Driakiew (Scabiosa)

Kwiaty driakwi tworzą spłaszczone koszyczki lub kulistawe główki, wsparte miękkimi listkami okrywy; barwy wahają się od białej przez żółtą i różową do purpurowoniebieskiej⁴. Korona ma pięć łatek i jest silnie grzbiecista, a pręciki są cztery⁴. Po opadnięciu kwiatów kielichy z ośćmi i przysadki tworzą kolczastą kulę⁴. Angielska nazwa „pincushion flower”, czyli kwiat-poduszeczka na szpilki, według Wikipedii może pochodzić właśnie od tych owocostanów⁴, a według Missouri Botanical Garden - od wystających pręcików w środku kwiatostanu².

Jak odróżnić od świerzbnicy

Podobne są świerzbnica i czarcikęs. Driakiew ma koronę z pięcioma, rzadko czterema, silnie nierównymi łatkami i nagie dno kwiatostanu z plewinkami; świerzbnica ma koronę z czterema łatkami i owłosione dno bez plewinek⁹.

Kiedy kwitnie

Polski katalog szkółkarski podaje dla 'Blue Note' i Pink Diamonds kwitnienie od czerwca do września⁸, a atlas roślin - dla driakwi gołębiej od lipca do września, dla kaukaskiej od czerwca do października⁹. W pięcioletniej obserwacji w szkółce w południowej Anglii driakiew gołębia kwitła w tygodniach 21-38 roku, czyli mniej więcej od końca maja do połowy września¹⁵. Usuwanie przekwitłych kwiatostanów przedłuża kwitnienie¹⁸.

Skąd nazwa

Nazwę Scabiosa często wywodzi się od łacińskiego scabies, czyli świerzb, choć Wikipedia niemiecka uznaje jej pochodzenie za niejasne⁴; NC State wiąże ją z szorstkimi liśćmi rośliny³. Polska nazwa pochodzi od staropolskiego „dryjak”, a ostatecznie od greckiego thēriakón - tak nazywano dawny lek przeciw jadom zwierzęcym¹¹. Słownik polszczyzny XVI wieku notuje „dryjakiew” także jako nazwę rośliny, a według Słownika pojęciowego języka staropolskiego najstarszy notowany zapis „polnej dryjakwi”, odniesiony do driakwi gołębiej, pochodzi z 1437 roku¹².

Gatunki w ogrodach

• driakiew gołębia (S. columbaria) - 20-80 cm wysokości, główki o średnicy 15-35 mm⁴; w ogrodzie krótkowieczna bylina⁴;
• driakiew kaukaska (S. caucasica, dziś Lomelosia caucasica) - z Kaukazu, północno-wschodniej Turcji i północnego Iranu, do 60 cm, z główkami o średnicy 4-8 cm⁴;
• driakiew japońska (S. japonica) - z Japonii, roślina dwuletnia lub krótkowieczna bylina wysokości 10-50 cm⁴; w 2025 roku przeniesiona do rodzaju Lomelosia⁵;
• driakiew purpurowa (S. atropurpurea) - z południowej Europy⁴; RHS opisuje ją jako roślinę jednoroczną do 75 cm o ciemnoczerwonych, pachnących kwiatach¹, a atlas roślin nazywa ją wdówką letnią⁹;
• driakiew żółta (S. ochroleuca) - rodzima, rozmieszczona w Polsce bardzo nierównomiernie⁴; w ogrodach zachowuje się raczej jak roślina dwuletnia¹⁷.

Nazwy w ruchu

Driakiew kaukaską przeniesiono w 1985 roku do rodzaju Lomelosia, ale część źródeł nadal pisze Scabiosa caucasica⁴; RHS prowadzi 'Perfecta Alba' jako Lomelosia caucasica¹. Według patentu Kudo White to mieszaniec z japońskiego programu hodowlanego, opartego na driakwi gołębiej, japońskiej i S. incisa¹⁴. RHS i polski katalog szkółkarski prowadzą 'Barocca' bez gatunku, z synonimem S. columbaria¹⁸, a niemiecka szkółka Horstmann - jako driakiew purpurową²⁰.

Odmiany ogrodowe

'Butterfly Blue' to Bylina Roku 2000 amerykańskiego Stowarzyszenia Bylin (Perennial Plant Association)⁶. Wypatrzył ją w ogrodzie w Irlandii David Tristram z firmy Farplants⁶. 'Blue Note' wprowadziła do handlu holenderska firma Kieft Seeds⁸, a amerykańska firma nasienna PanAmerican Seed podaje, że kwitnie już w pierwszym roku¹⁹.

Driakwie w Polsce

W Polsce dziko rosną cztery driakwie: gołębia, lśniąca, wonna i żółta⁴. Żadna nie jest objęta ochroną gatunkową¹⁰, ale na czerwonej liście z 2016 roku driakiew gołębia ma kategorię NT (bliski zagrożenia), a wonna - VU (narażony)⁹. Driakiew gołębia rośnie na północy i zachodzie kraju, w miejscach suchych, na zboczach i wśród skał⁴, a driakiew lśniąca to roślina górska Sudetów, Tatr, Pienin i Bieszczadów⁴.

Według RHS wieloletnie driakwie lubią stanowisko słoneczne i przepuszczalną glebę o odczynie obojętnym do lekko zasadowego, np. wapienną; większość nie znosi gleby podmokłej i cienia¹. Na glebie kwaśnej mogą rosnąć, ale zwykle są krótkowieczne¹. Według polskiego katalogu szkółkarskiego driakiew kaukaską uprawia się na każdej glebie zawierającej wapń, a 'Blue Note' i Pink Diamonds wymagają gleby umiarkowanie wilgotnej do suchej, bardzo dobrze zdrenowanej i zasadowej; suchsze podłoże poprawia przezimowanie⁸. Driakiew kaukaska nie znosi upałów połączonych z wysoką wilgotnością powietrza².

Odczyn gleby

Atlas roślin podaje dla driakwi gołębiej i japońskiej odczyn zbliżony do obojętnego⁹, a RHS - obojętny do lekko zasadowego¹.

O pierwszych tygodniach po posadzeniu piszemy we wpisie „Pielęgnacja bylin po posadzeniu”.

Sadzenie

PPA pisze, że 'Butterfly Blue' z pojemników można sadzić przez cały sezon wegetacyjny, co 30-45 cm, na tej samej głębokości co w doniczce, żeby nie gniła szyjka korzeniowa⁶. Polski katalog szkółkarski zaleca dla driakwi kaukaskiej 9 roślin na m²⁸, a atlas roślin - 5-9⁹.

Przekwitłe kwiaty i cięcie

Usuwanie przekwitłych kwiatostanów wydłuża kwitnienie - piszą tak RHS, Missouri Botanical Garden, NC State i polski katalog szkółkarski¹²³⁸. RHS radzi po kwitnieniu przyciąć 'Blue Note' i Pink Diamonds, żeby były gęste i krzaczaste¹. Jesienią RHS, Walters Gardens i NC State zalecają ścinać pędy kwiatostanowe¹⁷³, a PPA radzi nie ścinać przyziemnej rozety liści 'Butterfly Blue', tylko wiosną usunąć liście uszkodzone przez zimę⁶.

Krótkowieczność i podział

Wiele driakwi żyje krótko: driakiew kaukaska zwykle około trzech lat¹⁸, a według Chicago Botanic Garden zostaje w ogrodzie na stałe tylko wtedy, gdy pozwoli się jej rozsiewać¹³; Pink Diamonds bywa dwuletnia⁸. RHS zaleca wykopywać i dzielić kępy driakwi kaukaskiej i 'Blue Note' co trzy lata¹. Rozmnaża się je z nasion, przez podział wiosną lub z sadzonek¹³.

Na kwiat cięty

Driakiew kaukaska to dobry kwiat cięty²³; do wazonu ścina się ją w fazie pąka lub do połowy rozwiniętą¹⁸.

Według analizy danych z lat 1976-2011 z Polski zniknęła najsurowsza strefa mrozoodporności 5b⁹. Atlas roślin przypisuje driakwi kaukaskiej strefę 5 i zaleca lekkie okrycie⁹. Polski katalog szkółkarski daje Pink Diamonds strefę 5, a 'Blue Note' - strefę 4⁸. Brytyjskie oceny RHS są ostrożniejsze: driakiew gołębia, kaukaska, 'Butterfly Blue', 'Blue Note' i Pink Diamonds mają H4, czyli zimują w Wielkiej Brytanii przy mrozach od -5 do -10°C, a 'Barocca', 'Perfecta Alba' i Kudo White - H5, od -10 do -15°C¹. Według patentu Kudo White jest mrozoodporna co najmniej do strefy USDA 7¹⁴.

Wilgoć zimą

Źródła zgodnie piszą, że driakwie nie znoszą mokrej gleby zimą¹²⁸; PPA uważa bardzo przepuszczalną glebę za warunek przezimowania 'Butterfly Blue'⁶. Missouri Botanical Garden radzi okryć driakiew kaukaską na zimę lekką, suchą ściółką z siana, słomy lub gałązek iglaków².

Gdy nie zdążysz posadzić przed zimą

Ziemia w doniczce stojącej na wierzchu może się wychłodzić do kilkunastu stopni mrozu (ok. od -13 do -17°C), a to może uszkodzić korzenie - jeśli nie zdążysz posadzić driakwi przed zimą, wkop doniczkę w ziemię²¹.

Gnicie i choroby

Na mokrej, źle zdrenowanej glebie driakwie gniją²³. Karty RHS opisują je jako zwykle wolne od szkodników i chorób¹. Przy 'Butterfly Blue' Missouri Botanical Garden radzi obserwować mszyce i mączliki i pisze, że może wystąpić mączniak prawdziwy², a NC State wymienia mszyce i roztocza jako drobne problemy³; przy driakwi kaukaskiej oba źródła nie notują poważnych szkodników ani chorób²³. W produkcji szkółkarskiej Walters Gardens notuje szarą pleśń, zgnilizny szyjki i korzeni oraz mączniaka⁷.

Zwierzęta

Na liście Rutgers driakiew kaukaska jest „rzadko poważnie uszkadzana” przez jelenie²². ASPCA nie ma wpisu o driakwi - jej wpis „Scabious” dotyczy innej rośliny, z rodziny srebrnikowatych²².

Driakiew a owady

Kwiaty driakwi zapylają pszczoły, motyle i muchówki⁴. W pięcioletnim badaniu Rollingsa i Goulsona ze 111 odmianami roślin ogrodowych driakiew gołębia była dziewiąta pod względem odwiedzin motyli i ciem, na równi ze świerzbnicą polną - choć werbena patagońska (Verbena bonariensis) przyciągała ich kilka razy więcej¹⁵⁴. Driakiew gołębia jest też rośliną żywicielską gąsienic przeplatki aurinii (Euphydryas aurinia) i fruczaka trutniowca (Hemaris tityus)⁴. Pszczolinka świerzbnicówka to pszczoła oligolektyczna, czyli zbierająca pyłek z wąskiej grupy roślin - u niej szczeciowatych, np. świerzbnicy polnej i driakwi gołębiej¹⁷, a Paul Westrich poleca driakiew gołębią jako źródło pyłku rzadkich pszczół wyspecjalizowanych w tej grupie roślin¹⁶.