schronienie dla owadów i przyciąć je dopiero od końca marca11; RHS radzi przyciąć roślinę wcześniej, po kwitnieniu1 - więcej w części „Sadzenie i pielęgnacja”.
Gdy nie zdążysz posadzić przed zimą
Ziemia w doniczce stojącej na wierzchu może się wychłodzić do kilkunastu stopni mrozu (ok. od -13 do -17°C), a to może uszkodzić korzenie - jeśli nie zdążysz posadzić języczki przed zimą, wkop doniczkę w ziemię33.
Odmiany
Wszystkie odmiany w naszej ofercie
| Odmiana | Wysokość | Kolor | Kwitnienie | Strefa | Uwagi |
|---|---|---|---|---|---|
| języczka Przewalskiego (gatunek) | powyżej 100 cm | żółte | VII-VIII | 4 | języczka Przewalskiego (L. przewalskii), gatunek dziko rosnący w Chinach, według części źródeł także w Mongolii; opisał go Maximowicz w 1880 roku; RHS: 1,5-2,5 m, późnym latem, H6, karta bez znaczka AGM; Missouri BG: kwiatostany do 1,2-1,8 m, VII-VIII, strefy 4-8; atlas roślin: 1-1,5 (2) m, VII-VIII, strefa 4, 1-3 rośliny na m²; e-katalog ZSP: 150 cm, małe ciemnożółte koszyczki, kwiatostany 50-70 cm, strefa 4, 3 rośliny na m²; Chicago BG: ok. 142 cm, jedna z sześciu języczek poleconych po próbie; badania w Lublinie: od końca VI do końca VII |
Dane z kart produktów; uwagi według RHS, Missouri Botanical Garden, Flora of China, atlasu roślin, e-katalogu Związku Szkółkarzy Polskich, Chicago Botanic Garden i badań Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie. Kwitnienie - termin podawany dla odmiany. Strefa - strefa USDA.
Warte uwagi, których nie uprawiamy
Na liście nagród RHS Award of Garden Merit są m.in. 'The Rocket', 'Britt-Marie Crawford' i 'Gregynog Gold'16; karta samego gatunku L. przewalskii w RHS znaczka AGM nie ma1, choć BBC Gardeners' World podaje, że RHS przyznało mu tę nagrodę24. W próbie Chicago Botanic Garden, w której od 2004 roku oceniono prawie trzydzieści języczek, każdą przez co najmniej cztery lata, Richard Hawke poleca sześć - wśród nich języczkę Przewalskiego, 'The Rocket', 'Britt-Marie Crawford', 'Osiris Fantaisie', L. japonica i L. × yoshizoeana 'Palmatiloba'; o języczce Przewalskiego pisze, że to idealne połączenie efektownych kwiatów i wyjątkowych liści9.
'The Rocket' to według RHS bylina do 1,8 m o mocno ząbkowanych, sercowatych liściach i wysokich, gęstych gronach drobnych, ciemnożółtych kwiatów na kontrastowych, czarnych pędach; ma nagrodę AGM i oznaczenie RHS „For Flood Resilience” - dla roślin pomagających zatrzymać wodę z ulew1. AGM dostała według e-katalogu ZSP w 1993 roku5. Atlas roślin podaje dla niej 200 cm i pisze, że to najczęściej spotykana w ofercie handlowej odmiana tego taksonu4, a e-katalog ZSP - liście szerokie do 30 cm, pędy kwiatowe do 180 cm, kwitnienie w czerwcu i lipcu, zwykle do sierpnia, półcień i cień, a w słońcu stały dostęp do wody5. W próbie Chicago Botanic Garden miała 165 cm i kwitła według tabeli od środka do końca lata, a według tekstu artykułu - wczesnym latem; jej koszyczki mają tylko 1-3 kwiaty języczkowe9. Komu przypisać 'The Rocket', piszemy w części „Gatunki i nazwy”.
'Little Rocket' wyhodował Marco Fransen w Holandii z krzyżówki 'Laternchen' i 'The Rocket'; celem była mniejsza roślina z dobrymi kwiatami, a w kanadyjskiej próbie miała płycej wcinane liście niż 'The Rocket'21. RHS opisuje ją jako zwartą bylinę do ok. 1 m, z jasnożółtymi kwiatami na czarnopurpurowych łodygach, i daje jej tylko ocenę mrozoodporności H4 (do -10/-5°C), a gatunkowi i 'The Rocket' - H61. 'Bottle Rocket' to według opisu patentowego samoistna mutacja 'Little Rocket'22; szkółka Walters Gardens podaje dla niej 71-86 cm i pisze, że w jej próbach 'Little Rocket' w upale rozkładała się i więdła, a 'Bottle Rocket' stała prosto12.
Odmiany języczki Przewalskiego z firmy Terra Nova w próbie Chicago Botanic Garden to 'Dragon Wings' - o liściach bardziej postrzępionych niż u gatunku, szerokich do ok. 30 cm, i pędach kwiatostanowych sięgających prawie 150 cm wysokości - oraz mniejsza 'Dragon's Breath'9. Walters Gardens podaje dla 'Dragon Wings' 120-150 cm wysokości i 75-90 cm szerokości12.
Języczka pomarańczowa (L. dentata) ma według e-katalogu ZSP do 120 cm i pomarańczowe koszyczki w sierpniu i wrześniu5. Odmiana 'Britt-Marie Crawford' to według opisu patentowego siewka odmiany 'Othello'; jej bardzo ciemne, purpurowobrązowe, błyszczące liście trzymają barwę przez cały sezon, a 'Desdemona' jest purpurowa tylko krótko wczesną wiosną22. Chicago Botanic Garden pisze jednak, że jak u innych odmian bordowa barwa liści w końcu przechodzi w zieleń, a purpurowe zostają spody liści i pędy; dłużej trzyma się w słońcu, najlepiej porannym9. RHS opisuje 'Britt-Marie Crawford' jako bylinę do 1 m o okrągłych, ciemnopurpurowobrązowych liściach, od spodu buraczkowoczerwonych, i pomarańczowożółtych koszyczkach o średnicy 5-7 cm późnym latem i wczesną jesienią1. 'Desdemona' ma według atlasu roślin 100 cm, purpurowe łodygi, ogonki i spód liści i czerwonopomarańczowe koszyczki, a 'Othello' - 80-100 cm i brązowozielone liście4; e-katalog ZSP pisze, że kwiaty odmiany 'Desdemona' lekko pachną5. 'Gregynog Gold' (L. × hessei, mieszaniec języczki pomarańczowej z L. wilsoniana) to według RHS kępiasta bylina do 1,8 m o okrągłych liściach i wąsko stożkowych gronach pomarańczowożółtych koszyczków o średnicy 10 cm, z nagrodą AGM16.
Więdnięcie, ślimaki, zwierzęta, toksyczność i owady
Więdnięcie liści w upale
Chicago Botanic Garden opisuje więdnięcie liści w południe jako wrodzoną cechę języczek: w upale opadają niezależnie od nasłonecznienia, a w pełnym słońcu więdną zawsze, nawet gdy wody w glebie jest pod dostatkiem9. Liście podnoszą się, gdy upał mija, i na wilgotnej glebie nie szkodzi to roślinie9. Saskatchewan Perennial Society pisze, że nawet w warunkach bagiennych liście po południu mogą wyglądać na zwiędłe, a do następnego ranka wracają do formy14, a Missouri Botanical Garden - że w gorącym klimacie języczka Przewalskiego więdnie zwykle nawet przy dostatecznej wilgotności, zwłaszcza w zbyt dużym słońcu2. Atlas roślin nazywa przywiędnięcie liści na słonecznym stanowisku w ciepłe popołudnia zjawiskiem normalnym u języczki pomarańczowej4.
Groźne jest dopiero więdnięcie w suszy: według Chicago Botanic Garden powtarzające się więdnięcie na suchym stanowisku kończy się przypalonymi, zeschniętymi liśćmi, które już nie odżywają; języczki trzeba chronić przed gorącym słońcem i wysuszającym wiatrem, a uszkodzone liście wycinać, żeby od podstawy wyrosły nowe9. Magazyn Horticulture radzi sprawdzić roślinę wieczorem: jeśli w chłodniejszych godzinach nie odzyska jędrności, potrzebuje wody13.
Ślimaki
Missouri Botanical Garden pisze, że ślimaki mogą poważnie uszkadzać liście języczki Przewalskiego, a poza tym gatunek nie ma poważnych problemów z chorobami ani szkodnikami2. RHS podaje, że może być podatna na ślimaki nagie i skorupkowe i zwykle nie choruje1, niemiecki katalog bylin Staudenpalette - że języczki niestety często uszkadzają ślimaki25, a polska Wikipedia - że dość często na nich żerują6. W próbie Chicago Botanic Garden ślimaki i chrząszcze Popillia japonica żerowały na liściach wszystkich języczek oprócz L. japonica; usuwanie dziurawych liści u nasady pobudza odrastanie nowych, ale autor nie widział środka, który powstrzymałby zdeterminowanego ślimaka9. Inaczej piszą niemiecka baza NaturaDB, która oznacza języczkę Przewalskiego jako niewrażliwą na ślimaki11, i opis patentowy odmiany 'Britt-Marie Crawford': według niego nie jest ona podatna na poważne szkodniki ani choroby22.
Samosiew
Czy sama wysiewa się języczka Przewalskiego, przytoczone źródła nie piszą; o siewkach języczek i ścinaniu przekwitłych kwiatostanów piszemy w części „Sadzenie i pielęgnacja”.
Jelenie
O odporności na jelenie piszą źródła amerykańskie, ale o innych języczkach albo o całym rodzaju. Uniwersytet Rutgers zalicza L. dentata do roślin rzadko uszkadzanych przez jelenie26, Uniwersytet Wisconsin umieszcza języczki na liście bylin, których jelenie nie lubią27, a wolontariuszka programu Master Gardener Uniwersytetu Minnesoty pisze, że ząbkowane liście L. dentata są dla jeleni trochę za grube i twarde, więc często przechodzą do innych roślin28. Karta Plant Finder Chicago Botanic Garden oznacza odmianę 'Desdemona' jako odporną na jelenie i przyciągającą ptaki i motyle9, a wolontariuszka z Fairfax pisze, że z jej doświadczenia języczki są bardzo odporne na jelenie15.
Czy języczka jest trująca
Weterynaryjny poradnik A. Knight (IVIS) ostrzega, że niektóre gatunki języczek zawierają alkaloidy pirolizydynowe o toksyczności podobnej do alkaloidów roślin z rodzaju Senecio; wątroba przekształca je w toksyczne pirole, które uszkadzają ten narząd29. Zatruć zwierząt domowych języczką nie odnotowano, choć podejrzewano zatrucia jaków; mimo to obecność tych alkaloidów czyni rośliny potencjalnie groźnymi dla zwierząt29. Poradnik nie podaje, czy dotyczy to języczki Przewalskiego29. Magazyn BBC Gardeners' World podaje, że u języczki Przewalskiego nie odnotowano działania toksycznego - ani dla ludzi, ani dla ptaków, kotów, psów, koni i zwierząt gospodarskich24.
Języczka a owady
W badaniach Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie kwiaty języczek okazały się owadopylne i przedprątne - pylniki dojrzewają przed słupkiem, a pyłek wytwarzają tylko kwiaty rurkowe23. U języczki Przewalskiego 10 kwiatów dawało średnio 2,23 mg pyłku, a 1 m² gęstego łanu - ok. 1,53 g, prawie dwa razy mniej na kwiat niż u L. clivorum; autorzy nazywają pyłek języczek cennym białkowym pokarmem dla owadów zapylających23. Magazyn BBC Gardeners' World pisze, że języczka Przewalskiego bardzo przyciąga zapylacze24, a e-katalog ZSP - że kwiaty odmiany 'The Rocket' są intensywnie odwiedzane przez owady zapylające5. Wolontariuszka z Fairfax pisze, że kwiaty języczek przyciągają motyle i pszczoły15, NC State oznacza języczkę strzelistą jako przyciągającą motyle19, a wolontariuszka Uniwersytetu Minnesoty - że w czasie kwitnienia pszczoły zbierają pyłek z kwiatów L. dentata28.
Z czym łączyć
Polska Wikipedia poleca języczki głównie na wilgotne stanowiska, np. na obrzeża oczek wodnych6, a e-katalog ZSP - na rabaty i do ogrodów nadwodnych, pojedynczo, po dwie-trzy albo po dziesięć do dwudziestu w grupie5. BBC Gardeners' World radzi sadzić języczkę Przewalskiego z tyłu rabaty24. Sąsiadów wymieniają źródła zagraniczne: magazyn Horticulture - Rodgersia, która też lubi żyzną, stale wilgotną glebę13, wolontariuszka z Fairfax - paproć Osmunda claytoniana i Carex morrowii15, szkółka Digging Dog - Aruncus 'Zweiweltenkind'17, a szkółka Walters Gardens wymienia języczki wśród roślin do sadzenia razem z Hosta12. Francuska szkółka Promesse de Fleurs poleca w ogrodzie leśnym Hosta, paprocie, Brunnera i Hakonechloa, a nad wodą - paprocie Matteuccia struthiopteris i Osmunda oraz japońskie Iris i azjatyckie Primula18. Dobierz języczce sąsiadów, którym też odpowiada stale wilgotna, żyzna gleba i półcień2. O bylinach do cienia i wilgotnych miejsc, wśród nich o języczce Przewalskiego, piszemy we wpisie „Byliny do cienia i półcienia”.
Klienci najczęściej kupują języczki razem z:
Zestawienie z prawdziwych zamówień z ostatnich dwóch lat. Wspólne zamówienie nie znaczy jeszcze wspólnej rabaty - przed posadzeniem sprawdź stanowisko na karcie rośliny.
Pytania
Gdzie posadzić języczkę - w słońcu czy w cieniu?
W żyznej, próchnicznej glebie, która nigdy nie przesycha - im więcej słońca, tym ważniejsza stała wilgoć. Ogród botaniczny w Missouri zaleca półcień albo cień, brytyjskie Królewskie Towarzystwo Ogrodnicze - pełne słońce, ale przy stale wilgotnej glebie i z osłoną od słońca w południe, a polski atlas roślin i katalog Związku Szkółkarzy Polskich podają stanowisko słoneczne lub półcieniste. Źródła radzą też osłonić języczkę od silnych, wysuszających wiatrów. Polska Wikipedia poleca języczki głównie na wilgotne stanowiska, np. na obrzeża oczek wodnych, a katalog Związku Szkółkarzy Polskich - także do ogrodów nadwodnych.
Dlaczego liście języczki więdną w upale?
To u języczek normalne. Ogród botaniczny w Chicago pisze, że więdnięcie liści w południe to ich wrodzona cecha: w upale liście opadają, a gdy upał mija - podnoszą się, i na wilgotnej glebie nie szkodzi to roślinie. Groźne jest dopiero powtarzające się więdnięcie w suszy - wtedy liście przypalają się i zasychają, a takie trzeba wyciąć, żeby od podstawy wyrosły nowe. Jeśli liście nie odzyskają jędrności wieczorem, roślina potrzebuje wody. Na lżejszych glebach i w słońcu języczka Przewalskiego może więdnąć nawet przy częstym podlewaniu - lepiej dać jej żyzną, stale wilgotną ziemię i osłonę od słońca w południe.
Czy języczka znosi suszę?
Lepiej na to nie liczyć. Ogród botaniczny w Missouri pisze, że gleba nie może nigdy przesychać, a brytyjskie Królewskie Towarzystwo Ogrodnicze i katalog Związku Szkółkarzy Polskich zalecają glebę stale wilgotną. Polski atlas roślin pisze co prawda, że języczka Przewalskiego jako jedna z dwóch języczek znosi okresową suszę, ale ogród botaniczny w Chicago ostrzega, że powtarzające się więdnięcie w suszy kończy się zeschniętymi liśćmi, które już nie odżywają.
Kiedy kwitnie języczka Przewalskiego?
Według polskiego atlasu roślin i ogrodu botanicznego w Missouri - w lipcu i sierpniu; katalog Związku Szkółkarzy Polskich podaje lipiec i sierpień w tabeli cech, a w opisie - od czerwca do sierpnia. W badaniach w Lublinie zaczynała kwitnąć już w ostatnim tygodniu czerwca i kwitła mniej więcej do końca lipca, a brytyjskie Królewskie Towarzystwo Ogrodnicze podaje późne lato. Kwitnienia we wrześniu żadne z tych źródeł nie podaje.
Jak wysoka rośnie języczka Przewalskiego?
Źródła podają różnie: polski atlas roślin - od metra do półtora metra, katalog Związku Szkółkarzy Polskich - półtora metra, a brytyjskie Królewskie Towarzystwo Ogrodnicze - od półtora do dwóch i pół metra. W badaniach w Lublinie pędy kwiatostanowe obu badanych języczek, w tym Przewalskiego, miały w pełni kwitnienia od osiemdziesięciu dwóch do stu pięciu centymetrów - mniej, niż podaje polska literatura. W naturze łodyga ma według Flory Chin od trzydziestu do stu trzydziestu centymetrów.
Czym różni się języczka Przewalskiego od 'The Rocket'?
Przede wszystkim liśćmi. Języczka Przewalskiego ma liście dłoniasto, głęboko wcinane na postrzępione odcinki, a 'The Rocket' - według brytyjskiego Królewskiego Towarzystwa Ogrodniczego mocno ząbkowane i sercowate, a według autora serwisu Garden Myths płycej wcinane. Źródła różnie przypisują tę odmianę: Królewskie Towarzystwo Ogrodnicze prowadzi ją bez nazwy gatunku, katalog Związku Szkółkarzy Polskich - jako odmianę języczki strzelistej, a polski atlas roślin nazywa ją mieszańcem języczki Przewalskiego i strzelistej. W handlu bywa sprzedawana pod nazwą jednego albo drugiego gatunku.
Czy języczka jest mrozoodporna?
Tak. Polski atlas roślin i katalog Związku Szkółkarzy Polskich podają dla języczki Przewalskiego czwartą strefę mrozoodporności, a według analizy autora atlasu z mapy Polski zniknęła już najsurowsza strefa mrozoodporności. Brytyjskie Królewskie Towarzystwo Ogrodnicze pisze, że gatunek zimuje w całej Wielkiej Brytanii i w północnej Europie. Jeśli nie zdążysz posadzić języczki przed zimą, wkop doniczkę w ziemię - korzenie w doniczce stojącej na wierzchu mogą przemarznąć.
Jak gęsto sadzić języczkę?
Katalog Związku Szkółkarzy Polskich i niemiecka baza NaturaDB zalecają trzy rośliny na metr kwadratowy, a polski atlas roślin - od jednej do trzech, czyli rozstawę od pięćdziesięciu ośmiu do stu centymetrów. Kępa ma według ogrodu botanicznego w Missouri od sześćdziesięciu do dziewięćdziesięciu centymetrów szerokości, a pełne rozmiary osiąga według brytyjskiego Królewskiego Towarzystwa Ogrodniczego po dwóch do pięciu latach.
Czy języczkę trzeba podpierać?
Żadne z przeczytanych źródeł nie zaleca podpierania języczki Przewalskiego. Ogród botaniczny w Missouri zauważa tylko, że w cieniu pędy kwiatostanowe rosną skośnie, w stronę światła. Słabe, wykładające się po kwitnieniu pędy ogród botaniczny w Chicago opisuje u innych języczek.
Kiedy przycinać języczkę?
Źródła radzą różnie. Brytyjskie Królewskie Towarzystwo Ogrodnicze radzi przyciąć roślinę po kwitnieniu, a ogród botaniczny w Chicago - ścinać przekwitłe kwiatostany dużolistnych języczek, gdy kwiaty czernieją, żeby roślina nie zawiązywała nasion i utrzymała zdrowe liście. Niemiecka baza NaturaDB radzi natomiast zostawić zaschnięte części na zimę jako schronienie dla owadów i przyciąć je od końca marca. Liście przypalone po powtarzającym się więdnięciu w suszy albo podziurawione przez ślimaki można wyciąć - od podstawy wyrosną nowe.
Czy ślimaki niszczą języczkę?
Często tak. Ogród botaniczny w Missouri pisze, że ślimaki mogą poważnie uszkadzać liście języczki Przewalskiego, a polska Wikipedia - że dość często żerują na języczkach. W próbie ogrodu botanicznego w Chicago ślimaki i chrząszcze żerowały na wszystkich języczkach oprócz L. japonica. Autor próby radzi wycinać u nasady dziurawe liście, co pobudza odrastanie nowych, ale przyznaje, że nie widział środka, który powstrzymałby zdeterminowanego ślimaka. Niemiecka baza NaturaDB oznacza jednak języczkę Przewalskiego jako niewrażliwą na ślimaki.
Czy języczka się rozrasta i kiedy ją dzielić?
Tworzy duże kępy. Według wolontariuszki z Fairfax języczki nie mają podziemnych rozłogów ani kłączy, a kępy powiększają się także dzięki siewkom, które łatwo przesadzić; Saskatchewan Perennial Society pisze, że są duże, ale nie inwazyjne, a polska Wikipedia - że uprawiane języczki silnie się rozrastają. Czy sama wysiewa się języczka Przewalskiego, przytoczone źródła nie piszą. Dzielić można według brytyjskiego Królewskiego Towarzystwa Ogrodniczego wiosną albo po kwitnieniu, a według polskiego atlasu roślin - wiosną lub jesienią.
Czy języczka jest pod ochroną?
Języczka Przewalskiego - nie, w rozporządzeniu o ochronie gatunkowej roślin jej nie ma. Pod ścisłą ochroną jest jedyna rodzima w Polsce języczka syberyjska, która rośnie już tylko na kilku stanowiskach, m.in. na torfowiskach koło Chełma i na Polanie Biały Potok na Podtatrzu. Sadzonkę języczki Przewalskiego ze szkółki możesz uprawiać w ogrodzie bez przeszkód.
Czy języczka jest trująca?
Weterynaryjny poradnik IVIS ostrzega, że niektóre gatunki języczek zawierają alkaloidy pirolizydynowe, które uszkadzają wątrobę, i że przez to rośliny są potencjalnie groźne dla zwierząt. Zatruć zwierząt domowych języczką nie odnotowano, a poradnik nie podaje, czy dotyczy to języczki Przewalskiego. Magazyn BBC Gardeners' World podaje natomiast, że u języczki Przewalskiego nie odnotowano działania toksycznego ani dla ludzi, ani dla zwierząt.
Czy języczka przyciąga pszczoły?
Źródła piszą, że tak. W badaniach w Lublinie kwiaty języczek okazały się owadopylne, a ich pyłek - cennym białkowym pokarmem dla owadów zapylających. Magazyn BBC Gardeners' World pisze, że języczka Przewalskiego bardzo przyciąga zapylacze, a źródła amerykańskie - że kwiaty języczek odwiedzają pszczoły i motyle.
Wybierz języczkę Przewalskiego do swojego ogrodu - bylinę o żółtych kwiatostanach na ciemnych pędach do wilgotnego półcienia, na brzeg oczka wodnego albo na tył rabaty.
Zobacz języczki w sklepie →Przeczytaj też
Jak powstało to hasło
Tekst zredagowano z pomocą narzędzi AI wyłącznie na podstawie faktów ze źródeł wymienionych niżej, danych z zamówień naszego sklepu i informacji o naszej produkcji sadzonek w doniczkach. Nie prowadzimy obserwacji języczek w gruncie - to, co piszemy o roślinach w ogrodzie, pochodzi ze źródeł. Przypisy sprawdzono osobno, zdanie po zdaniu. Zdjęcie paczki pochodzi z naszej szkółki, a zdjęcia języczek - z Wikimedia Commons (autor i licencja pod każdym zdjęciem).
Opracowanie: Wojciech Borowski
Wojciech i Magdalena Borowscy od 2013 roku prowadzą szkółkę Byliny Farm w Starym Łomie, w której uprawiają byliny i trawy ozdobne w doniczkach i wysyłają je do ogrodów w całej Polsce. W 2025 roku dołączył do nich Bartosz - kolejne pokolenie ogrodników w rodzinie. W katalogu dzielą się sprawdzoną wiedzą o roślinach z oferty szkółki i spoza niej, opartą na próbach odmian, danych hodowców i ogrodów botanicznych.
Źródła
- Royal Horticultural Society: RHS Plants - Ligularia przewalskii, Ligularia 'The Rocket', 'Little Rocket', 'Britt Marie Crawford', 'Gregynog Gold'; lista RHS Award of Garden Merit (rośliny ozdobne, PDF); skala mrozoodporności RHS.
- Missouri Botanical Garden, Plant Finder: Ligularia przewalskii.
- Flora of China (eFloras): Ligularia Cassini (rodzaj i klucz do gatunków), L. przewalskii, L. stenocephala, L. dentata.
- M. Snowarski, atlas-roslin.pl: Ligularia (języczka - strona rodzaju), języczka Przewalskiego, L. stenocephala, L. dentata, L. sibirica, L. ×hessei, L. wilsoniana; „Strefy mrozoodporności (USDA)”.
- Związek Szkółkarzy Polskich, e-katalog roślin: Ligularia przewalskii (opis J. Marcinkowski, APZ), L. stenocephala 'The Rocket' (opis W. Górka), L. dentata, L. dentata 'Desdemona' i 'Britt-Marie Crawford'.
- Wikipedia (pl) „Języczka”, „Języczka syberyjska”, „Mikołaj Przewalski”; (en) „Ligularia”, „Ligularia przewalskii”, „Nikolay Przhevalsky”; (de) „Senecioneae”; (ru) „Бузульник Пржевальского”.
- Royal Botanic Gardens, Kew: Plants of the World Online - gatunki przyjęte w rodzaju Ligularia (wyszukiwarka, październik 2026).
- GBIF: Ligularia przewalskii - nazwy zwyczajowe i rozmieszczenie (m.in. Catalogue of Life i The World Checklist of Vascular Plants, Kew), zapytania z 24.10.2026.
- Chicago Botanic Garden, R. Hawke: „Which Ligularia will make your shade shine?” (Fine Gardening, 2013, PDF z tabelą wyników próby) i „The best ligularias” (Fine Gardening); Plant Finder: Ligularia dentata 'Desdemona' (kopia archiwalna sprzed lutego 2022).
- Zahradnictví Havlis (szkółka, Czechy): Ligularia przewalskii - Przewalski's golden ray.
- NaturaDB: Ligularia przewalskii (Kerzen-Greiskraut).
- Walters Gardens: Ligularia 'Bottle Rocket' PP24486; „Plants to Pair with Hostas”; Perennial Resource (perennials.com): Ligularia przewalskii 'Dragon Wings'.
- Horticulture (hortmag.com), J. Smith: „Ligularia, a Must Have in the Shade”.
- Saskatchewan Perennial Society, S. Williams: „More Perennials: Ligularia…” (Prince Albert Daily Herald).
- Fairfax County Master Gardeners Association (Wirginia), M. Francis: „Ligularia: Yes to Shade, No to Deer”.
- A. M. Hanchek i in., „Growing Perennials” NCR556, Michigan State University Extension i University of Minnesota (1994, publikacja archiwalna).
- Digging Dog Nursery: Ligularia przewalskii (P-0155).
- Promesse de Fleurs: „Ligularia: 5 companion planting ideas”.
- NC State Extension, Gardener Plant Toolbox: Ligularia stenocephala.
- R. Pavlis, Garden Myths: „Ligularia przewalskii”.
- Canadian Food Inspection Agency, Plant Breeders' Rights: Ligularia stenocephala 'Little Rocket'.
- Google Patents: USPP24486 (Ligularia 'Bottle Rocket'), USPP16113 (Ligularia 'Britt-Marie Crawford').
- A. Wróblewska, E. Stawiarz, Acta Scientiarum Polonorum Hortorum Cultus 11(3): 57-67 (2012), Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie - kwitnienie i wartość pyłkowa Ligularia przewalskii i L. clivorum.
- BBC Gardeners' World Magazine: Ligularia przewalskii.
- Die Staudenpalette: katalog bylin (PDF).
- Rutgers NJAES Cooperative Extension: „Landscape Plants Rated by Deer Resistance”.
- University of Wisconsin-Madison Extension, Wisconsin Horticulture: „Plants Not Favored by Deer”.
- University of Minnesota Extension, Writers Guild, L. Ellis (Anoka County Master Gardener): „Ligularia: A Statement in your Garden”.
- A. Knight, „Guide to Poisonous House and Garden Plants”: Ligularia species (IVIS).
- Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz.U. 2014 poz. 1409).
- GIOŚ: „Monitoring gatunków roślin. Przewodnik metodyczny. Część II” (2012), rozdz. 1758 Języczka syberyjska (M. Nobis).
- GIOŚ: „Sprawozdanie z monitoringu języczki syberyjskiej Ligularia sibirica w Polsce w roku 2024”.
- Iowa State University Extension: „Overwintering Unplanted Trees, Shrubs and Perennials” (2025).
- Byliny Farm - cechy oferowanych odmian i zamówienia sklepu (także z Allegro).