Kocimiętka (Nepeta)

Kocimiętki mają czworokątne łodygi, naprzeciwległe liście i drobne, dwuwargowe kwiaty - jak inne jasnotowate, np. szałwia i lawenda. Kwiaty siedzą piętrami w nibyokółkach, które razem tworzą długie kwiatostany nad kępą liści¹. U kocimiętki Faassena i podobnych mieszańców mają zwykle 6-12 mm długości i są lawendowoniebieskie albo białe; różowe kwiaty mają nieliczne odmiany innych gatunków, np. kocimiętki wielkokwiatowej¹⁶. Liście są omszone, szarozielone, z karbowanym brzegiem i pachną po roztarciu¹²⁴.

Pędy ruszają wcześnie wiosną i szybko tworzą dużą kępę. Odmiany z naszej oferty zaczynają kwitnąć w maju albo w czerwcu i kwitną do sierpnia lub września. Pełnia kwitnienia przychodzi zwykle dwa-trzy tygodnie po rozwinięciu pierwszych kwiatów, a potem roślina często kwitnie dalej, choć słabiej¹. Przycięta po pierwszym rzucie kwiatów większość odmian zakwita ponownie - o tym w części „Sadzenie i pielęgnacja”⁵. Kwiaty chętnie odwiedzają pszczoły, trzmiele i motyle⁵.

Rodzaj Nepeta liczy prawie trzysta gatunków z Europy, Azji i północnej Afryki. W Polsce dziko rośnie tylko kocimiętka naga, a kocimiętka właściwa przybyła z człowiekiem i trwale się zadomowiła⁷. Kocimiętka właściwa bywa też uprawiana jako zioło - w katalogu opisujemy kocimiętki jako byliny ozdobne.

Kocimiętka Faassena i jej krewni

W ogrodach najczęściej spotyka się kocimiętkę Faassena (Nepeta ×faassenii) - mieszaniec kocimiętki Mussiniego, zwanej też groniastą (N. racemosa), z N. nepetella, nazwany od holenderskiego szkółkarza J. H. Faassena, w którego szkółce powstały pierwsze takie mieszańce²⁴⁷. Jej nasiona są w większości płonne, więc w przeciwieństwie do niektórych gatunków raczej się nie rozsiewa²⁵. Kocimiętka Mussiniego pochodzi z Kaukazu, Turcji i północnego Iranu⁷; w próbie odmian w Chicago miała najciemniejsze, purpurowoniebieskie kwiaty¹. Wyższa jest kaukaska kocimiętka wielkokwiatowa (N. grandiflora)⁷, a japońska N. subsessilis ma większe kwiaty i - inaczej niż pozostałe - lubi półcień i wilgotną ziemię¹⁷. Nazewnictwo odmian bywa niejednolite: tę samą 'Walker's Low' Perennial Plant Association i Uniwersytet Wisconsin zaliczają do kocimiętki Faassena³⁴, a Ogród Botaniczny w Chicago i RHS - do kocimiętki Mussiniego (RHS podaje nazwę z kocimiętką Faassena jako synonim)¹⁶.

Kocimiętka właściwa

Kocimiętka właściwa (N. cataria) ma białe kwiaty z fioletowymi plamkami i najsilniej działa na koty¹². Łatwo się rozsiewa i dziczeje - Uniwersytet Stanowy Karoliny Północnej radzi uprawiać ją w pojemniku².

'Walker's Low' - Bylina Roku

'Walker's Low' wybrała w latach 70. Patricia Taylor w ogrodzie w Irlandii, a na rynek wprowadziła ją w 1988 roku szkółka z Norwich w Anglii³. O ogrodzie w Irlandii pisze też Ogród Botaniczny w Chicago¹, a Uniwersytet Wisconsin - o ogrodzie w Anglii⁴. Nazwa pochodzi od ogrodu, a nie od wzrostu - to nie jest niska odmiana¹³. Zwykle dorasta do 40-60 cm, a do ok. 90 cm tylko w wyjątkowo sprzyjających warunkach. W 2007 roku amerykańskie stowarzyszenie Perennial Plant Association wybrało ją Byliną Roku³, a w Niemczech cały rodzaj kocimiętka był Byliną Roku 2010⁵.

Wszystkie nasze kocimiętki opisujemy jako rośliny na pełne słońce. Źródła dopuszczają lekki półcień, ale najlepiej rosną w pełnym słońcu³⁴. Rodzaj ziemi ma mniejsze znaczenie - kocimiętka Faassena rośnie w glinie, w piasku i na podłożu wapiennym, w ziemi kwaśnej, obojętnej i zasadowej⁶. Warunek jest jeden: woda nie może stać przy korzeniach, bo w mokrej, źle zdrenowanej ziemi kocimiętki szybko słabną¹.

Po ukorzenieniu dobrze znoszą suszę, choć podlewane rosną lepiej²⁴. Nawożenie nie jest potrzebne - po nawozie pędy robią się wiotkie i kępa łatwiej się rozkłada¹.

W sklepie podajemy od 5 do 11 roślin na m², zależnie od odmiany - to odstęp mniej więcej 30-45 cm; liczbę dla danej odmiany znajdziesz na jej karcie. Kocimiętki rozrastają się na szerokość, a odpowiednia rozstawa pomaga też uniknąć mączniaka⁴. O pierwszych tygodniach po posadzeniu piszemy we wpisie „Pielęgnacja bylin po posadzeniu”.

Cięcie i powtórne kwitnienie

Kocimiętkę przycina się po pierwszym rzucie kwiatów, gdy większość kwiatostanów przekwitnie. Źródła amerykańskie radzą skrócić pędy o jedną trzecią do połowy (Uniwersytet Wisconsin)⁴ albo o dwie trzecie (Perennial Plant Association, Uniwersytet Purdue)³, a niemiecka ocena odmian bylin - ciąć nisko, tuż nad ziemią⁵. Po cięciu roślina szybko wypuszcza świeże liście, zakwita drugi raz i jest ładna do jesieni; cięcie ogranicza też samosiew u kocimiętek, które zawiązują nasiona⁵.

Cięcie nie jest obowiązkowe. W próbie w Chicago, gdzie kocimiętek zwykle nie przycinano, m.in. 'Walker's Low' i 'Kit Cat' kwitły dalej bez cięcia i nie rozkładały się w czasie kwitnienia¹. Przycięcie przydaje się, gdy kępa po kwitnieniu się rozkłada albo gdy zależy ci na wyraźnym drugim kwitnieniu.

Wiosną, gdy ruszają nowe pędy, usuń zeszłoroczne suche łodygi - wiosenne przycięcie daje też bardziej zwartą kępę⁴.

Polska leży w strefach mrozoodporności 6a-8a⁸, a nasze kocimiętki mają strefę 3, 4 albo 5 - w typową zimę mają więc zapas. Brytyjskie Królewskie Towarzystwo Ogrodnicze (RHS) zalicza kocimiętkę Faassena do najwyższej klasy mrozoodporności, czyli roślin znoszących zimy z mrozem poniżej -20°C⁶. Strefa to jednak średnia, a nie rekord, a zaszkodzić może też nagłe ochłodzenie po ciepłym okresie w środku zimy⁸.

Częściej niż mróz kocimiętkom szkodzi mokra ziemia. W próbie w Chicago kocimiętki uznano za mrozoodporne, a zimowe straty przypisano nadmiarowi wody w ziemi i złemu odpływowi, a nie brakowi mrozoodporności¹.

Pierwsza zima po posadzeniu z doniczki

Posadź sadzonkę tak, żeby przed zimą zdążyła się ukorzenić, w miejscu, w którym zimą nie stoi woda. Nie zostawiaj jej na zimę w doniczce na wierzchu - ziemia w doniczce może się wychłodzić do ok. -13 do -17°C⁹; jeśli nie zdążysz posadzić, wkop doniczkę w ziemię.

Kępa rozkłada się i pokłada

U szarolistnych kocimiętek w czasie kwitnienia wyrasta nowa fala pędów, która rozpycha starsze łodygi na boki - kępa przez jakiś czas wygląda na rozpłaszczoną, aż nowy przyrost ją zakryje¹. Szybciej pomoże przycięcie po pierwszym kwitnieniu. Rozkładaniu sprzyja nawożenie¹, a czasem trzeba je podeprzeć⁶.

Roślina słabnie po ulewach albo po mokrej zimie

Kocimiętki źle znoszą ziemię, w której stoi woda. W próbie w Chicago po wiosennych ulewach na źle zdrenowanym zagonie osłabły nawet rośliny posadzone dwa lata wcześniej, m.in. 'Walker's Low'¹. Na zgniliznę korzeni podatne bywają też niektóre odmiany². Sadź je tam, skąd woda szybko odpływa.

Mączniak, skoczki, ślimaki

Kocimiętki rzadko chorują¹, ale w suche lata może je porazić mączniak prawdziwy (biały nalot na liściach), a liście bywają uszkadzane przez skoczki i ślimaki⁶. Przed mączniakiem chroni odpowiednia rozstawa⁴.

Kocimiętka a koty

Koty pocierają, liżą i podgryzają liście, a wtedy uwalnia się z nich nepetalakton¹; wyraźnie reaguje na niego mniej więcej dwa na trzy dorosłe koty, a kocięta młodsze niż ok. trzy miesiące zwykle nie reagują⁷. Najsilniej działa kocimiętka właściwa, słabiej kocimiętki ozdobne¹¹⁰; o 'Walker's Low' źródła piszą, że koty interesują się nią rzadziej³⁴. Kot może przygnieść kępę, ale najbardziej narażone są świeżo posadzone sadzonki: przy sadzeniu łamią się liście i korzenie i zapach jest najsilniejszy. Ogrodnicy radzą osłonić je na 4-5 dni, np. dużą plastikową butelką z odciętym dnem¹⁰.