Karmnik (Sagina)

Karmnik ościsty to darniowa bylina, często tworząca gęste maty; przy dużych matach płożące pędy lekko drewnieją⁶. RHS opisuje go jako zimozieloną bylinę o pędach ukorzeniających się w węzłach¹, a atlas roślin - jako bylinę tworzącą gęste kępki z licznymi pędami płonnymi⁷. Pędy są krótsze niż 10 cm, a szydlaste liście mają do 1 cm długości⁵; według Flora of North America liście przyziemne mają 3-12 mm i długą ość na szczycie⁶. Polska Wikipedia opisuje pędy kwiatowe jako gruczołowato owłosione⁵, ale okrywowy kultywar, jak podaje Flora of North America, jest nagi - z wyjątkiem drobno gruczołowato orzęsionych brzegów liści⁶.

Białe kwiaty mają 4-5 mm średnicy i pięć płatków⁵; Uniwersytet Wisconsin opisuje je jako gwiaździste, z dziesięcioma pręcikami⁹, a Flora of North America podaje dziesięć, rzadziej osiem pręcików⁶. Według angielskiej Wikipedii wyrastają na wzniesionych szypułkach długości 2-4 cm, według polskiej - 3-4 cm⁵. Angielska Wikipedia, Flora of North America i Uniwersytet Wisconsin piszą, że kwiaty wyrastają zwykle pojedynczo⁵⁶⁹, a polska Wikipedia - pojedynczo lub po dwa-trzy⁵. Różnie opisuje się też płatki: według angielskiej i polskiej Wikipedii są tej samej długości co działki⁵, według atlasu roślin zbliżone do nich długością⁷, według BSBI równe działkom lub nieco krótsze⁸, według Flora of North America krótsze lub równe, długości 1,5-2 mm⁶, a według D. Iamonico (2025) u S. alexandrae - dłuższe od działek³. Owocem jest torebka niewiele dłuższa od kielicha⁵⁷, długości 2-3 mm⁶, z gładkimi, brązowymi, trójkątnymi nasionami długości 0,4-0,5 mm⁵.

Czy kwiaty pachną

Źródła różnią się i w tej sprawie. E-katalog Związku Szkółkarzy Polskich pisze o białych kwiatach pachnących miodem¹⁴, a NC State - o kwiatach o atrakcyjnym zapachu¹⁰. RHS, Uniwersytet Wisconsin i Perennials.com o zapachu nie piszą¹⁹¹².

Jak wysoki rośnie

Karmnik ościsty jest bardzo niski. Atlas roślin podaje wysokość 3-10 cm, a w części o uprawie 2-7 cm⁷, polska Wikipedia 5-10 cm⁵, e-katalog ZSP - darń wysokości 2-5 cm¹⁴, RHS - do 10 cm¹, Uniwersytet Wisconsin 2,5-5 cm (1-2 cale)⁹, a Perennials.com tylko 1-2 cm¹². Szkółki podają dla swoich odmian: Verhulst 5 cm dla 'Lime Moss' i 'Green Moss'¹⁷, Promesse de Fleurs 9 cm dla 'Lime Moss'¹⁵, Rouxel 10 cm dla 'Lime Moss'¹⁸, a Häussermann 3-5 cm dla 'Emil'²⁰. Kwiaty wznoszą się nad darnią na szypułkach do 4 cm¹. Wszerz roślina rozrasta się według RHS na 10-50 cm¹, według Perennials.com na 15-30 cm¹², a według Uniwersytetu Wisconsin na 30 cm lub więcej⁹.

Kiedy kwitnie

Polskie źródła podają kwitnienie od czerwca: atlas roślin w części o uprawie - od czerwca do lipca, a w opisie gatunku - od czerwca do sierpnia⁷, e-katalog ZSP - w czerwcu i lipcu¹⁴, polska Wikipedia - od czerwca do sierpnia⁵; tak samo niemiecka baza FloraWeb²⁶. RHS pisze o kwitnieniu latem¹, a Uniwersytet Wisconsin - że kwiaty pojawiają się od późnej wiosny, a potem sporadycznie przez cały sezon⁹. Szkółki podają różnie: Verhulst dla 'Lime Moss' i 'Green Moss' od maja do sierpnia¹⁷, Promesse de Fleurs dla 'Lime Moss' od maja do początku lipca¹⁵, Häussermann dla 'Emil' czerwiec i lipiec²⁰. Według e-katalogu ZSP złocista odmiana 'Aurea' kwitnie mniej obficie niż forma typowa¹⁴. W Nowej Zelandii, gdzie karmnik jest zawleczony, kwitnie od września do lutego³³.

Skąd nazwa

Nazwa rodzaju Sagina pochodzi z łaciny: sagina to tuczenie, tucząca karma, pożywienie - według słownika Merriam-Webster nazwa nawiązuje do rzekomej wartości odżywczej tych roślin²⁸. Zbiór roślin Uniwersytetu Kalifornijskiego w Irvine, za florą Munza, podaje, że łacińskim słowem sagina określano dawniej Spergula, roślinę używaną w Europie na paszę²⁹, a NC State - że nazwę nadano od rośliny pastewnej, którą potem przeniesiono do innego rodzaju¹⁰. Rodzaj opisał Linneusz w 1753 roku²⁵. W Słowniku polszczyzny XVI wieku słowo „karmnik” oznacza pomieszczenie dla świń, chlew, a jako jego łacińskie odpowiedniki słownik Knapiusza podaje m.in. sagina - to jednak hasło o budynku, nie o roślinie³⁰. Po angielsku karmnik ościsty to heath pearlwort i awl-leaf pearlwort⁵, a według RHS także lawn pearlwort¹; po niemiecku m.in. Pfriemen-Mastkraut i Sternmoos²⁶²⁷.

Rodzaj karmnik opisał Linneusz w 1753 roku⁵. Według POWO rodzaj rośnie w strefie umiarkowanej, w strefie podzwrotnikowej i w górach tropikalnych², a według D. Iamonico - głównie w północnej strefie umiarkowanej i w Arktyce, nielicznie w górach tropikalnych; badania molekularne potwierdzają, że to rodzaj monofiletyczny³. Centrum jego różnorodności leży w Europie⁴.

Karmniki w Polsce

• karmnik ościsty, zwany też szydlastym (S. subulata) - o nim jest większość tego hasła⁵;
• karmnik rozesłany (S. procumbens) - w Polsce pospolity, lokalnie rzadszy na północnym wschodzie; rośnie w miejscach wilgotnych i jest chwastem w uprawach rolnych⁵. Jak odróżnić go od karmnika ościstego, piszemy w części o chwastach;
• karmnik kolankowaty (S. nodosa) - bylina wysokości 5-15 cm z wilgotnych, piaszczystych łąk, źródlisk, rowów i torfowisk⁷;
• karmnik skalny (S. saginoides) - górska bylina wysokości 2-10 cm z pastwisk, ścieżek, skał i źródlisk⁷;
• karmnik bezpłatkowy (S. ciliata, syn. S. apetala) - roślina jednoroczna do 10 cm, krytycznie zagrożona⁵⁷;
• karmnik nadmorski (S. maritima) - polska Wikipedia wymienia go wśród gatunków rodzimych⁵, a atlas roślin podaje, że w Polsce wymarł; dawniej rósł na solnisku w Kołobrzegu⁷.

Jako rośliny ozdobne do ogrodów skalnych uprawia się według polskiej Wikipedii karmnik gładki (S. glabra), karmnik Normana (S. ×media), karmnik pośredni (S. nivalis) i odmianę 'Boydii' karmnika rozesłanego⁵.

Nazwa naukowa - sprawa sporna

W ogrodnictwie karmnik ościsty to Sagina subulata - tej nazwy używają RHS i atlas roślin¹⁷, a według POWO przyjmowała ją też Flora Europaea z 1993 roku². Botanicy używają jednak także innych nazw. S. subulata (Sw.) C.Presl z 1826 roku jest późniejszym homonimem nazwy S. subulata D'Urv., która dziś oznacza Colobanthus subulatus, dlatego D. Iamonico w 2016 roku nadał gatunkowi nową nazwę Sagina alexandrae³⁴; tej nazwy używa niemiecka baza FloraWeb²⁶. POWO przyjmuje gatunek pod nazwą Sagina hawaiensis Pax². Za POWO tę nazwę podaje wykaz gatunków w polskim haśle o rodzaju, ale hasło o karmniku ościstym używa nazwy S. subulata⁵. Uniwersytet Wisconsin pisze, że niektórzy taksonomowie stosują nazwę S. hawaiensis⁹. Iamonico (2025) uważa, że to dwa różne taksony: S. hawaiensis opisano z płatkami o połowę krótszymi od działek, a S. alexandrae ma płatki dłuższe od działek; autor wyznaczył neotyp, który czyni S. hawaiensis synonimem S. maxima, gatunku opisanego z Japonii³. Iamonico i współautorzy (2023) piszą, że sprawa jest dość skomplikowana; badają ją Iamonico i Dillenberger⁴. W szkielecie taksonomicznym GBIF nazwa S. subulata (Sw.) C.Presl jest z kolei częściowo (pro parte) podpięta jako synonim Colobanthus subulatus²⁷.

Odmiany botaniczne i nazwy handlowe

Angielska Wikipedia wyróżnia dwie odmiany botaniczne: var. subulata z gruczołowato owłosionymi działkami i var. glabrata z nagimi działkami; ta druga często bywa chwastem trawników i mylono ją ze śródziemnomorskim S. pilifera⁵. Do var. glabrata RHS zalicza złocistą odmianę 'Aurea'¹. Atlas roślin wymienia w handlu formę bez nazwy odmiany i 'Aurea' o zielonożółtych liściach - obie w najwyższej klasie częstości - oraz rzadszą 'Compacta' i najrzadszą 'Green Moss'; 'Lime Moss' na tej liście nie ma⁷.

Źródła różnie łączą nazwy z naszej oferty ze starszymi odmianami. Holenderski indeks Plantago podaje 'Lime Moss' jako synonim 'Aurea'¹⁶, a belgijska szkółka Verhulst pisze „'Aurea' ('Lime Moss')” i „'Senior' ('Green Moss')”, czyli traktuje 'Lime Moss' i 'Green Moss' jako nazwy handlowe¹⁷. RHS prowadzi jednak 'Lime Moss' na osobnej karcie, ze statusem nazwy „nierozstrzygnięta”, a 'Aurea' - jako nazwę przyjętą¹. Francuska szkółka Rouxel oznacza 'Lime Moss' jako odmianę chronioną prawem hodowcy w kolekcji handlowej Match & Moss™¹⁸, a Promesse de Fleurs sprzedaje ją jako Lime Moss®¹⁵. Polska Wikipedia wymienia 'Aurea' i w haśle o karmniku ościstym, i w haśle o karmniku rozesłanym, gdzie podaje ją jako odmianę S. procumbens⁵. RHS i e-katalog ZSP przypisują ją karmnikowi ościstemu¹¹⁴.

Irish moss, Scotch moss i podobne rośliny

W handlu karmnik ościsty nazywa się po angielsku także Irish moss i Scottish moss⁵. Według Uniwersytetu Wisconsin nazwa Irish moss dotyczy zwykle roślin szmaragdowozielonych, a Scotch moss - odmian o liściach złotych do limonkowych⁹. Nazwą Irish moss określa się jednak też inne rośliny, m.in. Soleirolia soleirolii, krasnorost Chondrus crispus i Sabulina verna (dawniej Arenaria verna)⁵. Ta ostatnia bez kwiatów jest według Uniwersytetu Wisconsin praktycznie nie do odróżnienia od karmnika: karmnik ma kwiaty pojedyncze, a S. verna - w małych skupieniach; oba gatunki mają formy złote, a ich nazwy są w handlu często używane błędnie⁹. Wśród synonimów karmnika ościstego POWO podaje Arenaria verna E.Vilm. jako nazwę błędnie stosowaną do tej rośliny², a RHS wymienia przy 'Aurea' synonimy z rodzajów Arenaria i Minuartia¹. Sagina pilifera to z kolei endemit gór Korsyki i Sardynii, a doniesienia o niej z północno-zachodniej Europy to według angielskiej Wikipedii błędnie oznaczony karmnik ościsty⁵.

Skąd pochodzi

Według POWO karmnik ościsty jest rodzimy w Europie na dwudziestu trzech obszarach - od Islandii, Wysp Owczych, Norwegii i Szwecji przez Danię, Niemcy, Polskę, Czechy i Słowację, Austrię, Szwajcarię i Węgry po Francję, Korsykę, Wielką Brytanię, Irlandię, Hiszpanię, Portugalię, Włochy, Sycylię, Sardynię, Grecję, Albanię i północno-zachodnie Bałkany; w Rumunii jego występowanie jest wątpliwe². Angielska Wikipedia opisuje zasięg od Islandii na południe po Hiszpanię i na wschód po południową Szwecję i Rumunię⁵, atlas roślin - jako środkową i południową Europę⁷, a Uniwersytet Wisconsin - zachodnią i środkową⁹. Według POWO gatunek wymarł w Holandii, a zawleczono go do Kalifornii, Oregonu, Wirginii, północno-zachodniego Meksyku i Kostaryki². Flora of North America podaje go jako gatunek zawleczony w Oregonie i Kalifornii Dolnej Południowej, gdzie rośnie na wilgotnych, żwirowatych piaskach nad strumieniami⁶, a w Nowej Zelandii ma status gatunku obcego, zadomowionego³³⁵.

Naturalne siedliska źródła opisują różnie. Angielska Wikipedia podaje suche gleby piaszczyste lub żwirowe⁵, a BSBI - suche, otwarte tereny na piasku lub żwirze: trawiaste zbocza i klify nadmorskie, wrzosowiska, kamienne mury i drogi przez wrzosowiska, od poziomu morza do 700 m, podobno do 940 m⁸. Polska Wikipedia pisze o miejscach wilgotnych i piaszczystych⁵, atlas roślin - o przynajmniej okresowo wilgotnych piaskach, polach i ugorach⁷, a FloraWeb - o wilgotnych, odsłoniętych glebach kamienistych i piaszczystych; według liczb wskaźnikowych Ellenberga to gatunek światłolubny gleb wilgotnych²⁶.

Karmnik ościsty w polskiej przyrodzie

Atlas roślin uznaje karmnik ościsty za gatunek rodzimy Polski. To element południowo-zachodni naszej flory - przez Polskę przebiega północno-wschodni kraniec jego zasięgu⁷. W Polsce w naturze jest rzadki, natomiast bywa uprawiany; po 1980 roku potwierdzono tylko jedno stanowisko, w Landku⁵. Na polskiej czerwonej liście z 2006 roku miał kategorię E (wymierający), a na liście z 2016 roku - CR (krytycznie zagrożony); kategorię CR ma też w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin z 2001 i 2014 roku⁵. Podstawą tej kategorii jest według atlasu roślin spadek populacji w przeszłości o co najmniej 80%, wykazany zmniejszaniem się zajmowanego obszaru, zasięgu występowania i/lub jakości siedliska⁷. W tekście rozporządzenia Ministra Środowiska z 2014 roku w sprawie ochrony gatunkowej roślin karmnika nie ma³¹.

W Niemczech karmnik ościsty jest gatunkiem rodzimym, na czerwonej liście w kategorii 1 (zagrożony wyginięciem), ale bez szczególnej ochrony prawnej²⁶. W Wielkiej Brytanii i Irlandii również jest rodzimy, ze statusem Least Concern, choć wiele stanowisk w głębi lądu zanikło do 1930 roku⁸.

RHS zaleca dla karmnika ościstego pełne słońce z lekkim cieniem w porze południowej oraz glebę umiarkowanie żyzną, kwaśną do obojętnej¹. Gleba ma być według RHS wilgotna, ale przepuszczalna - kredowa, gliniasto-piaszczysta albo piaszczysta - a wystawa wschodnia, południowa lub zachodnia¹. Ten sam opis uprawy RHS podaje na kartach 'Aurea' i 'Lime Moss'¹. Atlas roślin podaje stanowisko słoneczne lub lekko ocienione i glebę lekką, świeżą do średnio wilgotnej; poza dostateczną wilgotnością karmnik ma według atlasu niewielkie wymagania glebowe⁷. E-katalog ZSP pisze, że dobrze rośnie w miejscach piaszczystych, ale lekko wilgotnych, nie za suchych¹⁴, a NC State - że woli chłodne, wilgotne warunki i gleby kamieniste lub piaszczyste¹⁰. Co do odczynu źródła się różnią: RHS podaje glebę kwaśną lub obojętną¹, Perennials.com - obojętną, zasadową lub kwaśną¹², szkółka Verhulst dla 'Lime Moss' i 'Green Moss' - wapienną¹⁷, a e-katalog ZSP nazywa karmnik rośliną tolerancyjną¹⁴.

Słońce czy półcień - źródła się różnią

RHS ostrzega, że w zbyt głębokim cieniu karmnik się wyciąga¹, Perennials.com - że nie nadaje się do pełnego cienia¹², a Uniwersytet Wisconsin - że w półcieniu rośnie, ale jest mniej zwarty; na Środkowym Zachodzie USA najlepiej rośnie w pełnym słońcu, a dalej na południu może potrzebować cienia po południu⁹. NC State poleca odmianie 'Aurea' pełne słońce w chłodniejszym klimacie i półcień na południowym wschodzie USA¹⁰. W artykule z serwisu mistrzów ogrodnictwa Uniwersytetu Stanowego Waszyngtonu (hrabstwo Skagit) autorka pisze o roślinach nazywanych Scotch moss i Irish moss, że do zwarcia w gęsty kobierzec potrzebują co najmniej częściowego słońca i mniej wody niż prawdziwy mech²³. Inaczej Uniwersytet Nebraski, który wymienia Irish moss wśród zamienników trawnika znoszących cień²⁵. Szkółki polecają miejsca bardziej zacienione: Promesse de Fleurs dla 'Green Moss' i 'Lime Moss' - chłodne i lekko ocienione¹⁵, Verhulst dla tych samych odmian - półcień¹⁷, a Rouxel dla 'Lime Moss' - półcień¹⁸.

Woda: ani susza, ani zastoiska

RHS pisze, że karmnik nie lubi silnego upału, suszy ani zastoisk wody¹, NC State - że źle znosi silny upał i suszę, a przelewanie też bywa problemem¹⁰, a Perennials.com - że nie lubi ani suszy, ani rozmokłej gleby¹². Według Uniwersytetu Wisconsin kępy mogą brązowieć zarówno przy zbyt małej, jak i zbyt dużej ilości wody, a podlewać je trzeba w razie potrzeby tak, by podłoże było równomiernie wilgotne, ale nie mokre⁹. Promesse de Fleurs dodaje na kartach 'Green Moss' i 'Lime Moss', że w pełnym słońcu karmnik wymaga regularnego podlewania¹⁵.

Upał

Według Perennials.com w regionach z gorącym, wilgotnym latem karmnik czasem „wytapia się” i w środku lata brzydnie, ale zwykle odżywa jesienią¹². Najwięcej przyrasta według NC State wiosną, gdy jest wilgotno i chłodno¹⁰, a hodowca Benary w przewodniku uprawy odmiany 'Dubliner' pisze wprost, że karmnik nie lubi wysokich temperatur¹³.

Między płytami i zamiast trawnika

RHS pisze, że karmnik ościsty znosi lekkie deptanie i nadaje się do szczelin w nawierzchni, ogrodów skalnych, korytek oraz małych, rzadko używanych trawników¹. NC State poleca go jako zamiennik trawnika wzdłuż ścieżek i między płytami chodnikowymi¹⁰, a Uniwersytet Wisconsin - wokół płyt, między płytami i na skraj ścieżek⁹. Co do deptania źródła się różnią: lekkie deptanie podają RHS i Uniwersytet Wisconsin¹⁹, NC State w jednym miejscu umiarkowane, w innym lekkie¹⁰, Perennials.com - umiarkowane¹², a karta uprawy hodowcy Benary nazywa karmnik odpornym na deptanie¹³. Szkółka Horstmann na karcie odmiany 'Scotch Moss' o żółtawozielonych liściach w opisie pisze, że szybko tworzy odporny na deptanie miniaturowy trawnik, a w odpowiedzi na pytanie klienta zaznacza, że rośliny zastępujące trawnik nadają się tylko do okazjonalnego deptania²². Ostrożniej pisze Promesse de Fleurs: według tej szkółki 'Green Moss' i 'Lime Moss' są dość delikatne i źle znoszą deptanie¹⁵. Polska Wikipedia podaje, że karmnik uprawia się jako roślinę okrywową w miejscach mniej uczęszczanych⁵. Gdzie ruch jest duży, Uniwersytet Wisconsin poleca jako wytrzymalszą Thymus serpyllum⁹.

Uniwersytet Nebraski zaznacza, że Irish moss w roli zamiennika trawnika wymaga regularnego podlewania oraz okazjonalnego odchwaszczania i przycinania²⁵. Niemiecki dostawca roślin na zielone dachy re-natur uznaje karmnik ościsty za odpowiedni także na dachy ekstensywne z podłożem grubości co najmniej 12 cm, ale na jego karcie zaznacza, że w upalne dni i na suchych stanowiskach trzeba regularnie podlewać, nie dopuszczając przy tym do zastoisk wody²¹.

O pierwszych tygodniach po posadzeniu piszemy we wpisie „Pielęgnacja bylin po posadzeniu”.

Ile sadzonek na metr kwadratowy

Atlas roślin zaleca 16 roślin na m² w rozstawie 25 cm⁷, e-katalog ZSP - 16 roślin na m², sadzonych grupami po 3-10 albo po 10-20¹⁴, a niemiecki dostawca re-natur - ok. 16 roślin na m²²¹. Szkółka Horstmann na karcie żółtawozielonej odmiany 'Scotch Moss' poleca dla szybkiego zwarcia 16-20 roślin na m²²², a szkółka Häussermann dla 'Emil' rozstaw 20-25 cm²⁰. Rzadziej każą sadzić szkółki belgijska i francuskie: Verhulst dla 'Lime Moss' i 'Green Moss' 8-12 roślin na m²¹⁷, Rouxel dla 'Lime Moss' i Promesse de Fleurs dla 'Green Moss' i 'Lime Moss' - co najmniej 8¹⁸¹⁵. Uniwersytet Wisconsin liczby nie podaje, ale wyjaśnia, że karmnik rośnie umiarkowanie szybko i zarośnięcie powierzchni może trwać kilka lat, dlatego większe powierzchnie warto obsadzać gęsto wieloma małymi sadzonkami⁹. Według RHS roślina osiąga pełne rozmiary po 2-5 latach¹.

Kiedy i w co sadzić

Promesse de Fleurs radzi sadzić 'Green Moss' najlepiej wiosną, w lekką, próchniczą, stale wilgotną i dobrze spulchnioną glebę, ewentualnie z dodatkiem gruboziarnistego piasku dla drenażu; jako termin sadzenia podaje marzec-maj i wrzesień-październik, zastrzegając, że terminy z jej strony dotyczą wschodniej i środkowej Irlandii (strefa USDA 9a), a gdzie indziej są inne¹⁵. Rouxel zaleca sadzić 'Lime Moss' wiosną, w glebę próchniczą, świeżą, z dodatkiem gruboziarnistego piasku¹⁸.

Podlewanie i nawożenie

Uniwersytet Wisconsin radzi podlewać karmnik w razie potrzeby tak, żeby podłoże było równomiernie wilgotne, ale nie mokre, i nawozić oszczędnie, żeby rośliny pozostały zwarte⁹. RHS zaleca glebę umiarkowanie żyzną¹.

Gdy darń się wybrzusza

Według Uniwersytetu Wisconsin wysoki poziom azotu może wywołać nadmierny wzrost liści, przez co rośliny tworzą garby zamiast płaskiego dywanu⁹. Hodowca Benary w przewodniku dla producentów uprawiających odmianę 'Dubliner' w doniczkach też ostrzega, że przy wysokich dawkach azotu i amonu rośliny tracą zwarty pokrój, i radzi nie nawozić ich po połowie września¹³. Na forum Ogrodu Botanicznego UBC jeden z użytkowników napisał, że Irish moss z centrów ogrodniczych trzeba okresowo wykopywać, dzielić i sadzić ponownie, żeby uzyskać i utrzymać jednolity dywan równej wysokości²⁴ - to jednak wypowiedź z forum, a nie zalecenie ogrodu.

Odchwaszczanie i przycinanie

RHS pisze, że karmnik nie wymaga cięcia, ale można go przycinać przy krawędziach płyt, żeby brzegi były równe¹. Uniwersytet Nebraski wymienia wśród prac przy Irish moss jako zamienniku trawnika okazjonalne odchwaszczanie i przycinanie²⁵. Pokrewny karmnik rozesłany dobrze znosi deptanie i rośnie w szczelinach bruku⁵ - jak go odróżnić, piszemy w części o chwastach.

Podział i sadzonki

RHS podaje rozmnażanie przez podział wiosną albo z nasion wysiewanych jesienią do pojemników¹. NC State dla odmiany 'Aurea' i Perennials.com piszą, że kępy łatwo dzielić wczesną wiosną lub jesienią - Perennials.com radzi po prostu rozrywać je na mniejsze kawałki¹⁰¹². Uniwersytet Wisconsin radzi wycinać wąskie pasy z założonej darni albo wykopać całe kępy i podzielić je na kawałki z korzeniami⁹. Atlas roślin zaleca podział w sezonie wegetacyjnym, poza czasem intensywnego kwitnienia⁷, a polska Wikipedia dodaje, że karmnik można rozmnażać też sadzonkami, bo jego rozgałęzione pędy łatwo się ukorzeniają⁵.

Z nasion

Według Uniwersytetu Wisconsin nasiona wysiewa się w domu kilka tygodni przed ostatnim przymrozkiem albo wprost do gruntu wiosną; trzeba je stale utrzymywać w wilgoci, bo kiełkują 2-3 tygodnie⁹. Hodowca Benary podaje dla odmiany nasiennej 'Dubliner', że nasiona kiełkują w 10-14 dni w 18-22°C i potrzebują światła, więc wysiewa się je po 3-5 na komórkę bez przykrywania¹³. Flora of North America zaznacza jednak, że okrywowy kultywar karmnika obficie kwitnie, ale zwykle nie zawiązuje torebek⁶.

Według analizy danych z lat 1976-2011 z Polski zniknęła najsurowsza strefa mrozoodporności 5b, a strefa 6b objęła niemal całe południe kraju⁷. Łagodna strefa 7a obejmuje większość Pomorza Zachodniego i Wielkopolski, a Hel formalnie leży w strefie 8a⁷. Atlas roślin i e-katalog ZSP przypisują karmnikowi ościstemu strefę 4⁷¹⁴, a najsurowsza strefa na mapie Polski z tej analizy to 6a - o dwie pełne strefy łagodniejsza⁷. M. Snowarski wyjaśnia, że strefę podaną dla gatunku można traktować tylko jako przybliżoną wskazówkę ryzyka utraty rośliny w czasie szczególnie srogiej zimy; dość bezpiecznie można się czuć w strefie o 2-3 przedziały (literowe) cieplejszej od granicznej⁷.

Źródła północnoamerykańskie podają strefy USDA 4a-8b (NC State, Uniwersytet Wisconsin)¹⁰⁹ albo 3-9 (Perennials.com)¹², a hodowca Benary dla odmiany 'Dubliner' - 4-7¹³. RHS ocenia gatunek, 'Aurea' i 'Lime Moss' na H6, czyli jako zimujące w całej Wielkiej Brytanii i Europie północnej przy mrozach od -20 do -15°C; najwyższej klasy H7 nie przyznaje¹. Promesse de Fleurs podaje dla 'Lime Moss' mrozoodporność do -29°C¹⁵. Dwa źródła odstają: holenderski serwis Tuinadvies nazywa 'Green Moss' umiarkowanie mrozoodporną, zimotrwałą do -10°C¹⁹, a niemiecka szkółka Häussermann podaje dla odmiany 'Emil' strefę Z8 (od -6 do -11°C)²⁰.

Krótkowieczność i wypadanie środka kęp

RHS opisuje karmnik ościsty jako bylinę zimozieloną¹. Uniwersytet Wisconsin zaznacza jednak, że rośliny bywają krótkowieczne⁹, a szkółka Horstmann na karcie żółtawozielonej odmiany 'Scotch Moss' - że karmnik jest krótkowieczny i trzeba go miejscami odnawiać²². Na forum Ogrodu Botanicznego UBC opisano obumieranie środka kęp, zwłaszcza po zimie pod śniegiem; w odpowiedzi czytamy, że żywe brzegi zarosną lukę, a można to przyspieszyć, dzieląc żywe części i wsadzając je w puste miejsca - o ile usunie się przyczynę, np. mocz zwierząt albo ubitą glebę²⁴. To jednak wypowiedzi z forum dyskusyjnego, nie zalecenia ogrodu.

Gdy nie zdążysz posadzić przed zimą

Ziemia w doniczce stojącej na wierzchu może się wychłodzić do kilkunastu stopni mrozu (ok. od -13 do -17°C), a to może uszkodzić korzenie - jeśli nie zdążysz posadzić karmnika przed zimą, wkop doniczkę w ziemię³⁸. Hodowca Benary w przewodniku uprawy odmiany 'Dubliner' podaje, że w szkółce rośliny w doniczkach zimuje się w 3-5°C pod osłonami albo na zewnątrz pod włókniną¹³.

Choroby i szkodniki

RHS pisze, że karmnik ościsty, także 'Aurea' i 'Lime Moss', może być atakowany przez mszyce, a uprawiany pod szkłem - przez przędziorka; zwykle nie choruje¹. NC State też podaje, że zwykle nie ma chorób ani szkodników, ale bywa atakowany przez mszyce¹⁰, a Uniwersytet Wisconsin - że szkodników ma mało, ale ślimaki mogą go uszkadzać⁹. Perennials.com opisuje karmnik jako odporny na zgryzanie przez jelenie¹². Kłopoty z samą darnią opisujemy wyżej: brązowienie przy złym podlewaniu (Stanowisko), garby po nawożeniu azotem (Sadzenie i pielęgnacja) i wypadanie środka kęp (Zimowanie).

Karmnik rozesłany - pokrewny chwast

Karmnik rozesłany (S. procumbens) jest według polskiej Wikipedii pospolity w Polsce⁵, a według atlasu roślin rośnie nad ciekami, na polach uprawnych, w ogrodach, na ugorach, przy drogach i na ścieżkach⁷. Według polskiej Wikipedii jego typowa forma to uciążliwy chwast, który rozprzestrzenia się w ogrodach wzdłuż miejsc wydeptywanych⁵. Niemiecka Wikipedia pisze, że dobrze znosi deptanie i rośnie w szczelinach bruku nawet w centrach miast, a razem z mchem Bryum argenteum tworzy zbiorowisko typowe dla brukowanych placów i dróg; wskazuje gleby okresowo wilgotne i bogate w azot⁵.

Jak je odróżnić: karmnik rozesłany ma kwiaty przeważnie czterokrotne, a jego płatki są znacznie krótsze od działek, nietrwałe lub zanikłe; karmnik ościsty ma kwiaty pięciokrotne, z płatkami zbliżonymi długością do działek, i liście zakończone długą ostką - u rozesłanego ostka jest krótka⁷.

W szkółkach pojemnikowych karmnik rozesłany to kłopotliwy chwast - w Oregonie jeden z najbardziej uciążliwych w produkcji szkółkarskiej³⁵. Jego nasiona roznoszą krople deszczu i wody z nawadniania, nawet na ok. 40 cm od rośliny matecznej, a według Oregon State pilnowanie nawadniania może być jedną z najlepszych metod walki, bo chwast dobrze rośnie w przelewanych miejscach³⁴. NC State radzi nie dopuszczać w szkółce do jego owocowania i poprawić drenaż tam, gdzie się utrzymuje; zauważa też, że pokrewne gatunki i selekcje sprzedaje się jednocześnie jako rośliny do skalniaków i szczelin między płytami¹¹. Według programu UC IPM Uniwersytetu Kalifornijskiego karmnik rozesłany często rośnie na poboczach, w pojemnikach szkółkarskich, w szczelinach chodników i w innych zaburzonych miejscach, także w wilgotnych, często podlewanych trawnikach - i często bywa sprzedawany jako roślina okrywowa³⁶.

Czy karmnik ościsty sam się rozsiewa

Uniwersytet Wisconsin pisze, że w dobrych warunkach karmnik chętnie sam się wysiewa, ale niechciane siewki łatwo usunąć⁹, a NC State na karcie odmiany 'Aurea' - że ta odmiana może się sama wysiewać, ale niechciane siewki łatwo usunąć¹⁰. Atlas roślin oznacza go w uprawie jako roślinę ekspansywną⁷. Flora of North America podaje jednak, że okrywowy kultywar zwykle nie zawiązuje torebek⁶.

Czy jest trujący

Na listach roślin trujących i nietrujących ASPCA dla psów, kotów i koni nie ma karmnika³⁷. Nazwę Irish moss ASPCA przypisuje innym roślinom - Selaginella kraussiana i Soleirolia soleirolii, które uznaje za nietrujące; tej oceny nie można przenosić na karmnik³⁷.

Karmnik a owady

Według bazy FloraWeb (dane BiolFlor) kwiaty karmnika ościstego zwykle zapylają się same, a owady - bzygi, pszczoły i motyle - zapylają je rzadko; roślina jest samozgodna²⁶. Kwiaty są płaskie, tarczowate, z częściowo ukrytym nektarem, a miodniki leżą u nasady pręcików; nasiona roznosi wiatr²⁶. Niemiecka Wikipedia pisze o całym rodzaju, że kwiaty zapylają owady - muchówki i pszczołowate - albo zachodzi samozapylenie⁵.