Gaura Lindheimera (Oenothera lindheimeri)

To kępiasta bylina z korzeniem palowym; liczne pędy wyrastają od podstawy, są wzniesione, zwykle rozgałęzione i mają 50-150 cm⁷. Kwiaty są czterokrotne i grzbieciste, otwierają się o wschodzie słońca; płatki mają 10-15 mm, są białe i przebarwiają się na różowo⁷. Różowawe pąki rozwijają się w białe kwiaty, które powoli różowieją; kwiaty siedzą w długich, luźnych wiechach na szczytach cienkich, rózgowatych pędów i otwierają się tylko po kilka naraz². Polski katalog szkółkarski zaznacza, że kwiatów w kwiatostanie jest wiele, ale jednocześnie otwartych - niewiele¹⁰. U niektórych odmian płatki są o świcie białe, a przed opadnięciem o zmierzchu różowieją⁵. Liście bywają nakrapiane: Chicago Botanic Garden opisuje bardzo wąskie liście 'Whirling Butterflies' z ciemnoczerwonymi plamkami⁹.

Kiedy kwitnie

W naturze gaura kwitnie od kwietnia do lipca, czasem do października⁷. W Polsce atlas roślin podaje kwitnienie od lipca, czasem od czerwca, do października¹¹, a katalog szkółkarski - od lipca do października, dla serii Graceful od czerwca do sierpnia¹⁰. Chicago Botanic Garden pisze o długim okresie kwitnienia, od wczesnego lata do jesieni, zwłaszcza gdy usuwa się przekwitłe pędy⁹. Ścięcie wszystkich kwiatostanów naraz daje 2-3 tygodnie przerwy w kwitnieniu⁴. Według pisma „Rośliny Ozdobne” do kwitnienia gaura potrzebuje długiego, 13-godzinnego dnia²⁰.

Skąd nazwa

Nazwa Gaura pochodzi od greckiego gauros, czyli „wspaniały”, w nawiązaniu do pięknych kwiatów². Gatunek opisali w 1845 roku George Engelmann i Asa Gray na podstawie okazu zebranego w 1842 roku przez Ferdinanda Lindheimera na preriach między Houston a rzeką Brazos⁶. Lindheimera nazywa się ojcem botaniki Teksasu; jego nazwisko nosi 48 gatunków i podgatunków roślin⁸. Angielskie nazwy gaury to m.in. whirling butterflies, czyli wirujące motyle, i wand flower³.

Z gaury wiesiołek

Rodzaj Gaura opisał Linneusz w 1753 roku⁵, ale badania molekularne umieściły go wewnątrz rodzaju wiesiołek⁷ i w 2007 roku gaurę Lindheimera przeniesiono do rodzaju Oenothera⁶. Wiesiołek liczy dziś 157 gatunków⁵. Gaura Lindheimera jest samoniezgodna, czyli jej kwiaty nie wiążą nasion z własnego pyłku⁶.

Odmiany ogrodowe

'Siskiyou Pink' wprowadził w 1994 roku Baldassare Mineo ze szkółki Siskiyou Rare Plant Nursery w Oregonie; według Pride of Place Plants to właśnie ta odmiana wprowadziła gaurę do masowej produkcji bylin¹⁴. Rosy Jane ('Harrosy') znaleźli w 2006 roku Rob i Rosy Hardy jako mutację pędową 'Siskiyou Pink' - różni się od niej tylko barwą kwiatów¹⁰¹⁶. 'Whirling Butterflies' to według szkółki Plant Delights selekcja Pieta Oudolfa¹⁵; według Missouri Botanical Garden jest sterylna i nie daje samosiewu². Serię Graceful wprowadził do handlu Dümmen Orange¹⁰¹⁷, z myślą o uprawie w pojemnikach balkonowych i tarasowych¹⁰.

Gaura w Polsce

Gaura nie należy do flory Polski - atlas roślin zalicza ją do taksonów uprawianych, nieujętych w krajowej liście flory¹¹. W badaniu spontanicznej flory ośmiu polskich ogrodów botanicznych gaurę notowano poza miejscem uprawy tylko w jednym²², ale autor atlasu obserwował w swoim ogrodzie we Wrocławiu intensywny samosiew¹¹. W Australii gaura rozsiewa się z ogrodów do okolicznego buszu i uchodzi za potencjalny chwast środowiskowy²¹.

Gaurę najlepiej uprawiać na glebach piaszczystych lub piaszczysto-gliniastych, przepuszczalnych, w pełnym słońcu - dobry drenaż jest warunkiem koniecznym². Polski katalog szkółkarski dopuszcza też półcień i zaleca przepuszczalne, piaszczysto-gliniaste podłoże; zbyt ciężkie zwiększa ryzyko, że gaura nie przezimuje¹⁰. Dzięki korzeniowi palowemu znosi upał i suszę³ - ale dopiero po ukorzenieniu⁹; według University of Wisconsin odpowiednia wilgotność poprawia kwitnienie⁴.

Żyzność gleby

Na zbyt żyznej glebie cienkie pędy wybiegają i się pokładają, a kwiatów jest mniej²³⁹; University of Wisconsin zaleca oszczędne podlewanie i nawożenie⁴. RHS radzi jednak glebę żyzną, wilgotną i przepuszczalną¹ - źródła różnią się w tej sprawie.

O pierwszych tygodniach po posadzeniu piszemy we wpisie „Pielęgnacja bylin po posadzeniu”.

Sadzenie

Niemiecka szkółka Gräfin von Zeppelin zdecydowanie zaleca sadzenie gaury wiosną, w przepuszczalne podłoże²³. BBC Gardeners' World radzi dać na dno dołka garść żwiru, bo gaura nie znosi stania w wodzie, i sadzić ją na tej samej głębokości co w doniczce¹². Atlas roślin zaleca 6-9 roślin na m² w rozstawie 33-40 cm¹¹.

Bez przesadzania

Przez korzeń palowy gaurę może być trudno przesadzić i podzielić¹³, a starszych roślin nie należy przenosić¹².

Cięcie

Późną wiosną wysokie rośliny można skrócić o połowę, żeby były niższe²⁴, a usuwanie przekwitłych kwiatostanów wydłuża kwitnienie⁹¹³. Co do jesieni źródła się różnią: University of Wisconsin i NC State radzą ścinać kwiatostany jesienią, a martwe liście usuwać wiosną⁴³, RHS - odłożyć cięcie do wiosny, bo w chłodne dni liście mogą się jesienią przebarwiać¹. Szkółka Gräfin von Zeppelin pisze, że lekkie przycięcie w połowie września może sprzyjać tworzeniu pąków zimujących²³.

Krótkowieczność i samosiew

Choć gaura jest byliną, pojedyncze rośliny mogą nie żyć długo⁴; „Rośliny Ozdobne” piszą, że to bylina krótkowieczna, która łatwo odnawia się z nasion²⁰. W sprzyjających warunkach gatunek chętnie się wysiewa, choć wiele odmian szkółki rozmnażają tylko wegetatywnie, z sadzonek⁴. Wiosną nowe przyrosty mogą pojawiać się późno⁴.

Według analizy danych z lat 1976-2011 z Polski zniknęła najsurowsza strefa mrozoodporności 5b, a strefa 6b objęła niemal całe południe kraju¹¹. Atlas roślin przypisuje gaurze strefę 7a i pisze, że stosunkowo często przemarza¹¹. Polski katalog szkółkarski daje gatunkowi strefę 6b, ale jako wadę wymienia niedostateczną mrozoodporność - rośliny trzeba zabezpieczyć na zimę albo traktować jak jednoroczne¹⁰. 'Siskiyou Pink' i Rosy Jane są według katalogu bardziej mrozoodporne niż wiele innych odmian (strefa 5)¹⁰. RHS ocenia gaurę tylko na H4, czyli jako zimującą w Wielkiej Brytanii przy mrozach od -5 do -10°C¹.

Wilgoć i okrycie

Atlas roślin pisze, że zimą gleba nie może być zbyt mokra, i zaleca okrycie, także przed nadmiarem wilgoci¹¹; „Rośliny Ozdobne” radzą okryć gaurę gałązkami iglaków lub słomą²⁰. BBC Gardeners' World proponuje przyciąć ją jesienią i grubo wyściółkować słomą albo przezimować w doniczce w zimnej szklarni¹². University of Wisconsin pisze, że w chłodnym klimacie gaura zimuje niepewnie i często uprawia się ją jak roślinę jednoroczną⁴.

Gdy nie zdążysz posadzić przed zimą

Ziemia w doniczce stojącej na wierzchu może się wychłodzić do kilkunastu stopni mrozu (ok. od -13 do -17°C), a to może uszkodzić korzenie - jeśli nie zdążysz posadzić gaury przed zimą, wkop doniczkę w ziemię²⁴.

Choroby i szkodniki

Na ciężkich lub źle zdrenowanych glebach grozi zgnilizna korzeni; mogą się też pojawić rdza i mączniak prawdziwy, a ze szkodników mszyce, mączliki i pchełki²³. Chicago Botanic Garden nie notuje jednak u gaury znanych problemów ze szkodnikami ani chorobami⁹, a University of Wisconsin pisze, że ma ich mało⁴.

Czarne plamy na liściach

Według BBC Gardeners' World czarne plamy, które pojawiają się na liściach w chłodzie, to nie choroba grzybowa, tylko fizjologiczna reakcja na niską temperaturę - znikają, gdy robi się cieplej¹².

Gaura a owady

Kwiaty gaury Lindheimera są dzienne i zapylają je pszczoły i motyle - w przeciwieństwie do większości pokrewnych gatunków, które kwitną wieczorem i są zapylane przez ćmy⁶. Chętnie odwiedzają je pszczoły o długim języczku i trzmiele⁴³. Niemiecka baza NaturaDB ocenia wartość pyłkową gaury jako dużą, a nektarową jako umiarkowaną¹⁹, a RHS oznacza ją znakiem „Plants for pollinators”¹. W Ameryce Północnej gaura jest jedną z roślin żywicielskich gąsienic zawisaka Hyles lineata³⁴.