Nachyłek (Coreopsis)

Kwiatostan nachyłka to koszyczek. Według Flory Ameryki Północnej ma on zwykle 8 kwiatów języczkowych (5-12 i więcej), a u odmian pełnych - więcej; u gatunków uprawianych w ogrodach języczki są płonne, a u części gatunków kalifornijskich - żeńskie i płodne⁶. Języczki są zwykle żółte, czasem czerwonobrązowe do purpurowych u nasady, a niekiedy całe purpurowe, różowe lub białe⁶. Kształt ich końców zależy od gatunku: nachyłek wielkokwiatowy ma na zewnętrznym brzegu każdego języczka 4-5 wcięć², a lancetowaty - ząbki na końcach języczków¹, natomiast języczki nachyłka okółkowego nie są wcinane², podobnie jak u 'Moonbeam'¹. Owocem jest spłaszczona niełupka, zwykle z cienkim obrzeżeniem lub skrzydełkiem; puchu kielichowego brak albo tworzą go 2 szczecinkowate ości lub łuski⁶.

Nachyłek okółkowy ma liście dłoniasto trójdzielne o nitkowatych odcinkach, które nadają roślinie delikatny, przewiewny wygląd¹; łatki liści mają w naturze 0,5-1 mm szerokości⁶. Epitet „okółkowy” nawiązuje do liści¹, choć są one ułożone naprzeciwlegle². Koszyczki nachyłka okółkowego mają 2,5-5 cm średnicy i 8 żółtych języczków², a nachyłka wielkokwiatowego - ok. 6 cm i 6-12 języczków². Nachyłek lancetowaty ma liście skupione w dolnej części pędu⁶, a od wielkokwiatowego odróżniają go niepodzielone, lancetowate liście⁸.

Kiedy kwitnie

Źródła podają różne terminy, zależnie od gatunku. W naturze nachyłek okółkowy kwitnie w czerwcu i lipcu, czasem do sierpnia⁶. Pozostałe źródła podają dla niego: Missouri Botanical Garden - czerwiec-wrzesień¹, NC State - maj-lipiec², Cornell Cooperative Extension - zwykle czerwiec i lipiec²², atlas roślin - (czerwiec) lipiec-sierpień (wrzesień)⁸, a polski katalog szkółkarski - lipiec-wrzesień⁹. Nachyłek wielkokwiatowy kwitnie w naturze od maja do sierpnia⁶, a według polskiego katalogu szkółkarskiego - od początku lipca do końca września⁹. Dziki nachyłek różowy kwitnie w sierpniu i wrześniu⁶, a w uprawie według polskiego katalogu szkółkarskiego - od czerwca do września⁹. Colorado State University podaje dla nachyłków czerwiec-wrzesień, a dla niektórych - do października²³. Dla 'Zagreb' RHS podaje wczesne lato³, Walters Gardens - od wczesnego do późnego lata¹³, a polski katalog szkółkarski - całe lato⁹; dla 'Moonbeam' Iowa State University w artykule z 1993 roku - od końca czerwca do października¹⁸.

Długość kwitnienia mierzono w próbie „Coreopsis for the Mid-Atlantic Region”, którą Mt. Cuba Center w stanie Delaware w USA (strefa mrozoodporności 7a/6b, gleba gliniasta) prowadziło w latach 2012-2014 na 94 selekcjach nachyłków jednorocznych i wieloletnich⁴. Dziki nachyłek okółkowy kwitł tam od połowy czerwca do połowy lipca, przez ok. 5 tygodni, a 'Zagreb' - w tym samym czasie, przez 6 tygodni⁴. 'Moonbeam' kwitł od czerwca do sierpnia przez 12 tygodni, 'Ruby Frost' - od czerwca do połowy września przez 14 tygodni, a 'American Dream' i 'Presto' - po 7 tygodni, pierwszy w lipcu i sierpniu, a drugi w czerwcu i lipcu⁴.

Kwitnienie można przedłużyć. Missouri Botanical Garden radzi strzyc nachyłek okółkowy w połowie lub pod koniec lata, co pobudza jesienne powtórne kwitnienie¹, a NC State pisze, że strzyżenie po kwitnieniu czasem daje jesienne kwiaty². Według Chicago Botanic Garden usuwanie przekwitłych koszyczków albo strzyżenie po pierwszym kwitnieniu pobudza dalsze kwitnienie⁵, a Missouri Botanical Garden pisze, że nachyłek wielkokwiatowy bez regularnego usuwania przekwitłych koszyczków kwitnie znacznie krócej¹. Mt. Cuba Center zauważyło, że nachyłek okółkowy po podziale kępy potrafi kwitnąć dłużej, czasem całe lato⁴.

Skąd nazwa

Rodzaj opisał Karol Linneusz w 1753 roku w „Species Plantarum”, a jego gatunkiem typowym jest nachyłek lancetowaty⁷⁶. Nazwa naukowa pochodzi od greckich słów koris - pluskwa i opsis - podobny, bo niełupki przypominają pluskwę⁷⁸. Angielska nazwa tickseed, czyli „nasiono-kleszcz”, też nawiązuje do nasion, które przypominają kleszcze¹. We „Florze polskiej” z 1971 roku nachyłek występuje pod nazwą „koreopsis”⁷. Atlas roślin podaje dla nachyłka wielkokwiatowego także nazwę „nachyłek trwały”, a dla barwierskiego - „nachyłek dwubarwny” i „nachyłek letni”⁸. Na Florydzie cały rodzaj jest od 1991 roku oficjalnym stanowym dzikim kwiatem (state wildflower), bo gatunki nachyłka rosną w całym stanie i są szeroko sadzone przy drogach³⁸.

Gatunki w ogrodach

• nachyłek okółkowy (C. verticillata) - bylina ze wschodniej Kanady i wschodu USA, na południe do Georgii², wysokości 20-60 cm i więcej; w naturze rośnie w lasach dębowych na glebach piaszczystych⁶. Rozrasta się licznymi, cienkimi, żółtawymi kłączami⁸. Jako gatunek introdukowany występuje w Belgii, Francji, Norwegii i Niemczech²;
• nachyłek wielkokwiatowy (C. grandiflora) - bylina 40-60 cm i więcej z Ontario, Quebecu oraz środka i wschodu USA, w naturze rosnąca na glebach piaszczystych, w rowach, przy drogach i na wychodniach granitu i piaskowca⁶. Missouri Botanical Garden określa go jako dość krótkowiecznego - w ogrodzie utrzymuje się dzięki samosiewom¹;
• nachyłek lancetowaty (C. lanceolata) - bylina 10-30 cm, czasem do 60 cm i więcej⁶; atlas roślin pisze, że radzi sobie nawet na słabych, piaszczystych i suchych glebach i nadaje się na łąkę kwietną⁸. W próbie Mt. Cuba był, razem z odmianą 'Sterntaler', jednym z nielicznych nachyłków bez kłączy, które przetrwały całą próbę⁴, a polski katalog szkółkarski uznaje go za całkowicie mrozoodporny⁹; Hawke radzi jednak uprawiać go jak roślinę jednoroczną, licząc na samosiew⁵;
• nachyłek różowy (C. rosea) - bylina 10-30 cm (do 60 cm) o równowąskich lub nitkowatych liściach i języczkach różowawych do białych; w naturze rośnie na piaszczystych brzegach i skrajach mokradeł na wschodzie Ameryki Północnej⁶. Dziko rosnący ma globalny status NatureServe G3 (narażony), w kilku stanach USA jest krytycznie zagrożony, a w Pensylwanii uznany za wymarły²⁶;
• nachyłek barwierski (C. tinctoria) - roślina jednoroczna, zwykle 30-70 cm, o języczkach zwykle żółtych z czerwonobrązową plamą u nasady⁶, uprawiana w Polsce jako kwiat jednoroczny⁸.

Coreopsis czy Anacis?

Liczba gatunków nachyłka zależy od tego, jak szeroko botanicy ujmują rodzaj. Flora Ameryki Północnej z 2006 roku podaje około trzydziestu pięciu gatunków⁶, polska Wikipedia, za bazą Kew z 2022 roku, ponad osiemdziesiąt⁷, a angielska Wikipedia, za tą samą bazą z 2025 roku, trzydzieści dziewięć - wszystkie z obu Ameryk⁷. Tadesse i Crawford w monografii z 2023 roku podzielili dawny szeroki rodzaj na pięć rodzajów na podstawie danych molekularnych; nachyłek w wąskim ujęciu liczy w tym podziale osiemnaście gatunków¹⁰. Jeden z nowych rodzajów nosił nazwę zajętą już przez rodzaj mchu, dlatego w 2024 roku przywrócono dla jego sześciu gatunków z południowo-wschodnich USA starszą nazwę Anacis, a nachyłek okółkowy nazywa się w tym ujęciu Anacis verticillata¹⁰. Nazwa Anacis nawiązuje do niełupek, które często nie mają ości¹⁰. Ustanowiono też rodzaj mieszańcowy ×Coreacis dla mieszańców nachyłka w wąskim ujęciu z Anacis, bo wiele dawno uprawianych mieszańców ma niejasne pochodzenie¹⁰.

Nową nazwę nachyłka okółkowego stosuje NC State Extension², a według angielskiej Wikipedii także baza Kew, która gatunki kalifornijskie przenosi do rodzaju Leptosyne⁷. Światowa Flora Online (WFO) i USDA PLANTS nadal używają jednak nazwy Coreopsis verticillata¹², podobnie jak RHS, Missouri Botanical Garden i Mt. Cuba Center³¹⁴ - i tak piszemy w tym haśle. Nachyłek należy do plemienia Coreopsideae, nazwanego od niego, do którego należą też rodzaje Cosmos i Dahlia⁷.

Mieszańce i 'Moonbeam'

Wiele odmian w handlu to mieszańce. Missouri Botanical Garden pisze, że ich mrozoodporność i trwałość zależą od roślin rodzicielskich: są wśród nich w pełni zimotrwałe byliny, ale też formy wrażliwe na mróz, uprawiane zwykle jak jednoroczne¹. 'Moonbeam' sprzedaje się zwykle jako odmianę nachyłka okółkowego - tak opisują go RHS i Walters Gardens³¹³ - ale według Mt. Cuba Center to raczej mieszaniec nachyłka okółkowego i różowego⁴. Phytotaxa (2024) pisze, że udowodniono jego pochodzenie z krzyżowania oddalonego z rośliną mateczną z sekcji Eublepharis¹⁰, do której należy m.in. nachyłek różowy⁷; badanie molekularne stu uprawianych form nachyłka z 2022 roku uznało tę sekcję i sekcję Calliopsis tylko za prawdopodobne formy mateczne 'Moonbeam'¹¹. Nazwę 'Moonbeam' nadał w 1965 roku Donald Allen ze szkółki Sky-Cleft Gardens, a w 1992 roku Perennial Plant Association ogłosiło go Byliną Roku⁴¹³.

Nachyłek w Polsce

Atlas roślin oznacza nachyłki okółkowy, wielkokwiatowy, lancetowaty i barwierski jako taksony uprawiane⁸, a w bazie „Gatunki obce w Polsce” Instytutu Ochrony Przyrody PAN nie ma żadnego wpisu dla rodzaju³⁶. W GBIF są z Polski zgłoszenia nachyłka barwierskiego, wielkokwiatowego i lancetowatego z aplikacji Pl@ntNet, przy których nie zaznaczono, czy roślina rosła w uprawie, czy dziko³⁷. Są tam też pojedyncze okazy zielnikowe, m.in. nachyłka barwierskiego i wielkokwiatowego, zebrane na wysypisku, nieużytkach i przydrożach, oraz zapisy z lat 1992-1999 o samorzutnych wysiewach nachyłka okółkowego, wielkokwiatowego i barwierskiego poza miejscem uprawy w kilku ogrodach botanicznych³⁷. O nachyłkach, które uciekły z ogrodów w innych krajach, piszemy w części o problemach.

Nachyłki najlepiej sadzić w pełnym słońcu, czyli w miejscu z co najmniej sześcioma godzinami bezpośredniego słońca dziennie; w próbie Mt. Cuba wyjątkiem był tylko C. latifolia, który woli półcień lub cień⁴. W cieniu 'Zagreb' słabiej kwitnie⁹, choć RHS dopuszcza dla 'Zagreb' i 'Moonbeam' także półcień³.

Gleba uboga czy żyzna - źródła się różnią

Chicago Botanic Garden pisze, że nachyłki lubią glebę raczej ubogą i nie trzeba ich regularnie nawozić⁵, Clemson University przestrzega przed przenawożeniem i radzi w razie potrzeby tylko ściółkować kompostem²¹, a Missouri Botanical Garden pisze, że nachyłek okółkowy najlepiej czuje się na glebach ubogich, piaszczystych lub kamienistych z dobrym drenażem¹. Według atlasu roślin dobrze radzi sobie na glebach słabych, piaszczystych i suchych⁸. Inaczej RHS, który dla 'Zagreb', 'Moonbeam' i nachyłka wielkokwiatowego zaleca glebę żyzną i przepuszczalną³, i polska Wikipedia, która pisze o glebie przepuszczalnej i żyznej⁷.

Na glebie zbyt żyznej lub zbyt wilgotnej pędy nachyłka okółkowego słabną i rośliny się pokładają², a na wilgotnej, źle zdrenowanej glebie grozi mu zgnilizna szyjki korzeniowej¹; o rozkładaniu się nachyłka wielkokwiatowego na wilgotnej, żyznej glebie pisze University of Tennessee¹⁹. Walters Gardens w zaleceniach dla szkółek przy 'Moonbeam' i 'Zagreb' ostrzega, że po dużej dawce azotu rośliny są wiotkie, mają słabe pędy i łatwiej chorują¹³. O słabym kwitnieniu na glebie zbyt żyznej lub przenawożonej atlas roślin pisze przy jednorocznym nachyłku barwierskim, który wtedy „idzie w liście”⁸.

Susza

Po ukorzenieniu nachyłki dobrze znoszą suszę⁵. Missouri Botanical Garden pisze, że nachyłek okółkowy znosi suszę, upał i wilgotne powietrze¹, NC State - że także lekkie zasolenie², a Walters Gardens - że znosi suszę lepiej niż inne nachyłki¹³. Clemson University radzi obficie podlewać nachyłki w pierwszym roku²¹, a RHS - podlewać nachyłek wielkokwiatowy w czasie suszy³.

Nachyłek różowy potrzebuje wilgoci

Według Missouri Botanical Garden nachyłek różowy (C. rosea) i jego odmiany, w tym 'American Dream', w odróżnieniu od innych nachyłków bardzo słabo znoszą suszę i potrzebują stale wilgotnej, ale przepuszczalnej gleby¹. Polski katalog szkółkarski w opisie odmiany 'Heaven's Gate' też pisze, że nachyłek różowy nie jest odporny na suszę i w naturze rośnie nad strumieniami, ale w opisie gatunku podaje, że toleruje okresy suszy, a przy 'American Dream' - że znosi okresowy niedobór wilgoci⁹. W dobrych warunkach nachyłek różowy rozrasta się kłączami i samosiewem, według Missouri Botanical Garden czasem agresywnie¹. Polski katalog szkółkarski w opisie gatunku pisze, że rozrasta się on kłączami niezbyt silnie⁹.

O pierwszych tygodniach po posadzeniu piszemy we wpisie „Pielęgnacja bylin po posadzeniu”.

Sadzenie

Colorado State University pisze, że nachyłki łatwo uprawiać przy sadzeniu jesienią lub wiosną²³. Polski katalog szkółkarski podaje dla 'Zagreb' rozstawę 30-40 cm, a dla nachyłka okółkowego 9 roślin na m²⁹; atlas roślin - 33-45 cm, czyli 5-9 roślin na m²⁸. W próbie Mt. Cuba nachyłki sadzono co 2 stopy (ok. 60 cm), a 'Zagreb' rozrósł się tam kłączami o ok. 60 cm w ciągu trzech lat, dziki nachyłek okółkowy - o ok. 30 cm, a 'American Dream' - o ok. 75 cm⁴. Na ciężkiej glebie Mt. Cuba radzi wmieszać kompost, który poprawia drenaż, albo posadzić nachyłki na lekko podwyższonej grzędzie, z której woda deszczowa spływa szybciej niż z otoczenia⁴. O podlewaniu w pierwszym roku piszemy w części o stanowisku.

Przekwitłe koszyczki i strzyżenie

Według Chicago Botanic Garden usuwanie przekwitłych koszyczków albo strzyżenie po pierwszym kwitnieniu nie tylko pobudza dalsze kwitnienie, ale też wzmacnia rośliny przed zimą i poprawia ich trwałość⁵. Przy odmianie 'Golden Shower', której przekwitłe koszyczki zamieniają się w czarne owocostany, Hawke radzi nie obrywać ich pojedynczo, tylko ostrzyc całą roślinę nożycami, gdy przekwitnie większość kwiatów⁵. Iowa State University radzi mocno przyciąć nachyłki po kwitnieniu, bo nowy przyrost będzie silny i zdrowy, a bez regularnego usuwania przekwitłych kwiatów nad liśćmi zostają same nagie szypuły¹⁸. Szybkie usuwanie przekwitłych pędów kwiatowych pomaga też zapobiec niechcianemu samosiewowi dzikiego nachyłka okółkowego¹, a u nachyłka lancetowatego usuwanie przekwitłych koszyczków pomaga ograniczyć samosiew². Mt. Cuba Center zaznacza, że usuwanie przekwitłych koszyczków uchodzi za korzystne dla gatunków kwitnących wiosną, takich jak wielkokwiatowy i lancetowaty, ale w próbie nie dało się tego ocenić⁴. Przekwitłe kwiaty odmiany Sunstar Rose według polskiego katalogu szkółkarskiego same opadają⁹.

Cięcie i podpory

RHS radzi ściąć 'Zagreb' i 'Moonbeam' nisko późną jesienią, a nachyłek wielkokwiatowy - przyciąć zimą³. Missouri Botanical Garden pisze, że strzyżenie nachyłka okółkowego w połowie lub pod koniec lata usuwa też rozłożone, nieporządne liście¹, a NC State - że nachyłek lancetowaty, który za bardzo się rozłożył, można mocno przyciąć². 'Ruby Frost' według perennials.com warto lekko ostrzyc pod koniec lipca, a jeśli się rozkłada - ściąć o połowę w lipcu; na bardzo żyznej glebie może wymagać podpór¹⁶. Mt. Cuba radzi podpierać odmiany o wiotkich pędach, takie jak 'Full Moon', 'Redshift' i 'Star Cluster', gdy są jeszcze w pąkach, albo sadzić je obok wyższych roślin, które je podtrzymają⁴.

Krótkowieczność

Nachyłki różnią się trwałością. Nachyłek wielkokwiatowy jest krótkowieczny: Missouri Botanical Garden określa go jako dość krótkowiecznego¹, University of Tennessee pisze, że zwykle jest krótkowieczny i bywa, że zachowuje się jak roślina jednoroczna¹⁹, Illinois Extension - że bez dobrego drenażu jest krótkowieczny²⁰, a polski katalog szkółkarski - że jest krótkowieczny i trzeba go przesadzać i dzielić co 3 lata⁹. Mt. Cuba Center pisze, że odmiany nachyłka wielkokwiatowego słyną z krótkowieczności⁴, a Hawke radzi uprawiać nachyłek wielkokwiatowy i lancetowaty jak rośliny jednoroczne, licząc na samosiew⁵. UF/IFAS w karcie florydzkiego gatunku C. leavenworthii pisze, że gatunki nachyłka są na ogół krótkowieczne i mogą przetrwać tylko 3-4 sezony²⁴.

Inaczej jest z nachyłkiem okółkowym. Walters Gardens nazywa ten gatunek szczególnie długowiecznym¹³, a w próbie Mt. Cuba nachyłki kłączowe, w tym okółkowy i różowy, okazały się pewnie wieloletnie nawet na glebie gliniastej⁴. Atlas roślin oznacza jednak nachyłek okółkowy jako krótkowieczny⁸, a polski katalog szkółkarski pisze, że nieodmładzane rośliny 'Moonbeam' potrafią zniknąć z ogrodu już po 3 latach⁹. O trwałości mieszańców piszemy w części o zimowaniu.

Podział

Podział pomaga utrzymać nachyłki w dobrej kondycji, ale źródła podają różną częstość. Chicago Botanic Garden radzi dzielić krótkowieczne nachyłki wielkokwiatowy i lancetowaty co 2-3 lata wiosną lub jesienią, co może przedłużyć ich życie, a okółkowy i różowy - co 3 lata w razie potrzeby, gdy środek kępy zamiera albo kępa robi się luźna i rzadka; kępę o średnicy ok. 30 cm dzieli się szpadlem na 4-5 części⁵. Mt. Cuba Center radzi dzielić nachyłek okółkowy i jego odmiany mniej więcej co 3 lata, jesienią albo następnej wiosny - sygnałem jest pierścień kwiatów na obwodzie kępy po głównym kwitnieniu⁴. Cornell Cooperative Extension też pisze o podziale mniej więcej co 3 lata²², Illinois Extension radzi dzielić co 3 lata nachyłek wielkokwiatowy²⁰, a Clemson University - co 1-2 lata; przy podziale bylin jesienią Clemson radzi zostawić co najmniej 4-6 tygodni do zamarznięcia gleby²¹.

Rozmnażanie

Odmiany nazwane trzeba rozmnażać wegetatywnie, a nie z nasion, żeby zachowały swoje cechy¹⁸. RHS zaleca dla 'Zagreb' i 'Moonbeam' podział wczesną wiosną albo sadzonki z podstawy pędów wiosną³. 'Moonbeam' jest płonny - jego nasiona nie kiełkują, więc się nie wysiewa, ale rozrasta się kłączami¹². Nasiona dzikiego nachyłka okółkowego według NC State można wysiewać do gruntu późną jesienią albo wiosną bez chłodzenia², a według firmy nasiennej Jelitto potrzebują okresu chłodu - doniczki z wysiewem trzeba przetrzymać co najmniej jedną zimę²⁵. Atlas roślin podaje dla nachyłka okółkowego podział zimą lub wiosną (do maja), sadzonki kłączowe zimą i wysiew w kwietniu-czerwcu⁸.

Według analizy danych z lat 1976-2011 z Polski zniknęła najsurowsza strefa mrozoodporności 5b, a strefa 6b objęła niemal całe południe kraju⁸. Atlas roślin przypisuje całemu rodzajowi i osobno nachyłkom okółkowemu, wielkokwiatowemu, lancetowatemu i różowemu strefę 5⁸. Missouri Botanical Garden podaje dla nachyłka okółkowego strefy 3-9, dla wielkokwiatowego i lancetowatego 4-9, a dla różowego 3-8¹, NC State dla okółkowego 3a-9b², a Walters Gardens dla 'Moonbeam' i 'Zagreb' 4-9¹³. RHS ocenia 'Moonbeam', 'Zagreb' i 'Ruby Red' na H5, czyli jako zimujące w większości miejsc w Wielkiej Brytanii nawet w ostre zimy (od -10 do -15°C), a 'American Dream' - na H6, od -15 do -20°C³. Polska Wikipedia podaje dla nachyłka okółkowego dwie sprzeczne informacje: że wytrzymuje mróz do -15°C i że w Polsce nie jest w pełni mrozoodporny (strefy 6-10)⁷. Snowarski radzi traktować najchłodniejszą strefę podaną dla gatunku jako graniczną: w przeciętnej sytuacji ostra zima może tam roślinę raz na kilka lub kilkanaście lat uszkodzić lub zabić, a w strefie cieplejszej o 2-3 przedziały literowe, czyli o 2-3 połówki strefy (np. 6a lub 6b przy granicznej 5a), można czuć się dość bezpiecznie⁸.

Mieszańce zimują mniej pewnie

Strefy podawane dla mieszańców wyraźnie się różnią. Dla 'Ruby Frost' patent podaje strefy 7-9¹⁵, Terra Nova - 6-10¹⁴, a perennials.com 6-9 i dodaje, że odmiana być może przetrwa w strefie 5 przy pewnej okrywie śnieżnej¹⁶. Dla Sunstar Rose i 'Ladybird' patenty podają odporność do strefy 6, może niżej¹⁵, Missouri Botanical Garden dla 'Ladybird' - strefy 5-9¹, a RHS - H5³. Polski katalog szkółkarski zaleca okrywanie na zimę Sunstar Rose⁹. Chicago Botanic Garden ocenia nachyłki od 2007 roku w strefie 5b; Hawke pisze, że część nowych, kolorowych mieszańców nie była tam silna ani długowieczna, a czerwony 'Limerock Ruby' okazał się niezbyt mrozoodporny⁵. Według Missouri Botanical Garden 'Limerock Ruby' zimuje tylko na dalekim południu USA¹.

W próbie Mt. Cuba 'Ruby Frost' dwa razy nie przezimował, a ośrodek uznał go za dobrą roślinę jednoroczną⁴. 'Presto' nie przetrwał tam pierwszej zimy⁴. W głosowaniu zwiedzających 'Ruby Frost' zajął drugie miejsce, ale prawie połowa odmian najchętniej wybieranych przez zwiedzających okazała się niepewnie wieloletnia; według Mt. Cuba wiele z nich obficie kwitnie, więc nadają się do pojemników i miejsc, w których nie oczekuje się przezimowania⁴. 'Moonbeam' Mt. Cuba zaliczyło do mieszańców pewnie wieloletnich⁴.

Mokra zima groźniejsza niż mróz

Według Mt. Cuba Center o przeżyciu nachyłka decyduje bardziej gleba niż minimalna temperatura: ciężka gleba gliniasta, która zimą trzyma wodę, niechybnie zabija wiele gatunków i mieszańców⁴. Najprościej przewidzieć przezimowanie po typie wzrostu - w trzyletniej próbie przetrwały wszystkie nachyłki kłączowe, a większość kępowych nie⁴. Wyjątkowo mokra jesień 2012 roku, z ponad dwa razy większą sumą opadów w październiku niż zwykle, prawdopodobnie przyczyniła się do licznych strat w pierwszej zimie próby⁴. Mt. Cuba zaznacza też, że mieszańce oceniało na glinie mokrej zimą, czyli dalekiej od ideału, a na suchszej glebie wiele z nich radziłoby sobie lepiej⁴. Chicago Botanic Garden pisze, że mokra gleba latem i zimą skraca życie nachyłków i pogarsza zimowanie⁵, a University of Tennessee - że nachyłki kępowe, jak wielkokwiatowy, zwykle źle zimują, zwłaszcza na glinie, która zimą pozostaje mokra¹⁹.

Gdy nie zdążysz posadzić przed zimą

Ziemia w doniczce stojącej na wierzchu może się wychłodzić do kilkunastu stopni mrozu (ok. od -13 do -17°C), a to może uszkodzić korzenie - jeśli nie zdążysz posadzić nachyłka przed zimą, wkop doniczkę w ziemię¹⁸.

Choroby

Karty roślin podają niewiele chorób. RHS przy 'Moonbeam' i 'Zagreb' pisze, że choroby zasadniczo ich omijają, a mogą je atakować ślimaki³. NC State przy nachyłku okółkowym podaje brak znanych chorób i szkodników, choć ta sama karta wymienia jako częsty problem zgniliznę podstawy pędów (southern blight)². Missouri Botanical Garden nie wymienia u nachyłka okółkowego poważnych szkodników ani chorób - mogą się pojawić ślimaki, na wilgotnej, źle zdrenowanej glebie zgnilizna szyjki korzeniowej, a rzadko szara pleśń, żółtaczka astrów, mączniak prawdziwy i grzybowe plamistości¹; liście nachyłka wielkokwiatowego są według tego ogrodu podatne na mączniaka prawdziwego, plamistości i rdzę¹.

Próby w ogrodach botanicznych pokazały więcej. Według Chicago Botanic Garden mączniak prawdziwy bywa poważnym problemem, zwłaszcza u nachyłka okółkowego i mieszańców, ale poza najcięższymi przypadkami szkodzi tylko wyglądowi i nie zabija roślin; najlepszą ochroną jest dobry przepływ powietrza⁵. Hawke wymienia też mączniaka rzekomego, plamistości liści i sporadycznie fuzaryjną zgniliznę kwiatów⁵. W próbie Mt. Cuba mączniak rzekomy atakował tylko formy spokrewnione z nachyłkiem wielkokwiatowym i lancetowatym - rośliny zastępcze 'Presto' zniszczył do połowy lata⁴. Gęsty pokrój 'Zagreb' może sprzyjać mączniakowi prawdziwemu, ale na drobnych liściach jest on ledwie widoczny⁴. Polski katalog szkółkarski opisuje 'Presto' jako dość podatny na mączniaka prawdziwego⁹, a Missouri Botanical Garden pisze, że 'Ladybird' ma lepszą odporność na tę chorobę¹.

Fuzaryjna zgnilizna kwiatów na 'Moonbeam'

W próbie Mt. Cuba kwiaty 'Moonbeam' atakowała nowa, mało poznana choroba - fuzaryjna zgnilizna kwiatów. Grzyb poraża kwiaty rurkowate w środku koszyczka, a koszyczki są zniekształcone, często bez części płatków⁴. Ośrodek obserwował ją tylko na mieszańcach z udziałem nachyłka okółkowego, także na 'Route 66'; według innych ogrodników, na których ośrodek powoływał się w 2015 roku, występowała wtedy na większości sprzedawanych roślin 'Moonbeam'⁴. 'Moonbeam' był też w tej próbie podatny na mączniaka prawdziwego i rósł słabo⁴.

Żółtaczka astrów

Żółtaczka astrów, choroba wywoływana przez fitoplazmę przenoszoną przez skoczka Macrosteles fascifrons, często atakuje astrowate, w tym nachyłki²⁷. Rośliny karłowacieją i się wykrzywiają, a kwiaty mogą się zazieleniać. Na tę chorobę nie ma ratunku - chore rośliny trzeba od razu usunąć²⁷.

Nachyłki poza ogrodem

Nachyłek lancetowaty i wielkokwiatowy potrafią uciekać z ogrodów. W Japonii nachyłek lancetowaty, sprowadzony w latach 80. XIX wieku jako roślina ozdobna, zadomowił się niemal w całym kraju i konkuruje z rodzimymi roślinami; należy do stu najgorszych gatunków inwazyjnych Japonii, a jego przywóz, przewóz i uprawa są tam zakazane ustawą o gatunkach inwazyjnych³³. W Chinach oba gatunki są szeroko uprawiane i zdziczałe³⁵, a w Australii nachyłek lancetowaty uchodzi za chwast środowiskowy w Nowej Południowej Walii i Queensland³⁴. W Niemczech spośród co najmniej kilkunastu uprawianych gatunków nachyłka zdziczały tylko wielkokwiatowy i lancetowaty, a w Niemczech, we Włoszech i we Francji żadnego nachyłka nie uznaje się za inwazyjny³². W szwajcarskim Ticino nachyłek wielkokwiatowy, zauważony w 2019 roku na cennych terenach zalewowych rzeki Maggia, autorzy badania z 2022 roku uznali jednak za potencjalnie inwazyjny i zalecają ręczne usuwanie go z cennych siedlisk³². Missouri Botanical Garden pisze, że nachyłek wielkokwiatowy obficie się wysiewa i może stać się nieco chwastowaty, a lancetowaty bywa agresywnym samosiewem - i radzi szybko usuwać przekwitłe kwiatostany¹.

Jelenie, króliki i zwierzęta domowe

Na liście Rutgers nachyłek okółkowy jest w kategorii roślin rzadko uszkadzanych przez jelenie, a lancetowaty - rzadko poważnie uszkadzanych; Rutgers zastrzega, że żadna roślina nie jest w pełni odporna²⁸. W zestawieniu University of Arizona połowa źródeł danych oceniła nachyłki jako nigdy lub rzadko uszkadzane przez jelenie, a pozostałe - jako czasem albo często i poważnie uszkadzane²⁹. Króliki potrafią zaszkodzić: w 2015 roku w Chicago Botanic Garden zjadły wszystkie świeżo posadzone nachyłki, zwłaszcza odmiany nachyłka okółkowego i mieszańce, dlatego młode rośliny warto osłonić siatką⁵. NC State oznacza nachyłek okółkowy, wielkokwiatowy i lancetowaty jako nietrujące dla kotów, psów i koni², a ASPCA uznaje cały rodzaj nachyłek (Coreopsis spp.) za nietrujący dla psów, kotów i koni³⁰.

Nachyłek a owady

Latem 2014 roku Owen Cass, stypendysta Mt. Cuba Center, we współpracy z naukowcami z University of Delaware zbadał owady na 25 typach nachyłków, m.in. 'Zagreb', 'Moonbeam', 'Full Moon' i nachyłku różowym. Pszczoła miodna, trzmiele, pszczoły z rodziny Halictidae i bzygi stanowiły 91% zebranych owadów, a każdy nachyłek miał nieco inny zestaw zapylaczy⁴. Chicago Botanic Garden wymienia wśród owadów przyciąganych przez nachyłki pszczołę miodną, trzmiele, pszczoły Halictidae i bzygi⁵, a NC State pisze, że nektar nachyłka okółkowego wabi motyle i inne zapylacze, a nasiona zjadają ptaki śpiewające². W szwajcarskim Ticino koszyczki nachyłka wielkokwiatowego odwiedzały pszczoły, trzmiele, chrząszcze, motyle i muchówki, w tym bzygi, a według wstępnych obserwacji najczęstszymi zapylaczami były pszczoły i trzmiele³². Illinois Wildflowers podaje, że pszczoła Melissodes coreopsis zbiera pyłek głównie z nachyłków, a gąsienice dwóch ćm, Synchlora aerata i Pleuroprucha insulsaria, żerują w ich koszyczkach³¹.