Jeżówka (Echinacea)

To, co nazywamy kwiatem jeżówki, jest koszyczkiem: wypukły, kłujący środek z drobnych kwiatów rurkowych otaczają szerokie płatki, czyli kwiaty języczkowe. Od kolczastego wyglądu koszyczka pochodzi nazwa rodzaju - greckie echinos to jeż¹. U dzikich gatunków przeważają płatki różowofioletowe, żółte ma Echinacea paradoxa. Hodowcy dołożyli do tego pomarańcz, czerwień, zieleń i formy pełne, w których środek zamienia się w pompon.

Odmiany z naszej oferty zaczynają kwitnąć w czerwcu albo w lipcu i kwitną do sierpnia, września lub października - do października kwitną m.in. wszystkie odmiany jeżówki purpurowej. Przekwitłe koszyczki zasychają w twarde, ciemne stożki, które stoją na pędach do zimy; ich nasiona zjadają ptaki².

Rodzaj Echinacea liczy około dziesięciu gatunków. W ogrodach dominuje jeżówka purpurowa (Echinacea purpurea) i od niej pochodzą klasyczne odmiany 'Alba', 'Magnus', 'White Swan' i 'Double Decker'. Jeżówka purpurowa jest znana także jako roślina zielarska - w katalogu opisujemy ją jako bylinę ozdobną. Rzadziej spotyka się jeżówkę wąskolistną (E. angustifolia), jeżówkę bladą (E. pallida) i żółtą E. paradoxa.

Skąd tyle kolorów

Od połowy lat 90. w Ogrodzie Botanicznym w Chicago krzyżowano fioletową jeżówkę purpurową z żółtą E. paradoxa. Jednym z efektów była 'Art's Pride' z 2003 roku - pierwsza pomarańczowa jeżówka. W tym samym roku z Holandii trafiła na rynek pełna 'Razzmatazz' z pomponem w środku³. Większości mieszańców nie rozmnaża się z nasion, bo siewki nie powtarzają barwy ani pokroju - takie odmiany mnoży się w laboratoriach in vitro albo przez dzielenie. Wiele z nich to odmiany chronione: rozmnażanie ich w celach handlowych wymaga zgody hodowcy.

Wszystkie nasze jeżówki opisujemy jako rośliny na pełne słońce; źródła amerykańskie dopuszczają też półcień, czyli 2-6 godzin słońca dziennie². Jeżówka purpurowa nie jest wybredna co do rodzaju ziemi: rośnie w glinie, w piasku i na płytkich, kamienistych podłożach. Warunek jest jeden - woda nie może stać przy korzeniach. W pięcioletniej próbie odmian w Chicago dobry odpływ wody zimą był jednym z głównych zaleceń dla ogrodników⁴.

W sklepie podajemy 7 roślin na m², a dla odmian kompaktowych 9 - to odstęp mniej więcej 33-38 cm. O pierwszych tygodniach po posadzeniu piszemy we wpisie „Pielęgnacja bylin po posadzeniu”.

Usuwanie przekwitłych koszyczków poprawia wygląd kępy, może pobudzić kolejne pąki i ogranicza samosiew. Pod koniec lata warto zostawić część kwiatostanów - zimą są ozdobą i pokarmem dla ptaków. Suchych pędów nie trzeba ścinać jesienią: można je skrócić do 30-60 cm, bo w pustych łodygach zimują pszczoły samotnice, a resztę usunąć wiosną². Nie ścinaj zielonej rozety liści przy ziemi.

Polska leży w strefach mrozoodporności 6a-8a, a nasze jeżówki mają strefę 3, 4 albo 5 - w typową zimę mają więc zapas. Strefa to jednak średnia, nie rekord⁵: w strefie 7a, w której leży nasza szkółka, mróz poniżej -15°C zdarza się w wielu zimach, a groźny jest zwłaszcza silny mróz po ciepłej odwilży.

W Chicago w ciągu pięciu zim padło ok. 27% roślin z 52 testowanych odmian; badacze wiązali straty ze słabą kondycją przed zimą albo z mokrą ziemią⁴. Niemiecka ocena odmian bylin opisuje luty 2012: po prawie wiosennym grudniu i styczniu przyszedł mróz poniżej -15°C i przetrwały tylko nieliczne odmiany⁶.

Pierwsza zima po posadzeniu z doniczki

Sadź tak, żeby roślina przed zimą zdążyła się dobrze ukorzenić. Nie zostawiaj sadzonki na zimę w doniczce na wierzchu - ziemia w doniczce może się wychłodzić do ok. -13 do -17°C⁷; jeśli nie zdążysz posadzić, wkop doniczkę w ziemię. Wybierz miejsce, w którym zimą nie stoi woda.

Roślina nie odrosła po zimie

Najczęstsze przyczyny to mokra, zbita ziemia zimą i słaba rozeta liści przed zimą, silny mróz po ciepłej odwilży (groźny zwłaszcza dla niedawno posadzonych roślin) oraz krótkie życie - pojedyncze rośliny jeżówki purpurowej żyją zwykle 2-3 lata, a część nowych mieszańców zanika po 1-2 sezonach⁸.

Zielone, zniekształcone kwiaty - żółtaczka astra

Chorobę wywołuje fitoplazma przenoszona przez skoczki: płatki zielenieją i się wykrzywiają, a z jednego miejsca wyrasta pęczek pędów. Leczenia nie ma - chorą roślinę usuwa się w całości⁹. Nie mylić z odmianami, które mają zielonkawe kwiaty z natury, np. SunSeekers Apple Green.