Lawenda (Lavandula)

Półkrzew o srebrzystych liściach

Lawenda wąskolistna to w polskich warunkach zimozielona krzewinka albo krzew o półkulistym pokroju, do 60 cm wysokości, o krótkich, wzniesionych, silnie rozgałęzionych pędach⁵. Liście są równowąskie, mają 2-4 cm długości i podwinięte brzegi, przez co przypominają igły; z obu stron pokrywa je gruby kutner⁵. Pędy w dolnej części drewnieją⁷. RHS opisuje 'Hidcote' i 'Rosea' jako zwarte krzewinki o wąskich, srebrzystoszarych liściach, a 'Edelweiss' - jako zaokrąglony krzew do ok. 50 cm¹²³.

Kwiaty i zapach

Drobne, rurkowate kwiaty są zebrane w kłosy wyniesione ponad liście na cienkich łodyżkach⁵. 'Hidcote' ma głęboko fioletowopurpurowe kwiaty w gęstych, aromatycznych kłosach długości 3-4 cm¹, 'Rosea' - bladoróżowe³, a 'Edelweiss' - białe². Wszystkie części rośliny zawierają olejki eteryczne, które w upalne dni same się uwalniają⁵. Kwiaty bardzo przyciągają pszczoły i inne owady zapylające⁴; e-katalog ZSP wymienia też trzmiele, motyle, a nocą ćmy⁵.

Termin kwitnienia

Lawenda kwitnie latem¹²³ - według e-katalogu ZSP od końca czerwca do połowy sierpnia⁵, według atlasu roślin w lipcu i sierpniu, czasem od czerwca do września. Silne cięcie po kwitnieniu bywa nagradzane powtórnym kwitnieniem pod koniec lata⁶.

Słońce i ciepło

Lawenda wąskolistna pochodzi z basenu Morza Śródziemnego (Francja, Hiszpania, Andora, Włochy)⁷; w naturze rośnie w zaroślach, widnych lasach sosnowych i na skalnych zboczach, na wapieniach⁶. Potrzebuje dużo słońca: w cieniu, w mokrych albo bardzo zimnych miejscach długo nie przeżyje⁴. RHS poleca miejsce słoneczne i osłonięte¹, a atlas roślin - ciepłe i osłonięte od wiatrów⁶.

Gleba

Lawenda lubi glebę ubogą, suchą albo umiarkowanie żyzną, także wapienną; nie rośnie dobrze w ciężkiej glinie ani tam, gdzie stoi woda⁴. Na ciężkiej ziemi RHS radzi sadzić ją na kopczyku albo wale wysokości 20-30 cm lub w podwyższonej grządce⁴. Po ukorzenieniu lawenda znosi suszę¹⁴. Nawozy z dużą ilością azotu i obornik sprawiają, że pędy się kładą².

Sadzenie

RHS radzi sadzić lawendę w kwietniu albo maju i nigdy zimą, bo młode rośliny gniją w zimnej, mokrej ziemi⁴. W żywopłocie RHS zaleca rozstawę 30 cm, a dla większych odmian 45 cm⁴; atlas roślin podaje rozstawę 25-33 cm. Atlas zaznacza jednak, że w polskim klimacie niskie żywopłoty z lawendy są ryzykowne - najwyżej w najcieplejszych rejonach kraju i z ryzykiem przemarzania w niektóre zimy⁶.

Podlewanie

Świeżo posadzoną lawendę podlewaj regularnie przez pierwsze lato; potem w gruncie rzadko potrzebuje wody. Lawenda w donicy wymaga latem regularnego podlewania⁴.

Cięcie

Lawendę przycina się co roku pod koniec lata, zaraz po kwitnieniu: usuwa się przekwitłe kwiatostany i ok. 2,5 cm ulistnionych pędów⁴. Atlas roślin radzi ciąć po kwitnieniu dość silnie, do 1/3-1/2 wysokości, a po zimie jeszcze raz - zależnie od tego, jak przezimowały pędy⁶. Nie tnij w stare, zdrewniałe pędy, bo lawenda słabo z nich odbija¹⁴; w chłodnych albo mokrych rejonach RHS odradza też cięcie jesienią¹. Młodą lawendę w pierwszym roku skraca się o połowę, żeby się rozkrzewiła⁷. Starsze lawendy mimo cięcia drewnieją i tracą kształt - RHS radzi je wtedy wymienić na młode⁴.

Rozmnażanie

RHS radzi sadzonki zielne albo półzdrewniałe wczesnym latem i w środku lata albo sadzonki zdrewniałe późną jesienią; z nasion odmiany nie powtarzają cech rośliny matecznej⁴. Atlas roślin podaje sadzonki pędowe pod koniec lata albo wczesną wiosną⁶.

Szkodniki i choroby

Lawenda w dobrych warunkach zwykle nie sprawia kłopotów; szkodników jest niewiele i robią głównie szkody kosmetyczne⁴. Na ciężkiej, mokrej glebie grozi jej gnicie korzeni⁴. Przy odmianach RHS wymienia szarą pleśń, rzadko opieńkę, a ze szkodników pieniki i chrząszcza Chrysolina americana¹²³. RHS przypomina też, że lawenda należy do roślin wysokiego ryzyka dla bakterii Xylella fastidiosa - warto uważać na rośliny z importu⁴.

Mrozoodporność

Lawenda wąskolistna i jej mieszańce to najbardziej mrozoodporne lawendy⁴. RHS daje 'Hidcote', 'Rosea' i 'Edelweiss' ocenę H5 (od -15 do -10°C)¹²³. E-katalog ZSP podaje strefę 6b i pisze, że lawenda jest „niezupełnie odporna na mróz”⁵. Atlas roślin także podaje strefę 6b i zimowanie niepewne: w mroźne zimy może przemarzać część nadziemna, ale jeśli korzenie nie ucierpiały, roślina odrasta z pączków na korzeniach⁶. Według polskiej Wikipedii w surowe, bezśnieżne zimy przemarza, ale łatwo odrasta⁷. Według analizy M. Snowarskiego (roczne minima temperatur z lat 1976-2011) najsurowsza strefa na jego mapie Polski to 6a⁶.

Okrycie i wilgoć

E-katalog ZSP radzi okrywać lawendę stroiszem na wschodzie i w centrum kraju - chodzi głównie o ochronę liści przed słońcem i wiatrem, które zimą je wysuszają; wiosną usuwa się przemarznięte pędy⁵. Lawenda znacznie lepiej zimuje na glebach przepuszczalnych, niezbyt wilgotnych zimą⁶; RHS radzi unikać miejsc zimnych i wilgotnych⁴.

Lawenda w donicy zimą

Lawenda w pojemniku jest bardziej wrażliwa na mróz, bo jej korzenie są słabiej osłonięte. RHS radzi przenieść donicę w osłonięte miejsce i chronić ją przed zimowym deszczem - pod ścianą, w inspekcie albo w szklarni - a ziemię trzymać raczej suchą⁴. Ziemia w doniczce stojącej na wierzchu może się wychłodzić do kilkunastu stopni mrozu (ok. od -13 do -17°C), a to może uszkodzić korzenie⁸.

Lawenda wąskolistna

Lawenda wąskolistna bywa nazywana też lawendą lekarską, a ludowo bławatką albo czyszczeczem; jest uprawiana w wielu krajach, także w Polsce, gdzie dobrze zaaklimatyzowała się w południowych rejonach⁷. Czasami przejściowo dziczeje z uprawy⁶.

Lawenda pośrednia

Lawenda pośrednia (L. × intermedia) to mieszaniec rozpowszechniony w uprawie⁷. RHS zalicza do niej 'Edelweiss' i podaje, że ta sama odmiana bywa sprzedawana jako L. angustifolia 'Edelweiss' albo 'Hidcote White'².

'Hidcote' i 'Hidcote Blue'

RHS i e-katalog ZSP traktują 'Hidcote Blue' jako inną nazwę odmiany 'Hidcote'¹⁵, a atlas roślin opisuje 'Hidcote Blue' osobno - jako niższą, zwartą odmianę wysokości ok. 40 cm o ciemnych, niebieskofioletowych kwiatach⁶. 'Rosea' RHS zna też pod nazwami 'Jean Davis' i 'Nana Rosea'³.

Lawendy mniej mrozoodporne

Lawendy hiszpańskie (m.in. L. latifolia, L. pedunculata, L. viridis) oraz lawendy z Portugalii, Madery i Wysp Kanaryjskich są mniej odporne na mróz i krótkowieczne - RHS radzi uprawiać je w pojemnikach i zimować bez mrozu, np. w szklarni⁴.