Świerzbnica (Knautia)

Świerzbnicę macedońską RHS opisuje jako kępową bylinę o pierzasto klapowanych, ciemnozielonych liściach przyziemnych długości do 8 cm i pojedynczych lub klapowanych liściach łodygowych¹. Missouri Botanical Garden pisze o wzniesionej, kępowej bylinie z kopulastymi, purpurowoczerwonymi główkami do ok. 3,8 cm na cienkich, rozgałęzionych pędach; liście u podstawy są według tego ogrodu lekko klapowane, a wyżej głęboko podzielone². E-katalog Związku Szkółkarzy Polskich (ZSP) opisuje luźne, wzniesione kępy o szarozielonych liściach⁴. Według e-katalogu ZSP liście przyziemne więdną i prawie zanikają, gdy roślina zaczyna kwitnąć⁴, a według słowackich botaników zwykle usychają przed kwitnieniem⁹. Liście mieszanki 'Melton Pastels' RHS opisuje jako lancetowate przy ziemi i drobno podzielone na łodydze¹.

Główki świerzbnicy macedońskiej mają według RHS 3-4 cm średnicy¹, według e-katalogu ZSP ok. 3 cm⁴, a według angielskiej Wikipedii 1,5-3 cm⁵. E-katalog ZSP pisze, że koszyczki są burgundowoczerwone i złożone wyłącznie z kwiatów rurkowatych, a jaśniejsze, różowe słupki kontrastują z ciemnymi kwiatami⁴. Typowa barwa gatunku to ciemna czerwień: RHS pisze o ciemnokarminowej¹, a Missouri Botanical Garden - o ciemnej purpurowoczerwonej (w tabeli: burgundowa)². Formy liliowe i różowe zdarzają się według angielskiej Wikipedii w tej samej populacji, być może z naturalnego krzyżowania ze świerzbnicą polną i K. ambigua⁵; wspominają o nich też słowaccy botanicy⁹ i e-katalog ZSP, według którego takie siewki pojawiają się spontanicznie rzadko⁴. Mieszanka 'Melton Pastels' ma według RHS główki w barwach od ciemnej czerwieni po lila, róż i łososiowy¹, a według Missouri Botanical Garden - w pastelowych odcieniach: liliowym, różowym, różowoczerwonym, łososiowym i karminowym; ogród dodaje, że pojawiają się też twierdzenia o barwie niebieskiej².

Świerzbnice mają liście zebrane w różyczkę przyziemną, a na pędzie - naprzeciwległe; kwiaty siedzą w spłaszczonych koszyczkach (główkach), wspartych krótkimi, miękkimi listkami okrywy, kwiaty brzeżne są większe od środkowych, a korona powstaje z czterech zrośniętych płatków⁵. Czym świerzbnica różni się od driakwi, piszemy w części „Gatunki, pochodzenie i nazwy”.

Jak wysoka rośnie

Oferowana mieszanka 'Melton Pastels' bywa według źródeł wyższa od gatunku: RHS podaje dla niej do 90 cm¹, Missouri Botanical Garden 90-120 cm², Sarah Raven 1,2 m²¹, a sklep nasienny Promesse de Fleurs ok. 70 cm²⁰. Dla samego gatunku źródła podają od 45-60 cm - e-katalog ZSP, Missouri Botanical Garden i ogród pokazowy Water Wise w Colorado Springs⁴²¹⁶ - do 75 cm (angielska Wikipedia i Milner Gardens, ogród Uniwersytetu Vancouver Island)⁵¹⁴ albo 80 cm (RHS i BBC Gardeners' World)¹¹³; atlas roślin podaje do 60 cm³, a perennials.com 60-90 cm¹⁷. Szerokość kępy RHS podaje w przedziale 0,1-0,5 m¹, BBC Gardeners' World - 45 cm¹³, Missouri Botanical Garden i perennials.com - 45-60 cm²¹⁷, a Milner Gardens - ok. 60 cm¹⁴.

Kiedy kwitnie

Mieszanka 'Melton Pastels' kwitnie według RHS od wczesnego lata do jesieni¹, a według Missouri Botanical Garden już w pierwszym roku od siewu i - przy usuwaniu przekwitłych kwiatów - aż do przymrozków². Dla gatunku atlas roślin i BBC Gardeners' World podają kwitnienie od lipca do września³¹³, a e-katalog ZSP - od czerwca do września⁴. Missouri Botanical Garden w tabeli też podaje lipiec-wrzesień, ale w opisie pisze o kwitnieniu od wczesnego lata do jesieni². RHS pisze, że główki gatunku pojawiają się kolejno od połowy do końca lata¹, a Chicago Botanic Garden - że świerzbnica macedońska kwitnie bez przerwy od początku lata do późnej jesieni¹⁸. W pięcioletnim badaniu w szkółce w południowej Anglii świerzbnica macedońska kwitła od 21. do 35. tygodnia roku, czyli mniej więcej od końca maja do końca sierpnia²².

Rodzaj świerzbnica opisał Linneusz w 1753 roku w „Species Plantarum”⁵. Liczbę gatunków źródła podają różnie: polska i niemiecka Wikipedia - około sześćdziesięciu, a angielska, za bazą Kew (POWO), pięćdziesiąt pięć, rosnących w Europie, Afryce Północnej, Azji Zachodniej i Środkowej oraz na Syberii⁵. Niemiecka Wikipedia nazywa rodzaj systematycznie trudnym: to kompleks poliploidalny, w którym wciąż powstają nowe taksony, a mieszańce są częste⁵. Rodzaj tradycyjnie zaliczano do szczeciowatych (Dipsacaceae); od systemu APG II z 2003 roku tę rodzinę opcjonalnie włączano do przewiertniowatych (Caprifoliaceae) jako podrodzinę Dipsacoideae, a od APG III z 2009 roku - już na stałe⁵.

Jak odróżnić świerzbnicę od driakwi

Świerzbnica ma koronę nierówno czterołatkową, a podobna do niej driakiew (Scabiosa) - pięciołatkową; dno koszyczka świerzbnicy nie ma plewinek, ale jest owłosione⁵. W kluczu atlasu roślin świerzbnica ma główki mniej więcej płaskie i dno kwiatostanu bez plewinek, a driakiew - koronę pięciołatkową i kwiaty grzbieciste, z większymi kwiatami brzeżnymi³. Więcej o driakwiach piszemy w haśle „Driakiew”.

Skąd pochodzi świerzbnica macedońska

Świerzbnicę macedońską opisał Grisebach w styczniu 1846 roku w „Spicilegium Florae Rumelicae et Bithynicae”⁷. Według bazy Kew (POWO) rośnie dziko od południowo-wschodniej Rumunii po Półwysep Bałkański - w Albanii, Bułgarii, Grecji, na północno-zachodnich Bałkanach, w Rumunii i w europejskiej części Turcji - jako roślina dwuletnia lub wieloletnia⁶; e-katalog ZSP wymienia Albanię, Bułgarię, Grecję, Macedonię Północną, Rumunię i Turcję⁴. Według słowackiej pracy z 2023 roku (za Flora Europaea) jej naturalnym siedliskiem na Bałkanach są zarośla i widne lasy⁹. Jako gatunek obcy POWO podaje ją z Czech i Słowacji, Niemiec i Wielkiej Brytanii⁶, a atlas roślin opisuje ją jako takson uprawiany, nieujęty w spisie flory Polski³. POWO wymienia dziewiętnaście synonimów, m.in. Scabiosa macedonica, Knautia atrorubens i K. tulceanensis⁶; RHS i e-katalog ZSP podają synonim Scabiosa rumelica¹⁴. Angielska Wikipedia podaje liczbę chromosomów 2n = 20⁵.

Skąd nazwy

Nazwę Knautia źródła wiążą z niemieckimi lekarzami i botanikami z rodziny Knautów, ale różnią się co do osoby: Missouri Botanical Garden podaje Christopha Knauta (1638-1694)², niemiecka Wikipedia - jego brata Christiana (1656-1716), a być może obu braci, a angielska Wikipedia wymienia obu⁵. Epitet macedonica nawiązuje do Macedonii na Półwyspie Bałkańskim². Polską nazwę „świerzbnica macedońska” podają e-katalog ZSP i polska Wikipedia, a baza GBIF za Catalogue of Life - obok niej także „knautia macedońska”⁴⁵⁸. Po angielsku gatunek to Macedonian scabious¹², a Chicago Botanic Garden nazywa go crimson pincushion¹⁸; po niemiecku - Rote Witwenblume według niemieckiej Wikipedii⁵ albo Mazedonische Witwenblume według GBIF⁸. Niemiecka nazwa rodzaju to Witwenblumen; świerzbnica polna to po niemiecku Acker-Witwenblume, a po angielsku field scabious⁵. Angielska nazwa scabious pochodzi według angielskiej Wikipedii od łacińskiego scabiosus („świerzbowaty, szorstki”) i nawiązuje do dawnego ludowego stosowania tych roślin przy świerzbie, po łacinie scabies, od scabere - „drapać”⁵. Pochodzenia polskiej nazwy „świerzbnica” źródła, które przejrzeliśmy, nie wyjaśniają.

W Polsce dziko rosną trzy gatunki świerzbnic: polna (K. arvensis), leśna (K. dipsacifolia) i karpacka (K. kitaibelii)⁵³. Świerzbnica polna jest pospolita na całym obszarze kraju, a jako gatunek rodzimy rośnie w niemal całej Europie i w umiarkowanej Azji, od Kazachstanu po wschodnią Syberię⁵. Rośnie na obrzeżach lasów, w zaroślach, na suchych łąkach, wzgórzach i przydrożach, zwykle na glebach luźnych i gliniastych; jest wapieniolubna i charakterystyczna dla łąk ze związku Arrhenatherion⁵. Ma 30-60 (70) cm wysokości, gęsto rozgałęzioną łodygę z odstającymi włosami, pierzastosieczne, szarozielone liście i korzeń palowy sięgający nawet 1 m w głąb⁵. Kwiaty są niebieskofioletowe, czerwonawe lub białe; koszyczki z kwiatami obupłciowymi mają 3-4 cm średnicy, a jednopłciowe są o połowę mniejsze⁵. Kwitnie od lipca do września⁵. Atlas roślin nazywa ją gatunkiem bardzo zmiennym - Flora Polski podaje kilkanaście jej form³.

Świerzbnica leśna rośnie w Karpatach od Pienin na wschód, a na niżu na pojedynczych stanowiskach, na północy po okolice Łodzi i Warszawy; ma 30-80 cm, rzadziej do 150 cm, i kwitnie od czerwca do września w murawach i zaroślach⁵. Świerzbnica karpacka ma kwiaty żółtawe do jasnożółtych, rośnie od Karpat Zachodnich przez Nizinę Panońską po okolice Wiednia i jest gatunkiem górskim; ze świerzbnicą polną tworzy mieszańca Knautia ×posoniensis³. W rozporządzeniu z 2014 roku w sprawie ochrony gatunkowej roślin nie ma żadnej świerzbnicy - z rodziny szczeciowatych jest w nim tylko czarcikęsik Kluka¹².

Świerzbnica polna a owady

Kwiaty świerzbnicy polnej są przedprątne - pylniki dojrzewają przed znamieniem - i zapylają je głównie motyle i pszczoły⁵. W koszyczku jest do 50 kwiatów, a obok roślin obupłciowych rosną rośliny wyłącznie żeńskie⁵. W badaniu świerzbnicy polnej w Szwecji i Rosji zanotowano 11 567 zapylaczy z 203 taksonów; najczęściej były to motyle, muchówki nieowłosione, trzmiele i chrząszcze²³. Pszczolinka świerzbnicówka (Andrena hattorfiana)⁸ to pszczoła samotnica wyspecjalizowana w pyłku świerzbnicy polnej²³: głównym źródłem pyłku jest dla niej świerzbnica polna, drugorzędnym świerzbnica leśna, a gdy świerzbnice przekwitną - także driakiew gołębia; lata od maja do sierpnia i ma 13-16 mm⁵, a w części Europy jest zagrożona²³.

Gąsienice fruczaka trutniowca (Hemaris tityus), dziennego zawisaka podobnego do trzmiela, żerują m.in. na świerzbnicy polnej i leśnej, driakwi gołębiej i czarcikęsie łąkowym; motyl jest znany niemal z całej Polski⁵. Przeplatki didymy chętnie odwiedzają fioletowe kwiaty, m.in. świerzbnicy polnej, a pszczołę obrostkę ciemnonogą obserwowano na świerzbnicy polnej, choć jej samice odwiedzają niemal wyłącznie driakiew żółtą⁵. Larwy chrząszcza zgrzytnicy fioletowej rozwijają się w łodygach świerzbnicy leśnej i polnej, a znacznie rzadziej w innych bylinach⁵.

Nasiona świerzbnic mają ciałko tłuszczowe (elajosom) i roznoszą je mrówki⁵. Dla świerzbnicy polnej atlas roślin podaje, że 50-99% nasion trafia na odległość 2-15 m³, a niemiecka Wikipedia - że owoce dojrzewają we wrześniu, a nasiona mogą zachować zdolność kiełkowania nawet ponad 35 lat⁵.

Świerzbnice na znaczkach

5 września 1967 roku Poczta Polska wydała w serii „Kwiaty polne” znaczek ze świerzbnicą polną o nominale 3,40 zł, zaprojektowany przez Tadeusza Michaluka⁵. Deutsche Post wydała 6 sierpnia 2020 roku w serii „Blumen” znaczek za 200 eurocentów z wizerunkiem świerzbnicy macedońskiej⁵.

Świerzbnica macedońska potrzebuje słońca: RHS zaleca pełne słońce i wystawę południową lub zachodnią¹, Missouri Botanical Garden - pełne słońce², a atlas roślin i e-katalog ZSP - stanowisko słoneczne³⁴; niemiecka baza NaturaDB dopuszcza też półcień¹⁵. Missouri Botanical Garden radzi sadzić świerzbnicę w miejscu osłoniętym od wiatru², a RHS dopuszcza stanowisko odsłonięte lub osłonięte¹. RHS zaleca glebę umiarkowanie żyzną, przepuszczalną, najlepiej zasadową, a jako odpowiednie typy gleby wymienia wapienną, gliniasto-piaszczystą i piaszczystą¹. Missouri Botanical Garden poleca glebę przeciętną, umiarkowanie wilgotną i przepuszczalną, a e-katalog ZSP - przeciętną i przepuszczalną²⁴. Atlas roślin podaje glebę przeciętną ogrodową, świeżą, czyli umiarkowanie lub słabo wilgotną³.

Gleba uboga czy żyzna - źródła się różnią

Milner Gardens pisze, że świerzbnica macedońska najlepiej rośnie na ubogiej glebie, która chroni ją przed wybujałym, wiotkim wzrostem¹⁴, a RHS zaleca glebę umiarkowanie żyzną¹. O podporach piszemy w części „Sadzenie, podpory, cięcie i rozmnażanie”.

Odczyn - źródła się różnią

RHS podaje odczyn zasadowy lub obojętny¹, Missouri Botanical Garden pisze, że świerzbnica woli gleby obojętne do zasadowych², a angielska Wikipedia - że wymaga gleby obojętnej lub zasadowej⁵. E-katalog ZSP w opisie podaje odczyn obojętny do lekko zasadowego, a w tabeli zaznacza zarówno odczyn zasadowy, jak i lekko kwaśny do obojętnego⁴. Atlas roślin podaje odczyn zbliżony do obojętnego lub lekko kwaśny³, a perennials.com dopuszcza glebę obojętną, zasadową lub kwaśną¹⁷. NaturaDB podaje glebę obojętną lub zasadową, próchniczną, bezwzględnie przepuszczalną, a więc chętnie żwirową, kamienistą i wapienną¹⁵.

Susza i upał

E-katalog ZSP pisze, że po zadomowieniu świerzbnica dość dobrze znosi susze⁴, Milner Gardens - że znosi pewną suszę¹⁴, a NaturaDB - że woli być za sucho niż za mokro, bo dłuższą letnią suszę znosi znacznie lepiej niż zastoiny wody¹⁵. Chicago Botanic Garden poleca ją na raczej suche gleby¹⁸, a perennials.com podaje glebę suchą¹⁷. Milner Gardens dodaje, że świerzbnica nie lubi podlewania z góry, po liściach¹⁴. Co do upału źródła się różnią. Missouri Botanical Garden pisze, że rośliny najlepiej rosną tam, gdzie letnie noce są chłodne, a zwłaszcza rośliny gatunku często źle znoszą upał i wilgoć głębokiego Południa USA - ich wysokie pędy mają tam skłonność do skręcania się i wylegania w letnim upale, a pod koniec lata rośliny mogą wyraźnie słabnąć². Perennials.com uważa za to świerzbnicę macedońską za szczególnie przydatną w regionach z ciepłym latem¹⁷.

O pierwszych tygodniach po posadzeniu piszemy we wpisie „Pielęgnacja bylin po posadzeniu”.

Rozstawa i miejsce na rabacie

Niemiecka baza NaturaDB pisze, że przy sadzeniu wystarczy ok. 7 roślin na m², a optymalny odstęp to pół metra¹⁵. Sklep nasienny Promesse de Fleurs (nasiona Thompson & Morgan) radzi sadzić rozsadę 'Melton Pastels' co 40 cm²⁰, a sklep nasienny Seedaholic na stronie tej mieszanki - co 45-60 cm¹⁹. Milner Gardens i BBC Gardeners' World polecają świerzbnicę macedońską na środek rabaty¹⁴¹³.

Podpory

BBC Gardeners' World pisze, że świerzbnica macedońska może wymagać podpór, bo ma skłonność do rozkładania się na boki¹³, a Milner Gardens opisuje ją jako nisko rozgałęzioną bylinę, która czasem wymaga podparcia¹⁴. Seedaholic radzi przy 'Melton Pastels' podeprzeć pędy gałązkami chrustu, zanim pojawią się kwiaty¹⁹, a Promesse de Fleurs - że przy tej mieszance na wietrznych stanowiskach podpory mogą być potrzebne²⁰.

Usuwanie przekwitłych kwiatów - źródła się różnią

Missouri Botanical Garden radzi szybko usuwać przekwitłe kwiaty gatunku, żeby pobudzić dalsze kwitnienie, a o 'Melton Pastels' pisze, że przy usuwaniu przekwitłych kwiatów kwitnie aż do przymrozków². E-katalog ZSP pisze, że usuwanie przekwitłych kwiatostanów przedłuża kwitnienie⁴, a Water Wise - że ogranicza samosiew i przedłuża kwitnienie¹⁶. RHS pisze, że przekwitłe pędy kwiatowe można ściąć po kwitnieniu¹. Inaczej radzi Seedaholic na stronie 'Melton Pastels': usuwanie przekwitłych kwiatów świerzbnicy uważa za zbędne i niewskazane, bo owocostany są ozdobne i stanowią pokarm dla ptaków - choć wyżej na tej samej stronie pisze, że przy usuwaniu przekwitłych kwiatów mieszanka kwitnie aż do przymrozków¹⁹. Gdy kępy mocno się rozrosną, Seedaholic radzi zamiast ścinać je w całości wycinać przy ziemi część najstarszych pędów¹⁹. Według BBC Gardeners' World świerzbnica macedońska przyciąga też ptaki, które zjadają nasiona¹³.

Jak długo żyje

Missouri Botanical Garden, e-katalog ZSP, Milner Gardens i Chicago Botanic Garden opisują świerzbnicę macedońską jako bylinę krótkowieczną albo dość krótkowieczną²⁴¹⁴¹⁸, a perennials.com i angielska Wikipedia piszą, że bywa krótkowieczna¹⁷⁵. Według e-katalogu ZSP w optymalnych warunkach łatwo odnawia się przez samosiew⁴, a według perennials.com zwykle co roku się wysiewa¹⁷. O drenażu zimą piszemy w części „Zimowanie”.

Rozmnażanie i wysiew

RHS radzi wysiewać nasiona wiosną do doniczek w inspekcie albo pobierać wiosną przyziemne sadzonki zielne¹. Według NaturaDB nasiona kiełkują po przechłodzeniu, więc wysiewa się je wczesną wiosną do doniczek lub do gruntu, a roślinę można też rozmnażać przez podział karpy i przyziemne sadzonki¹⁵. Seedaholic przy 'Melton Pastels' też pisze, że nasiona potrzebują chłodu, i radzi siać je w temperaturze najwyżej 5°C; gdy na zewnątrz jest za ciepło, chłód można zastąpić 3-4 tygodniami w wilgotnym ręczniku papierowym w lodówce, w ok. 4°C¹⁹. Inaczej Promesse de Fleurs: radzi wysiewać nasiona 'Melton Pastels' od lutego do kwietnia na powierzchnię podłoża, w 21-24°C, i pisze, że kiełkują zwykle po 10-30 dniach; w tabeli tej samej strony okres siewu to jednak marzec-maj²⁰. Milner Gardens podaje, że świerzbnicę macedońską rozmnaża się z nasion lub sadzonek¹⁴.

Kwiaty do wazonu

Missouri Botanical Garden ocenia kwiaty świerzbnicy macedońskiej jako dobre na kwiat cięty i do suszenia², e-katalog ZSP pisze, że można je ścinać do wazonów i zasuszać⁴, a RHS poleca ją na kwiat cięty¹.

Według analizy M. Snowarskiego (minima temperatur z lat 1976-2011) z Polski zniknęła najsurowsza strefa mrozoodporności 5b; strefa 7a objęła większość Pomorza Zachodniego i Wielkopolski, strefa 6b - prawie całe południe kraju, a Góry Świętokrzyskie leżą w strefie 6a³. Atlas roślin daje świerzbnicy macedońskiej strefę 6a³, a e-katalog ZSP - strefę 5⁴. Źródła z Ameryki Północnej podają strefy USDA: Missouri Botanical Garden dla gatunku 5-9, a dla 'Melton Pastels' 5-8², Chicago Botanic Garden 5-9¹⁸, a perennials.com 4-9¹⁷. NaturaDB podaje mrozoodporność do -23°C (strefa 6), a w podsumowaniu tej samej strony -17°C¹⁵; Promesse de Fleurs podaje dla 'Melton Pastels' -23,5°C (strefa USDA 6a)²⁰. RHS daje gatunkowi i mieszance 'Melton Pastels' najwyższą w swojej skali ocenę H7 - roślina zimuje w najsurowszym klimacie kontynentalnej Europy, poniżej -20°C¹. M. Snowarski radzi traktować najchłodniejszą strefę podaną dla rośliny jako granicę ryzyka: przeciętnie raz na kilka lub kilkanaście lat ostra zima może ją tam uszkodzić albo zabić, a dość bezpiecznie można się czuć w strefie o 2-3 przedziały cieplejszej³.

Przepuszczalna gleba

Perennials.com pisze przy odmianie 'Thunder and Lightning', że jej rośliny żyją wiele lat, jeśli zimą mają bardzo dobry drenaż¹⁷. NaturaDB wymaga gleby bezwzględnie przepuszczalnej i pisze, że roślina znosi suszę znacznie lepiej niż zastoiny wody¹⁵, a RHS zaleca glebę przepuszczalną¹.

Gdy nie zdążysz posadzić przed zimą

Ziemia w doniczce stojącej na wierzchu może się wychłodzić do kilkunastu stopni mrozu (ok. od -13 do -17°C), a to może uszkodzić korzenie - jeśli nie zdążysz posadzić świerzbnicy przed zimą, wkop doniczkę w ziemię²⁶.

Samosiew

Angielska Wikipedia pisze, że świerzbnica macedońska chętnie się wysiewa⁵, Water Wise - że łatwo rozsiewa się z nasion i w ogrodzie pokazowym trzeba czasem usuwać niechciane siewki¹⁶, a perennials.com - że zwykle co roku się wysiewa, a na stronie odmiany 'Thunder and Lightning' - że samosiewki pojawiają się często i póki są małe, łatwo je przesadzić¹⁷; patent tej odmiany podaje jednak, że nie zaobserwowano u niej pyłku ani nasion²⁴. Sarah Raven pisze o samosiewie przy 'Melton Pastels'²¹. Ostrożniej piszą Missouri Botanical Garden - że gatunek może się wysiewać w optymalnych warunkach² - i e-katalog ZSP: w optymalnych warunkach łatwo odnawia się przez samosiew⁴. Według atlasu roślin (za Lososovą i in., 2023) 50-99% nasion pada w odległości 1-5 m od rośliny, a sposób rozsiewu jest lokalny, niewyspecjalizowany³. Według Water Wise usuwanie przekwitłych kwiatów ogranicza samosiew, a rozprzestrzenianie się rośliny - warstwa ściółki z drewna grubości ok. 7,5 cm¹⁶; Milner Gardens pisze, że samosiewowi można zapobiec lekką warstwą ściółki¹⁴.

Czy dziczeje

W Czechach świerzbnica macedońska jest według bazy Pladias neofitem przejściowym: trafiła tam celowo jako roślina ozdobna, a na wolności zanotowano ją pierwszy raz w 2018 roku¹⁰. Na Słowacji, gdzie jest popularną rośliną ogrodową, pierwsze samorzutne rozprzestrzenienie się poza uprawę odnotowano w maju 2023 roku: dwie kwitnące rośliny na łące między ogrodami we wsi Zavar⁹. Autorzy tej pracy przytaczają Kutlvašra i in. (2019), według których gatunek łatwo przechodzi z nasadzeń bylinowych na sąsiedni teren⁹. W Polsce atlas roślin nie notuje jej w spisie flory³, a w bazie „Gatunki obce w Polsce” Instytutu Ochrony Przyrody PAN nie ma dla niej wpisu¹¹.

Choroby i szkodniki

RHS pisze, że świerzbnica macedońska i jej odmiany, m.in. 'Melton Pastels', 'Red Knight' i 'Thunder and Lightning', mogą być podatne na mączniaka prawdziwego i mszyce¹, a Missouri Botanical Garden nie wymienia poważnych problemów ze szkodnikami ani chorobami². W Polsce mączniaka prawdziwego skabiozy (driakwi) wywołuje grzyb Erysiphe knautiae; atakuje m.in. świerzbnice, driakwie, szczecie i czarcikęsy i tworzy biały nalot po obu stronach liści⁵. Na świerzbnicy polnej często notuje się też grzyby powodujące plamistość liści: Septoria scabiosicola i Ramularia tricherae, która żyje wyłącznie na świerzbnicach⁵. Chicago Botanic Garden zalicza świerzbnicę macedońską do roślin odpornych na jelenie¹⁸.

Czy świerzbnica jest trująca

BBC Gardeners' World pisze, że nie zgłoszono działania toksycznego świerzbnicy macedońskiej¹³. Na listach roślin trujących i nietrujących dla zwierząt ASPCA świerzbnicy nie ma - wpis „Scabious (Pincushion Flower)” na liście roślin nietrujących dotyczy innej rośliny, Leucospermum incisum²⁵.

Świerzbnica macedońska a owady

Kwiaty świerzbnic zapylają pszczoły, motyle i muchówki⁵. RHS umieszcza świerzbnicę macedońską, także 'Melton Pastels', na liście Plants for Pollinators - roślin szczególnie cennych dla zapylaczy, takich jak pszczoły, motyle i bzygi; na tej liście jest też świerzbnica polna¹. BBC Gardeners' World nazywa świerzbnicę macedońską magnesem dla pszczół i motyli¹³, e-katalog ZSP pisze, że jej kwiaty intensywnie wabią motyle i inne owady zapylające⁴, a Chicago Botanic Garden - że jej nektar chętnie zbierają pszczoły i motyle¹⁸.

W pięcioletnim badaniu (2014-2018) w szkółce w południowym Oxfordshire w Anglii porównano sto jedenaście odmian roślin ogrodowych na poletkach 1 m² i zanotowano ponad 9000 obserwacji owadów²². Owady liczono co tydzień przez cały okres kwitnienia, w jednej chwili na całym poletku, a liczenia sumowano za rok²². Suma tych liczeń dała świerzbnicy macedońskiej średnio 38,1 owada na m² w roku i 35. miejsce na sto jedenaście; w tej sumie przeważały trzmiele (32,8), a pszczół miodnych było 2,5, pszczół samotnic 1,2, motyli 1,2, a bzygów 0,4²². Jako jedyna roślina w badaniu znalazła się w czołowej szóstce najchętniej odwiedzanych roślin u więcej niż dwóch gatunków trzmieli²².