Kłosowiec (Agastache)

Według polskiej Wikipedii kłosowce to byliny dorastające do 2 m, przeważnie o sztywnych, kanciastych, wzniesionych pędach; liście są ułożone naprzeciwlegle, zwykle lancetowate, całobrzegie, karbowane albo ząbkowane⁵. Missouri Botanical Garden opisuje mieszańce kłosowca jako rośliny o sztywnych, czworokątnych łodygach z parami piłkowanych liści, szarozielonych do średniozielonych, pachnących anyżem i lukrecją². Owocem jest rozłupnia, która rozpada się na cztery brązowe, gładkie, na szczycie krótko owłosione rozłupki długości ok. 2 mm⁵.

Kwiaty i kłosy

Kwiaty zebrane są w gęste okółki (nibyokółki) w szczytowej części pędu, które razem tworzą kłosopodobne kwiatostany złożone⁵. Kielich jest zrosłodziałkowy, z pięcioma ząbkami, a rurkowata, dwuwargowa korona bywa pomarańczowa, czerwona, niebieska, różowa albo biała; z czterech pręcików dłuższa para wystaje z rurki korony⁵. Barwny jest też kielich - według niemieckiej Wikipedii najpierw różowy, później mniej lub bardziej purpurowy⁵. U kłosowca fenkułowego kielich jest zwykle matowo niebieskofioletowy i pozostaje dość barwny przez cały okres kwitnienia, a kwiaty mają ok. 8 mm długości i wystają poza kielich⁸.

Zapach liści i kwiatów

Według niemieckiej Wikipedii roztarte liście kłosowców wydzielają silny zapach anyżu, lukrecji, mięty albo bergamotki⁵. Przy odmianach źródła opisują ten zapach różnie: Missouri Botanical Garden nazywa zapach liści 'Blue Fortune' miętowo-anyżowym², Walters Gardens - zapachem czarnej lukrecji¹¹, a e-katalog ZSP pisze, że roztarte liście tej odmiany pachną anyżkiem⁴. Według e-katalogu liście 'Black Adder', 'Blue Boa' i 'Cotton Candy' pachną intensywnie lukrecją i anyżem, a kłosowca pomarszczonego 'Golden Jubilee' - miętą i anyżem⁴; NC State pisze o zapachu mięty przy 'Black Adder'⁷. W opisie patentowym 'Red Fortune' liście po roztarciu pachną silnie miętą pieprzową¹⁴, a RHS nazywa je anyżowymi¹; w patencie 'Rosie Posie' zapach liści jest umiarkowanie ziołowy¹⁴.

O zapachu kwiatów źródła piszą różnie. Same kwiaty kłosowca fenkułowego nie pachną²⁸⁹; bezwonne są też według opisów patentowych kwiaty 'Red Fortune' i 'Rosie Posie'¹⁴. Missouri Botanical Garden nazywa jednak pachnącymi kwiaty 'Black Adder' i kłosowca pomarszczonego 'Honey Bee Blue'², a e-katalog ZSP pisze, że kwiatostany 'Blue Fortune' pachną⁴.

Jak wysoki rośnie

Atlas roślin podaje dla rodzaju wysokość 0,6-1 m, czasem do 2 m³. Angielska Wikipedia podaje, że większość gatunków ma 0,5-3 m, a niemiecka - zależnie od gatunku 0,3-4 m⁵. Kłosowiec fenkułowy ma według angielskiej Wikipedii 0,6-1,2 m, a według niemieckiej 60-150 cm⁵; kłosowiec meksykański według atlasu roślin ma 60-80 cm, czasem 100 cm³. Wysokości odmian z naszej oferty według źródeł podajemy w tabeli odmian.

Kiedy kwitnie

Atlas roślin podaje dla rodzaju kwitnienie od sierpnia, czasem od lipca, do września³. Kłosowiec fenkułowy kwitnie według angielskiej Wikipedii od czerwca do września, a według niemieckiej - od lipca do września⁵; kłosowiec meksykański według e-katalogu ZSP - w sierpniu i wrześniu⁴. Terminy odmian są różne: 'Black Adder' i 'Blue Fortune' kwitną według e-katalogu ZSP i katalogu Vitroflory od lipca do września⁴²¹, a RHS podaje dla 'Blackadder' okres od lipca do października¹. 'Rosie Posie' i 'Beelicious Purple' kwitną według Vitroflory od czerwca do października²¹. W opisie patentowym 'Morello' kwitnie w Oregonie od maja do przymrozków¹⁴, a według e-katalogu ZSP - od czerwca do końca lata⁴.

W opisie patentowym 'Rosie Posie' pojedynczy kwiat jest otwarty ok. 3 dni, a kłos kwitnie ok. 3 tygodni, ale dzięki trwałym, mocno wybarwionym kielichom zdobi 5 tygodni lub dłużej¹⁴. Uniwersytet Wisconsin pisze, że kwiaty 'Blue Fortune' trzymają się bardzo długo, bo odmiana nie zawiązuje nasion⁹, a według e-katalogu ZSP 'Black Adder' kwitnie dłużej, jeśli usuwa się przekwitłe kwiatostany⁴.

Kłosowiec należy do rodziny jasnotowatych, do podrodziny Nepetoideae, plemienia Mentheae i podplemienia Nepetinae⁵; angielska Wikipedia nazywa je podplemieniem kocimiętek⁵. Rodzaj opisał w 1762 roku Jan Frederik Gronovius w drugim wydaniu „Flora Virginica”, na podstawie okazów i notatek Johna Claytona⁵. Liczba gatunków zależy od autora: Kew uznaje dwadzieścia trzy gatunki⁶, polska i angielska Wikipedia podają dwadzieścia dwa, a niemiecka - ok. dwudziestu dwóch, od 2016 roku dwadzieścia trzy, a według niektórych autorów prawie trzydzieści⁵. W 2016 roku opisano ze stanu Durango w Meksyku A. sandersiana; jest na liście Kew⁶ i w niemieckiej Wikipedii, a nie ma jej na liście dwudziestu dwóch gatunków w polskiej Wikipedii, opartej na The Plant List, ani w angielskiej⁵.

Dwie sekcje rodzaju

Angielska Wikipedia dzieli rodzaj na dwie sekcje. Sekcja Agastache rośnie w zachodniej i środkowej Ameryce Północnej oraz, za Cieśniną Beringa, we wschodniej Azji; jej kwiaty mają małą górną wargę, a pręciki szeroko wystają z korony⁵. Należą do niej m.in. kłosowiec fenkułowy i pomarszczony⁵. Sekcja Brittonastrum rośnie w południowo-zachodniej Ameryce Północnej, z największą różnorodnością w górach północnego Meksyku; górna warga jest lepiej rozwinięta, a pręciki są schowane albo wystają tylko pylnikami⁵. Należą do niej m.in. kłosowiec meksykański, A. rupestris i A. aurantiaca, nazywane po angielsku hummingbird mints⁵.

Kłosowiec fenkułowy i pomarszczony

Kłosowiec fenkułowy (A. foeniculum), w atlasie roślin także kłosowiec anyżowy³, pochodzi według Kew z Kanady oraz z północno-zachodnich i północno-środkowych stanów USA⁶. Missouri Botanical Garden pisze, że rośnie na preriach, w suchych lasach na wyżynach, na równinach i polach². Epitet foeniculum nawiązuje do kopru włoskiego, z którym kłosowiec dzieli anyżowy zapach⁷. Według angielskiej Wikipedii i Illinois Wildflowers wyrasta z korzenia palowego⁵⁸, a według Missouri Botanical Garden rozrasta się kłączami i w dobrych warunkach łatwo się wysiewa². Uniwersytet Wisconsin opisuje go jako bylinę krótkowieczną⁹.

Kłosowiec pomarszczony (A. rugosa), po angielsku Korean mint⁵, pochodzi według Kew z rosyjskiego Dalekiego Wschodu i strefy umiarkowanej wschodniej Azji⁶. Według A. Pliszki to jedyny azjatycki gatunek rodzaju; rośnie w Chinach, Japonii, Korei, na Tajwanie i na południowym wschodzie Rosji, na łąkach i na skalistych, trawiastych zboczach, zwłaszcza nad strumieniami i w dolinach¹⁵. Pokrojem jest bardzo podobny do północnoamerykańskich kłosowców fenkułowego i pokrzywolistnego (A. urticifolia)⁵; od fenkułowego różni się liśćmi rzadko owłosionymi od spodu, a u fenkułowego są one owłosione gęsto¹⁵. Angielska Wikipedia pisze, że kłosowiec fenkułowy bywa mylony z pomarszczonym, który czasem sprzedaje się pod nazwą A. foeniculum⁵. Według Flora of China kłosowiec pomarszczony ma pędy 0,5-1,5 m, purpurowoniebieską koronę i kwitnie od czerwca do września¹⁰.

Kłosowiec meksykański i inne gatunki z Meksyku i Arizony

Kłosowiec meksykański (A. mexicana) pochodzi według Kew z Meksyku i rośnie głównie w strefie podzwrotnikowej⁶. Atlas roślin opisuje go jako bylinę z krótkimi kłączami, która tworzy zwarte kępy³, a e-katalog ZSP pisze, że dzięki krótkim kłączom nie rozrasta się zbyt szeroko i ma kłosowate kwiatostany do 30 cm długości⁴. A. rupestris pochodzi z chłodnych stoków górskich Arizony i Nowego Meksyku, z wysokości ok. 1500-2100 m; ma wąskie, nitkowate, szarozielone liście o zapachu anyżu i łososiowopomarańczowe kwiaty z purpurowymi kielichami, a jej epitet znaczy „żyjący na skale”². Kłosowiec pomarańczowy (A. aurantiaca)⁵ rośnie naturalnie w meksykańskich stanach Chihuahua i Durango, głównie wśród pustyń i suchych zarośli⁶. Jego odmianę 'Apricot Sprite' e-katalog ZSP opisuje jako bylinę u nas nieodporną na mróz, którą trzeba okrywać na zimę⁴.

Mieszańce

Według „The European Garden Flora”, cytowanej przez A. Pliszkę, w uprawie jest wiele mieszańców kłosowców pod nazwami odmian¹⁵. Missouri Botanical Garden pisze, że mieszańce często mają efektowniejsze kwiaty i lepszą zimotrwałość niż gatunki². Uniwersytet Wisconsin zaznacza, że oprócz odmian kłosowca fenkułowego i nielicznych jego mieszańców z pomarszczonym jest wiele innych gatunków i efektownych mieszańców o kwiatach różowych, pomarańczowych albo czerwonych, ale kłosowiec fenkułowy nie jest ich rodzicem⁹. Mieszańcami kłosowca fenkułowego z pomarszczonym są według NC State 'Black Adder' i 'Blue Fortune'⁷ (przy 'Black Adder' podaje to także Missouri Botanical Garden²); RHS wymienia jednak dla 'Blue Fortune' synonim A. barberi 'Blue Fortune'¹, a e-katalog ZSP pisze, że rodzice tej odmiany pochodzą z Ameryki Północnej⁴. Rodzicami 'Rosie Posie' są odmiany 'Firebird' (A. coccinea × A. rupestris) i 'Ava' (A. cana × A. barberi)¹⁴², a w rodowodzie 'Morello' są A. cusickii, A. cana i A. pallida¹⁴.

Skąd nazwy

Nazwa Agastache pochodzi od greckich słów agan - „bardzo, wiele” i stachys - „kłos” i nawiązuje do wyglądu kłosowatych kwiatostanów². Po angielsku cały rodzaj nazywa się giant hyssops albo hummingbird mints⁵, a RHS podaje nazwy anise hyssop, giant hyssop i Korean mint¹; po niemiecku to Duftnesseln⁵. Pochodzenia polskiej nazwy „kłosowiec” żadne z przeczytanych źródeł nie wyjaśnia. Polskie nazwy gatunków bywają różne: atlas roślin i polska Wikipedia nazywają A. rugosa kłosowcem pomarszczonym³⁵, a baza „Gatunki obce w Polsce” IOP PAN - kłosowcem anyżowym¹⁶; w atlasie „kłosowiec anyżowy” to druga nazwa kłosowca fenkułowego³. Atlas roślin notuje dla kłosowca meksykańskiego także nazwy potoczne „agastache meksykańska”, „mięta meksykańska” i „lofant”³.

Według polskiej Wikipedii kłosowce rosną naturalnie w Ameryce Północnej i w Azji - w górskich murawach, na pustyniach, preriach i w lasach⁵. Kew wymienia jako obszary, do których rodzaj zawleczono, m.in. Austrię, Niemcy, Wielką Brytanię, Czechy i Słowację, Szwecję i środkową europejską Rosję; Polski na tej liście nie ma⁶.

Kłosowce w Polsce

Atlas roślin pisze, że rodzaj nie ma przedstawicieli we florze Polski - u nas to uprawiane byliny ozdobne³. Dwa gatunki, kłosowiec pokrzywolistny i pomarszczony, są w Polsce efemerofitami, czyli dziczeją tylko przejściowo⁵. Kłosowca pomarszczonego zdziczałego znaleziono w Polsce pierwszy raz 17 września 2014 roku w Łbiskach koło Zalesia Górnego (gmina Piaseczno): była to mała klonalna kępa z dziesięciu pędów na pryzmie ziemi między ugorem a polem, a siedlisko wskazuje według autora, że trafiła tam z odpadami z pobliskiego gospodarstwa ogrodniczego¹⁵ - dlatego resztek kłosowców i niechcianych siewek nie wyrzucaj poza ogród. Baza IOP PAN opisuje ten gatunek jako stwierdzany w środowisku sporadycznie¹⁶. Poza Polską przejściowo dziczał w Wielkiej Brytanii, Francji i Belgii, w Laosie się zadomowił, a w USA uważa się go za chwast środowiskowy albo za roślinę ogrodową, która może stać się inwazyjna¹⁵. W Polsce niektórzy pszczelarze uprawiają go w ogródkach roślin pożytkowych¹⁵.

Kłosowiec pokrzywolistny (A. urticifolia) pochodzi według atlasu roślin z zachodu Ameryki Północnej, od stanu Waszyngton po Kalifornię; w Polsce podano go z Krakowa w 2003 roku, a wcześniej sprzed 1945 roku, jako gatunek niezadomowiony, który wnika tylko do siedlisk przekształconych przez człowieka³. Baza IOP PAN podaje pierwszą obserwację ok. 1960 roku i przypadkowe zawleczenie z materiałem szkółkarskim¹⁶. A. Pliszko pisze, że okazy z Krakowa najwyraźniej zaginęły, i przypuszcza, że kłosowiec pokrzywolistny pomylono tam z pomarszczonym, co według niego często zdarza się w Europie i Ameryce Północnej, zwłaszcza w ogrodnictwie¹⁵. W bazie GBIF jest z Polski tylko dziesięć rekordów rodzaju (stan na 24.10.2026), w tym próbki nasion polskiego pochodzenia w bankach genów¹⁷. Żadne z przeczytanych źródeł nie nazywa kłosowców gatunkami inwazyjnymi w Polsce.

Atlas roślin poleca kłosowcom stanowisko słoneczne lub częściowo ocienione i glebę żyzną, przepuszczalną, nie podmokłą, o odczynie obojętnym lub zasadowym; według atlasu najlepiej rosną w glebie umiarkowanie lub słabo wilgotnej³. Niemiecka Wikipedia pisze, że kłosowce przystosowują się do większości gleb, także wapiennych i gliniastych, byle nie były za mokre; dobre są stanowiska słoneczne lub półcieniste bez zastoju wody⁵. RHS przy odmianach 'Blackadder', 'Red Fortune', 'Rosie Posie' i 'Beelicious Purple' zaleca glebę żyzną i dobrze przepuszczalną i pełne słońce, a przy 'Blackadder', 'Red Fortune' i 'Beelicious Purple' - także miejsce osłonięte¹. 'Blue Fortune' RHS radzi sadzić w miejscach słonecznych i suchych, np. u podstawy murów, w ogrodzie żwirowym albo na skarpie, od południa lub zachodu¹. Według NC State 'Blue Fortune' rośnie w pełnym słońcu do półcienia i dobrze radzi sobie na skarpie⁷.

Przede wszystkim drenaż

NC State pisze, że przepuszczalna gleba jest dla kłosowców niezbędna, a mokre podłoże zimą na źle zdrenowanej glebie je zabija; w razie potrzeby radzi sadzić je w podwyższonej grządce⁷. RHS ostrzega, że na mokrej glebie kłosowce gniją¹, a Walters Gardens przy 'Blue Fortune' - że najważniejszy jest drenaż, bo odmiana nie znosi mokrej gleby, zwłaszcza zimą¹¹. Według Missouri Botanical Garden na ciężkiej glinie, która trzyma wodę, mieszańce kłosowca rosną słabo i mogą nie przezimować, a na glebach źle zdrenowanych grozi im gnicie szyjki korzeniowej i korzeni². E-katalog ZSP pisze, że 'Black Adder', 'Blue Boa' i 'Cotton Candy' nie znoszą ciężkiej, gliniastej gleby, zwłaszcza mokrej zimą⁴. Spośród przeczytanych źródeł tylko Walters Gardens radzi przy sadzeniu 'Blue Fortune' wysypać na dno dołka grubą warstwę żwiru i domieszać go do ziemi¹¹.

Żyzna czy uboga gleba - źródła się różnią

RHS przy 'Blackadder', 'Rosie Posie', 'Red Fortune' i 'Beelicious Purple' pisze o glebie żyznej¹, podobnie atlas roślin³ i e-katalog ZSP przy 'Morello'⁴. Ten sam e-katalog pisze jednak, że 'Black Adder' woli podłoże niezbyt żyzne, ale przepuszczalne⁴. Terra Nova (hodowca serii Kudos) poleca wprawdzie glebę żyzną i przepuszczalną, wzbogaconą przed sadzeniem kompostem, ale pisze, że dodatkowe nawożenie zwykle nie jest potrzebne, a nadmiar składników pokarmowych sprawia, że kłosowiec kwitnie słabiej i później, ma mniej olejków eterycznych, a jego pędy wiotczeją i się pokładają¹³.

Odczyn

Atlas roślin podaje odczyn obojętny lub zasadowy³. RHS pisze, że 'Blue Fortune' najlepiej rośnie na przepuszczalnej glebie zasadowej, ale znosi też ubogie gleby kwaśne¹. E-katalog ZSP poleca dla 'Blue Fortune' glebę obojętną lub lekko zasadową, a dla 'Morello' - lekko kwaśną⁴.

Susza

Według niemieckiej Wikipedii kłosowce są bardzo odporne na suszę⁵. Po ukorzenieniu suszę znoszą według NC State 'Blue Fortune' i 'Black Adder'⁷, a według Uniwersytetu Wisconsin - kłosowiec fenkułowy⁹; e-katalog ZSP pisze, że 'Black Adder' dość dobrze znosi suszę⁴. RHS uznaje 'Morello' za odporny na suszę, ale zaznacza, że w skrajnie suchych okresach może wymagać podlania¹. Illinois Wildflowers pisze, że kłosowiec fenkułowy jest odporniejszy na suszę niż wiele innych jasnotowatych, ale przy suszy może zrzucać dolne liście⁸.

O pierwszych tygodniach po posadzeniu piszemy we wpisie „Pielęgnacja bylin po posadzeniu”.

Kiedy sadzić i jak gęsto

Spośród przeczytanych źródeł o terminie sadzenia pisze tylko Terra Nova: najlepiej wiosną, gdy minie ryzyko przymrozków, najpóźniej do początku lata; rośliny posadzone jesienią przez zimę pozostają w spoczynku i ruszają wiosną¹³. Atlas roślin podaje rozstawę 35-45 cm, czyli 5-7 roślin na m²³, a e-katalog ZSP - 7 roślin na m² dla kłosowca meksykańskiego i 40-50 cm średnicy kępy 'Black Adder'⁴. Według NC State kłosowiec fenkułowy sadzi się w rozstawie ok. 30-90 cm⁷. Kępa 'Rosie Posie' ma według Walters Gardens 61-76 cm szerokości¹¹, a w opisie patentowym - 40-45 cm¹⁴. Na ciężkiej glebie pamiętaj o drenażu - więcej w części „Stanowisko i gleba”.

Cięcie przekwitłych kwiatostanów - źródła się różnią

RHS radzi przez cały sezon usuwać przekwitłe kwiatostany 'Blue Fortune' i 'Red Fortune', a także kłosowca fenkułowego i pomarszczonego; przy 'Morello' i 'Beelicious Purple' dodaje, że pobudza to nowe kwitnienie¹. E-katalog ZSP pisze, że 'Black Adder' kwitnie dłużej, jeśli usuwa się przekwitłe kwiatostany, a przycięty po przekwitnięciu 'Kudos Coral' kwitnie ponownie⁴. Inaczej radzi Terra Nova w ogólnym poradniku uprawy kłosowców: przy uprawie jako byliny nie przycinać ani nie usuwać przekwitłych kwiatostanów po połowie lata, bo późne cięcie pobudza jesienny przyrost, który może nie przetrwać zimy¹³. Terra Nova pisze też, że wiosną można uszczykiwać młode przyrosty, żeby rośliny lepiej się krzewiły¹³, a perennials.com - że u 'Black Adder' można w czerwcu uszczykiwać wierzchołki pędów, jeśli kępa ma być zwarta¹². Kiedy ścinać suche pędy, piszemy w części „Zimowanie”.

Rozmnażanie i samosiew

RHS podaje, że 'Blue Fortune' i 'Blackadder' są bezpłodne; rozmnaża się je przez podział wiosną albo przez półzdrewniałe sadzonki pędowe pod koniec lata, które zimują pod osłoną¹. Według perennials.com 'Black Adder' łatwo się dzieli wiosną¹², według NC State kłosowca fenkułowego można dzielić wiosną lub jesienią⁷, a atlas roślin przy podziale zaleca odmładzanie, bo kłosowce są krótkowieczne³. Missouri Botanical Garden zaznacza, że mieszańce z nasion zwykle nie powtarzają cech odmiany².

Niektóre gatunki łatwo się wysiewają: kłosowiec pomarszczony według Missouri Botanical Garden rozsiewa się w ogrodzie sam², a fenkułowy według Uniwersytetu Wisconsin łatwo się wysiewa, ale niechciane siewki łatwo wyrwać, a małe można przesadzić⁹. Według tego samego źródła 'Blue Fortune' nie zawiązuje nasion⁹, ale NC State opisuje przy tej odmianie owoce, które zasychają i pękają, odsłaniając nasiona⁷; w opisach patentowych 'Red Fortune' zawiązuje nasiona, a 'Morello' - nasiona o niskiej płodności¹⁴.

Kwiaty do wazonu

Atlas roślin poleca kłosowce na kwiat cięty i do suchych bukietów i kompozycji³.

Według mapy M. Snowarskiego opartej na danych z lat 1976-2011 z Polski zniknęła najsurowsza strefa mrozoodporności 5b; strefa 7a obejmuje większość Pomorza Zachodniego i Wielkopolski, 6b - niemal całe południe kraju, Góry Świętokrzyskie leżą w surowszej strefie 6a, a wąski pas wybrzeża to strefa 7b³. Atlas roślin daje kłosowcom, także kłosowcowi meksykańskiemu, strefę 7 i opisuje je jako byliny krótkowieczne o niepełnej zimoodporności³; strefa 7a obejmuje według atlasu zakres od -17,7 do -15,0°C, a 6b - od -20,5 do -17,8°C³. M. Snowarski ostrzega, że roślinę rosnącą w swojej granicznej, najchłodniejszej strefie raz na kilka-kilkanaście lat może uszkodzić albo zabić ostra zima, a dość bezpiecznie można się czuć w strefie cieplejszej o 2-3 półstrefy; według niego optymizm branży ogrodniczej i samych pasjonatów w jakimś stopniu podważa wiarygodność stref podawanych dla gatunków i odmian³.

Mrozoodporność odmian - źródła się różnią

RHS ocenia mrozoodporność odmian z naszej oferty różnie: 'Blue Fortune' - H6 (od -20 do -15°C), 'Morello' - H5 (od -15 do -10°C), 'Blackadder' i 'Beelicious Purple' - H4 (od -10 do -5°C), 'Rosie Posie' - H3 (od -5 do 1°C), a 'Red Fortune' - H2: znosi chłód, ale nie przeżywa zamarznięcia¹. Polskie źródła podają strefy: e-katalog ZSP - 6 dla 'Black Adder' i 'Blue Fortune' oraz 5 dla 'Morello'⁴, a katalog Vitroflory 2027 - 5 dla 'Black Adder', 'Blue Fortune', 'Red Fortune', 'Rosie Posie' i 'Beelicious Purple' oraz 6 dla 'Morello'²¹.

Źródła z USA podają strefy USDA. Missouri Botanical Garden pisze, że mieszańce kłosowca zimują zwykle w strefie 5 albo 6, a kłosowiec meksykański - w strefach 6-10²; strefy podawane dla poszczególnych odmian zebraliśmy w tabeli odmian. Walters Gardens pisze, że 'Rosie Posie' zimował bez problemu przez dwa lata w ich ogrodzie próbnym w strefie 5b, na piaszczystej glebie, choć oficjalnie podaje się dla niego strefę 6¹¹.

Mokra zima i krótkowieczność

Wiele źródeł ostrzega przed mokrą glebą zimą. RHS radzi zapewnić 'Blackadder' bardzo dobry drenaż szczególnie zimą, bo w zimne, mokre zimy odmiana może ucierpieć¹. E-katalog ZSP pisze, że 'Blue Fortune' jest odporny na mróz, ale dość krótkowieczny, zwłaszcza na zbyt mokrych stanowiskach⁴. W brytyjskim badaniu atrakcyjności roślin ogrodowych dla zapylaczy kłosowiec fenkułowy słabo rósł na gliniastej glebie poletka, a rośliny często ginęły zimą; autorzy zaznaczają, że w innych badaniach był bardzo atrakcyjny dla owadów¹⁹. Według niemieckiej Wikipedii kłosowce zimują tym lepiej, im suchsze mają stanowisko⁵.

O krótkowieczności pisze nie tylko atlas roślin: Uniwersytet Wisconsin opisuje tak kłosowca fenkułowego⁹, a RHS pisze, że 'Blue Fortune' bywa krótkowieczny¹.

Suche pędy zimą - źródła się różnią

Missouri Botanical Garden radzi tam, gdzie przezimowanie mieszańców jest niepewne, sadzić je w osłoniętych miejscach, np. od południa, a liście i pędy kwiatowe zostawiać na zimę jako dodatkową ochronę²; przy kłosowcu pomarszczonym 'Honey Bee Blue' zaleca ścinać zaschnięte pędy od późnej zimy do wczesnej wiosny². E-katalog ZSP przy kłosowcu pomarszczonym 'Golden Jubilee' radzi przycinać go dopiero wiosną, bo zaschnięte pędy chronią roślinę przed mrozem⁴. RHS przy 'Blackadder' zaleca inaczej: późną jesienią skrócić pędy, żeby wiatr nie rozkołysał kępy, a przekwitłe pędy przyciąć wiosną¹; przy 'Rosie Posie' radzi nie ciąć jesienią, jeśli chce się zostawić owocostany dla dzikich zwierząt¹. Przy 'Honey Bee Blue' i przy A. rupestris Missouri Botanical Garden poleca ściółkę z piasku lub żwiru, która chroni rośliny i pomaga uniknąć gnicia².

Gdy nie zdążysz posadzić przed zimą

Ziemia w doniczce stojącej na wierzchu może się wychłodzić do kilkunastu stopni mrozu (ok. od -13 do -17°C), a to może uszkodzić korzenie - jeśli nie zdążysz posadzić kłosowca przed zimą, wkop doniczkę w ziemię²². Według Terra Nova kłosowce posadzone jesienią przez zimę pozostają w spoczynku i ruszają wiosną¹³.

Choroby i szkodniki

Missouri Botanical Garden pisze, że na źle zdrenowanej glebie u mieszańców kłosowca może gnić szyjka korzeniowa i korzenie, i radzi uważać na rdzę, mączniaka prawdziwego i plamistości liści². NC State przy 'Black Adder' wymienia zgniliznę szyjki korzeniowej na mokrych glebach i pisze, że poza tym odmiana nie ma poważnych problemów; radzi uważać na przędziorki, wciornastki, mszyce, mączliki i ślimaki⁷. RHS pisze, że 'Blackadder' bywa podatny na mączniaka prawdziwego, a 'Blue Fortune' jest zwykle wolny od chorób¹; możliwą podatność na mączniaka wymienia też przy 'Beelicious Purple', 'Morello' i 'Rosie Posie'¹. Hodowca Terra Nova pisze natomiast, że 'Morello' dobrze znosi mączniaka¹³.

Jelenie i króliki

W bazie Uniwersytetu Rutgers kłosowce (Agastache sp.) mają najkorzystniejszą kategorię - rzadko uszkadzane przez jelenie¹⁸. Missouri Botanical Garden pisze, że jelenie zwykle omijają mieszańce kłosowca², a Illinois Wildflowers - że ssaki roślinożerne zwykle omijają kłosowca fenkułowego z powodu anyżowego zapachu liści⁸. O królikach źródła się różnią: Uniwersytet Wisconsin pisze, że kłosowca fenkułowego zjadają króliki⁹, a NC State opisuje 'Black Adder' i 'Blue Fortune' jako odporne na króliki⁷. W opisie patentowym 'Rosie Posie' odmiana jest odporna na zgryzanie przez jelenie¹⁴.

Kłosowce a owady

RHS pisze, że kłosowce należą do najlepszych roślin przyciągających pszczoły do ogrodu¹, a większość kart odmian kłosowca w RHS ma oznaczenie Plants for Pollinators¹. Według Illinois Wildflowers kłosowca fenkułowego zapylają głównie pszczoły miodne, trzmiele oraz pszczoły z rodzajów Melissodes, Megachile, Lasioglossum i Hylaeus, a kwiaty odwiedza też pszczoła Dufourea monardae; okazjonalnie przylatują bzygowate, bujankowate, motyle i ćmy⁸. Uniwersytet Wisconsin pisze, że kwiaty kłosowca fenkułowego bardzo przyciągają pszczoły, zwłaszcza trzmiele, a odwiedzają je też motyle, chrząszcze i kolibry⁹. Nie dotyczy to jednak wszystkich odmian: według tego samego źródła różowo kwitnący 'Red Fortune' przyciąga zapylacze znacznie słabiej niż kłosowiec fenkułowy⁹.

W polskich źródłach atlas roślin zalicza kłosowce, w tym fenkułowy i meksykański, do roślin miododajnych³, a e-katalog ZSP pisze, że kwiaty 'Black Adder' chętnie odwiedzają pszczoły, trzmiele, motyle i inne owady⁴. RHS opisuje kwiaty 'Beelicious Purple' jako bardzo atrakcyjne dla zapylaczy od lata do jesieni¹. Hodowca Terra Nova podaje, że w próbach Ohio State w 2017 roku 'Morello' zajął czwarte miejsce wśród roślin najatrakcyjniejszych dla zapylaczy, licząc także jednoroczne¹³.