Kalaminta (Calamintha)

Kalaminta mniejsza to bylina zielna, która tworzy podziemne rozłogi⁶. Pędy są czworokątne, u dołu drewniejące, w górnej części mocno rozgałęzione; e-katalog ZSP opisuje zwarte kępy, które rozrastają się krótkimi podziemnymi rozłogami⁴. Liście są naprzeciwległe i ogonkowe⁶; według Missouri Botanical Garden mają do ok. 2 cm i po roztarciu mocno pachną². Niemiecka Wikipedia i e-katalog ZSP opisują liście jako owłosione - wełniście albo mocno⁶⁴; BOKU pisze, że cała roślina jest lekko owłosiona⁹, tabela NC State - że liście nie mają włosków⁷, a odmiana 'Triumphator' ma według e-katalogu ZSP liście gładkie i błyszczące⁴.

Kwiaty

Kwiaty są obupłciowe i dwuwargowe; kielich ma 5-7 mm, a korona - jasnoliliowa do białej - 8-12 mm⁶. Według Missouri Botanical Garden wyrastają w wierzchotkach w kątach liści, do 15 kwiatów w każdej²; niemiecka Wikipedia podaje dla podgatunku nepeta od 5 do 20 kwiatów w wierzchotce⁶. RHS opisuje je jako drobne, do 1 cm, białe albo jasnoliliowe¹, a e-katalog ZSP pisze, że jasnolawendowe kwiaty z daleka wydają się prawie białe⁴. Według Chicago Botanic Garden kwiaty są białe, a gdy jesienią noce robią się chłodniejsze, przebarwiają się na jasnolawendowo albo niebiesko⁸.

Kiedy kwitnie

Niemiecka Wikipedia i atlas roślin podają dla gatunku lipiec-wrzesień⁶³. Źródła ogrodnicze podają różne, często dłuższe terminy: e-katalog ZSP - czerwiec-wrzesień, dla gatunku i dla 'Marvelette Blue'⁴, BOKU - lipiec-październik⁹, Missouri Botanical Garden - czerwiec-październik na karcie Calamintha nepeta i czerwiec-wrzesień na karcie podgatunku nepeta², a Chicago Botanic Garden - od maja do października⁸; RHS podaje dla gatunku okres od lata do wczesnej jesieni, a dla obu odmian Marvelette - lipiec-wrzesień¹. Illinois Extension pisze o kwitnieniu od wczesnego lata aż do przymrozków¹⁰. Odmiana 'Triumphator' kwitnie według e-katalogu ZSP później niż inne odmiany, zwykle od lipca lub sierpnia, za to bez przerwy do przymrozków⁴. Po ścięciu pędów po głównym kwitnieniu kalaminta może zakwitnąć drugi raz⁹²⁰ - piszemy o tym w części „Sadzenie, cięcie i podział”.

Jak wysoka rośnie

Odmiany Marvelette z naszej oferty są niskie: RHS podaje dla obu do 30 cm¹. Dla 'Marvelette Blue' e-katalog ZSP i Walters Gardens podają 25-30 cm⁴¹³, atlas roślin i Heritage Perennials - 15-20 cm³¹⁴, a UT Gardens - ok. 20 cm¹⁵; dla 'Marvelette White' Baker Creek podaje 20-25 cm¹⁷.

Dla gatunku źródła podają różne wysokości. Polskie: atlas roślin 30-50 cm, czasem do 80 cm³, e-katalog ZSP na karcie podgatunku nepeta - kępy do 45 cm⁴. Inne europejskie: niemiecka Wikipedia 30-80 cm (w Turcji do 90 cm)⁶, BOKU 30-50 cm⁹, RHS do 60 cm dla gatunku i do 30 cm dla podgatunku nepeta¹. Z USA: Missouri Botanical Garden ok. 30-45 cm², PPA do ok. 45 cm wysokości i tyle samo szerokości¹¹, a Illinois Extension - do ok. 60 cm wysokości i szerokości¹⁰.

Zapach liści

Źródła różnie opisują ten zapach. Angielska Wikipedia porównuje go do skrzyżowania mięty z oregano, a w innym miejscu - do zapachu mięty polej (ang. pennyroyal)⁶; NC State pisze o zapachu miętowo-cytrynowym⁷, a e-katalog ZSP - że cała roślina 'Marvelette Blue' ma mocny, słodki, lekko pikantny i miętowy zapach⁴. Zapach daje olejek eteryczny, m.in. z pulegonem i mentonem⁶. W niektórych odmianach kalaminty mniejszej wykryto też nepetalakton - ten sam związek, który w kocimiętce właściwej (ang. true catnip) działa na koty (badanie z 2024 roku); źródło nie podaje, o które odmiany chodzi⁶.

Jak długo żyje

Źródła się różnią. NC State nazywa kalamintę mniejszą byliną krótkowieczną⁷, a angielska Wikipedia podaje, że roślina żyje średnio 3-4 lata - powołuje się przy tym na archiwalną stronę (z 2009 roku) przewodnika roślin magazynu ogrodniczego Fine Gardening⁶. BOKU opisuje ją przeciwnie, jako bylinę długowieczną⁹.

Kalaminta czy klinopodium

Kew POWO przyjmuje nazwę Clinopodium nepeta, a Calamintha nepeta uznaje za jej synonim; sam rodzaj Calamintha jest według POWO synonimem rodzaju Clinopodium, w którym POWO uznaje sto dziewięćdziesiąt cztery gatunki⁵. Nazwy Clinopodium nepeta używają też NC State (z dopiskiem, że dawniej był to Calamintha nepeta), Chicago Botanic Garden i atlas roślin⁷⁸³, a Missouri Botanical Garden ma karty pod obiema nazwami². RHS nadal uznaje nazwę Calamintha nepeta za poprawną, a Clinopodium nepeta podaje jako synonim¹; tej nazwy używa też e-katalog ZSP⁴. Jako Calamintha nepeta opisują odmiany Marvelette także Fleuroselect, Walters Gardens i Florensis¹²¹³¹⁶.

Rodzaj Clinopodium w szerokim ujęciu obejmuje według angielskiej Wikipedii około stu gatunków, także te dawniej zaliczane do rodzajów Acinos, Calamintha, Micromeria, Satureja i Xenopoma; praca z 2004 roku wykazała jednak, że tak ujęty rodzaj łączy rośliny z różnych linii rozwojowych (jest polifiletyczny), więc wymaga dalszej rewizji⁶. Polska Wikipedia podaje dla szeroko ujętego klinopodium około stu sześćdziesięciu pięciu gatunków o niemal kosmopolitycznym zasięgu, a do samego rodzaju kalaminta zaliczano dawniej siedem gatunków z Europy, Azji i Ameryki Północnej⁶.

Polskie nazwy

Atlas roślin podaje dla Clinopodium nepeta trzy polskie nazwy: główną „klinopodium kocimiętkowate” oraz „czyścica mniejsza” i „kalaminta mniejsza”³. Nazwy „kalaminta mniejsza” używają polska Wikipedia i e-katalog ZSP, który jako polski synonim podaje „czyścica mniejsza”⁶⁴.

Skąd nazwy

Gatunek opisał Karol Linneusz w 1753 roku jako Melissa nepeta; później przenoszono go do rodzajów Calamintha (Savi, 1798), Thymus i Satureja, a nazwę Clinopodium nepeta, którą przyjmuje Kew POWO, opublikował Kuntze w 1891 roku⁵.

Nazwa Calamintha pochodzi z greki: kala to „dobra”, a mintha - „mięta”²³; polska Wikipedia tłumaczy ją jako „piękna mięta” i dodaje, że rośliny tego rodzaju wyglądem przypominają miętę, ale mają większe kwiaty⁶. Nazwa Clinopodium pochodzi od greckiego klinopodion - od słów kline („łoże”) i podion („nóżka”); pierwotnie tak nazywano klinopodium pospolite, a nazwa nawiązuje do kształtu kielicha⁶, według Missouri Botanical Garden - do kształtu kwiatów². Epitet nepeta nawiązuje do podobieństwa rośliny do kocimiętki². Po angielsku gatunek nazywa się lesser calamint¹, a po niemiecku Kleinblütige Bergminze⁶.

Podgatunki

Kew POWO uznaje trzy podgatunki kalaminty mniejszej: nepeta, spruneri i subisodontum⁵. Według angielskiej Wikipedii podgatunek nepeta rośnie od południowej części Europy Środkowej i Europy Południowej po północny Iran, spruneri - od obszaru śródziemnomorskiego po Kaukaz, a subisodontum - w Europie Środkowo-Wschodniej i Południowo-Wschodniej⁶; według POWO podgatunek spruneri rośnie naturalnie także w Wielkiej Brytanii⁵. Niemiecka Wikipedia podaje, że podgatunek nepeta ma liście długie na 20-35 mm (do 45 mm), z 5-9 ząbkami po każdej stronie, i wierzchotki z 5-20 kwiatów, a spruneri - liście 10-20 mm (do 25 mm), prawie całobrzegie albo słabo karbowano-piłkowane, i wierzchotki z 5-11 (do 15) kwiatów⁶.

W handlu pojawia się też podgatunek „glandulosa” - RHS prowadzi pod tą nazwą odmianę 'White Cloud'¹. Kew POWO i GBIF traktują go jako synonim podgatunku spruneri⁵²⁴, a polska Wikipedia wymienia go wśród gatunków uprawianych jako kalamintę gruczołowatą⁶.

Inne kalaminty

RHS opisuje Calamintha grandiflora jako zwartą bylinę do 25 cm o pachnących, szarozielonych liściach, która od lata do wczesnej jesieni kwitnie różowo; pochodzi z obszaru od południowej Europy po północny Iran i ma ocenę mrozoodporności H5¹. BOKU poleca ją - w odróżnieniu od kalaminty mniejszej - na jasny półcień przy skraju zadrzewień, na świeże, próchniczne gleby⁹. Polska Wikipedia wymienia wśród gatunków uprawianych jako rośliny ozdobne kalamintę lekarską (Clinopodium menthifolium), kalamintę mniejszą i czyścicę drobnokwiatową (Clinopodium acinos)⁶. Według niemieckiej Wikipedii od podobnej kalaminty lekarskiej kalaminta mniejsza różni się wyraźnie mniejszymi kwiatami i budową ząbków kielicha: górne ząbki są u niej tylko nieco krótsze od dolnych, a kielich jest wewnątrz wyraźnie owłosiony⁶.

Zasięg naturalny kalaminty mniejszej to według Kew POWO Europa Północno-Zachodnia i Środkowa oraz obszar śródziemnomorski po północny Iran - m.in. Wielka Brytania, Francja, Szwajcaria, Austria, Węgry, Rumunia, Krym, Kaukaz, Turcja oraz Maroko, Algieria i Tunezja⁵. RHS podaje Europę, północno-zachodnią Afrykę, północną Turcję, Kaukaz i Ukrainę¹, a atlas roślin - południe i południowy wschód Europy oraz północną Turcję³. W naturze kalaminta mniejsza rośnie na umiarkowanie suchych piargach, skałach i murach, wyłącznie na glebach wapiennych, a w Europie Środkowej jest gatunkiem charakterystycznym zbiorowiska wapiennych piargów pogórza (Stipetum calamagrostis)⁶; atlas roślin pisze o miejscach suchych i kamienistych oraz zaroślach na glebach wapiennych³.

Jako gatunek zawleczony POWO wymienia m.in. Niemcy, Czechy i Słowację, południową Rosję, kilkanaście stanów USA, Meksyk, Bermudy i Nową Zelandię⁵. Niemiecka Wikipedia pisze jednak, że w Niemczech kalaminta mniejsza jest gatunkiem rodzimym, zagrożonym wymarciem i rosnącym głównie w Bawarii⁶. W części Meksyku i USA zdziczała⁷ - Maryland Biodiversity Project przytacza zapis z 1964 roku, według którego zdziczała roślina z Europy rośnie od Karoliny Północnej po Arkansas, a na północ po Maryland i Kentucky²⁵.

Kalaminta w Polsce

W Polsce kalaminta mniejsza nie rośnie naturalnie. Atlas roślin zalicza ją do taksonów uprawianych, których nie ma w krajowej liście roślin naczyniowych³, a Kew POWO nie wymienia Polski ani w zasięgu naturalnym, ani wśród krajów, do których gatunek zawleczono⁵. Atlas dodaje, że czasem przejściowo dziczeje z uprawy, i powołuje się przy tym na pracę Dudáša, Eliáša i in. z 2020 roku³. Praca ta opisuje pierwsze w Polsce stanowisko kalaminty mniejszej (podgatunku nepeta) poza uprawą: we wrześniu 2020 roku w Krakowie, przy ul. Lwowskiej, znaleziono jedną kwitnącą roślinę w szczelinie między chodnikiem a studzienką kanalizacyjną, przy rabacie z różami, ok. 40 m od najbliższego miejsca, w którym kalamintę uprawiano; autorzy zaliczają ją do roślin przejściowo zawleczonych do flory Polski²⁹.

W bazie GBIF są przypisane do kalaminty mniejszej trzy okazy z 2009 roku, zebrane przy torach kolejowych na Lubelszczyźnie i opisane jako Calamintha officinalis²⁴; według atlasu roślin ta nazwa oznacza w polskiej liście krajowej kalamintę lekarską, a według Kew POWO - podgatunek kalaminty mniejszej, więc nie wiadomo, który to gatunek³.

Rodzime są w Polsce dwa inne gatunki szeroko ujętego rodzaju Clinopodium: klinopodium pospolite, czyli czyścica storzyszek (C. vulgare)⁶, według atlasu roślin dość częste na skrajach lasów, w zaroślach i na zboczach³, oraz czyścica drobnokwiatowa (C. acinos), pospolita w całej Polsce roślina jednoroczna, czasem trzyletnia⁶. Żadna kalaminta ani czyścica nie jest w Polsce chroniona: rozporządzenie o ochronie gatunkowej roślin z 2014 roku nie wymienia rodzajów Clinopodium, Calamintha ani Acinos²⁷.

RHS pisze, że kalaminta mniejsza najlepiej rośnie w glebie przepuszczalnej i najobficiej kwitnie na ciepłym, otwartym stanowisku w pełnym słońcu; jako odpowiednie podaje gleby kredowe (wapienne), gliniasto-piaszczyste i piaszczyste o odczynie zasadowym albo obojętnym, a gatunek i odmiany Marvelette ocenia jako odporne na suszę¹. Atlas roślin poleca stanowisko słoneczne albo słoneczne i nieco ocienione oraz glebę świeżą (umiarkowanie lub słabo wilgotną), przepuszczalną, przeciętną albo ubogą; roślina znosi suszę i woli gleby stosunkowo suche i niezbyt żyzne³. Według e-katalogu ZSP 'Marvelette Blue' najlepiej rośnie na stanowiskach słonecznych i glebach wapiennych, dobrze zdrenowanych; w tabeli e-katalog podaje podłoże suche lub umiarkowanie wilgotne (roślina tolerancyjna) i glebę piaszczystą albo przeciętną ogrodową⁴.

Słońce czy lekki cień - źródła się różnią

RHS i NC State podają pełne słońce, NC State - co najmniej 6 godzin bezpośredniego słońca dziennie¹⁷. Missouri Botanical Garden pisze, że kalaminta łatwo rośnie w pełnym słońcu, a lekki cień po południu znosi². Illinois Extension pisze, że woli pełne słońce, ale znosi półcień, a w komunikacie z 2020 roku - półcień po południu¹⁰. Magazyn Horticulture pisze, że w najcieplejszych regionach roślina korzysta z odrobiny popołudniowego cienia²¹. Według BOKU krótkie zacienienie roślina znosi bez problemu⁹. Półcień dopuszczają też Heritage Perennials i baza NaturaDB¹⁴²⁰, a RHS - przy odmianie 'Blue Cloud'¹.

Sucha czy wilgotna gleba - źródła się różnią

Missouri Botanical Garden pisze, że kalaminta łatwo rośnie w przepuszczalnej glebie, suchej do średnio wilgotnej; woli glebę równomiernie wilgotną, ale znosi pewną suszę, a także suchą, płytką i kamienistą glebę². NC State poleca glebę przepuszczalną, od wilgotnej do suchej - piaszczystą, kamienistą albo gliniasto-piaszczystą - i pisze, że roślina znosi suszę oraz suchą i ubogą glebę⁷. Illinois Extension i PPA zaznaczają, że najlepiej rośnie w glebie dobrze zdrenowanej, a po ukorzenieniu się znosi suszę¹⁰¹¹. NaturaDB podaje glebę przepuszczalną, suchą i ubogą²⁰, a Heritage Perennials pisze, że kalaminta znosi zarówno glebę suchą, jak i wilgotną¹⁴. E-katalog ZSP ostrzega, że w zbyt żyznym podłożu pędy rosną silnie i mogą się pokładać⁴.

Odczyn - czy kalaminta potrzebuje wapna

W naturze kalaminta mniejsza rośnie wyłącznie na glebach wapiennych⁶. RHS podaje odczyn zasadowy albo obojętny¹, e-katalog ZSP - zasadowy, na glebach wapiennych⁴, atlas roślin - zbliżony do obojętnego, najlepiej zasadowy³, Walters Gardens przy 'Marvelette Blue' - obojętny lub zasadowy¹³, NaturaDB - glebę zasadową lub wapienną²⁰, a NC State - pH 6,0-8,0⁷. Missouri Botanical Garden dopuszcza glebę od lekko kwaśnej do lekko zasadowej².

O pierwszych tygodniach po posadzeniu piszemy we wpisie „Pielęgnacja bylin po posadzeniu”.

Sadzenie i rozstawa

Atlas roślin zaleca sadzić kalamintę mniejszą w rozstawie 45 × 45 cm, czyli 5 roślin na m²³, a niemiecka baza NaturaDB podaje 8 roślin na m² i sadzenie pojedynczo albo w małych grupach²⁰. Dla niższych odmian Marvelette przeczytane źródła liczby roślin na m² nie podają; szerokość 'Marvelette Blue' Walters Gardens ocenia na ok. 30 cm¹³, a Heritage Perennials - na 25-30 cm¹⁴.

Cięcie po kwitnieniu

Missouri Botanical Garden zaleca przystrzyc albo przyciąć rośliny po kwitnieniu, żeby uporządkować nasadzenie, usunąć brzydkie liście i zapobiec niechcianemu samosiewowi². Według BOKU po głównym kwitnieniu pędy można ściąć w całości na 5-10 cm nad ziemią, zwłaszcza gdy roślina ma skłonność do samosiewu; odrasta wtedy zdrowo i, zależnie od gatunku i odmiany, kwitnie drugi raz⁹. Drugie kwitnienie po letnim cięciu podaje też NaturaDB, według której po usunięciu przekwitłych części kalaminta kwitnie dalej jeszcze trochę obficiej²⁰. Illinois Extension radzi przyciąć kalamintę, usuwając przekwitłe kwiatostany, i podaje przy tym 8-10 cali (ok. 20-25 cm); nie precyzuje jednak, czy chodzi o skrócenie o tyle, czy do tej wysokości¹⁰. PPA pisze, że kalamintę można lekko przystrzyc, żeby miała schludniejszy pokrój albo żeby odświeżyć przekwitłe pędy¹¹.

Gdy latem liście wyglądają na zmęczone

Walters Gardens (przy 'Marvelette Blue') i magazyn Horticulture radzą przyciąć rośliny o połowę, gdy pod koniec lata liście zaczynają wyglądać na zmęczone; według Walters Gardens pobudza to wzrost nowych liści¹³²¹. Heritage Perennials pisze, że w regionach z parnym latem kalamincie pomaga czasem mocne przycięcie w sierpniu, a przy 'Marvelette Blue' - pod koniec lipca, żeby odmłodzić liście¹⁴; RHS przy 'Blue Cloud' radzi w razie potrzeby odmłodzić roślinę cięciem w lipcu, a jesienią ściąć ją przy ziemi¹.

Stare pędy - jesienią czy wczesną wiosną

RHS radzi przycinać kalamintę jesienią - gatunek, podgatunek nepeta i obie odmiany Marvelette¹, a NaturaDB - jesienią ściąć ją na szerokość dłoni nad ziemią; części podziemne wiosną odrastają²⁰. Magazyn Horticulture radzi odwrotnie: stare pędy zostawić na zimę i ściąć przy ziemi wczesną wiosną²¹.

Nawożenie

BOKU radzi co roku wiosną lekko dokarmić kalamintę⁹, ale atlas roślin pisze, że woli ona gleby niezbyt żyzne³, a e-katalog ZSP - że w zbyt żyznym podłożu pędy mogą się pokładać⁴.

Podział i rozmnażanie

Illinois Extension pisze, że kalamintę można dzielić wczesną wiosną albo jesienią: wykopuje się całą roślinę lub jej część, rozdziela kłącza - każdy kawałek ze zdrowymi korzeniami - i sadzi w nowym miejscu¹⁰. Heritage Perennials i NaturaDB radzą dzielić ją wiosną¹⁴²⁰. Atlas roślin podaje trzy sposoby rozmnażania: podział wiosną, wysiew nasion po zbiorze (wymagają stratyfikacji) i sadzonki wierzchołkowe w czerwcu³, a RHS - z nasion albo przez podział¹. Inaczej BOKU: na karcie kalaminty mniejszej podaje rozmnażanie sadzonkami i nie zaleca podziału⁹. Odmiany Marvelette są rozmnażane z nasion⁴¹⁷.

Według analizy danych z lat 1976-2011 z Polski zniknęła najsurowsza strefa mrozoodporności 5b, a strefa 6b objęła niemal całe południe kraju; większość Pomorza Zachodniego i Wielkopolski leży w łagodniejszej strefie 7a³. Atlas roślin daje kalamincie mniejszej strefę 6³, a e-katalog ZSP - dla gatunku i odmiany 'Triumphator' strefę 5, a dla 'Marvelette Blue' strefę 6 i pisze, że ta odmiana dość dobrze znosi zimy⁴. Surowsza strefa 6a (od -23,3 do -20,6°C) obejmuje według tej analizy obszar Gór Świętokrzyskich³. Snowarski wyjaśnia też, że w najzimniejszej strefie podanej dla gatunku roślina na sprzyjającym stanowisku przetrwa wiele lat, ale przeciętnie raz na kilka lub kilkanaście lat ostra zima ją uszkodzi albo zabije; za dość bezpieczne uznaje miejsca o dwie-trzy podstrefy cieplejsze od granicznej³.

RHS ocenia gatunek, podgatunek nepeta, odmianę 'White Cloud' i obie odmiany Marvelette na H5 - od -15 do -10°C, czyli mrozoodporne w większości miejsc w Wielkiej Brytanii, także w ostre zimy - a odmianę 'Blue Cloud' tylko na H4 (od -10 do -5°C)¹. Źródła z Ameryki Północnej podają strefy USDA: Missouri Botanical Garden i PPA 5-7²¹¹, NC State 5a-7b⁷, Chicago Botanic Garden i Morton Arboretum 4-7⁸¹⁸, Horticulture 5-9²¹, a Heritage Perennials 4-9¹⁴; dla 'Marvelette Blue' Walters Gardens podaje 4-8¹³, a dla 'Marvelette White' Baker Creek 5-7¹⁷. NaturaDB podaje mrozoodporność do -23°C (strefa 6)²⁰.

Liście i pędy zimą

Według RHS podgatunek nepeta jest półzimozielony¹, a według e-katalogu ZSP i PPA liście opadają na zimę⁴¹¹. Kiedy ściąć stare pędy - jesienią czy wczesną wiosną - źródła radzą różnie; piszemy o tym w części „Sadzenie, cięcie i podział”.

Gdy nie zdążysz posadzić przed zimą

Ziemia w doniczce stojącej na wierzchu może się wychłodzić do kilkunastu stopni mrozu (ok. od -13 do -17°C), a to może uszkodzić korzenie - jeśli nie zdążysz posadzić kalaminty przed zimą, wkop doniczkę w ziemię²⁸.

Samosiew i rozrastanie

Według Missouri Botanical Garden kalaminta może się rozrastać w ogrodzie kłączami albo z samosiewu, tworząc okrywę, a pędy dotykające ziemi mogą się ukorzeniać w węzłach². Illinois Extension pisze, że może się rozrastać kłączami albo łatwo się wysiewać i tworzyć gęstą okrywę¹⁰, a Morton Arboretum - że rozrasta się kłączami i z czasem tworzy gęstą matę, a gatunek wyjściowy agresywnie się wysiewa, więc warto wybierać odmiany sterylne¹⁸. RHS pisze przy odmianie 'Blue Cloud', że nie rozłazi się jak mięta, ale na dobrym stanowisku może się obficie wysiewać¹, a Heritage Perennials - że 'Marvelette Blue' nie rozłazi się jak zwykła mięta¹⁴; e-katalog ZSP podaje, że 'Marvelette Blue' rozrasta się krótkimi podziemnymi rozłogami⁴.

Nie każda kalaminta wiąże nasiona. Sterylne są 'Triumphator' - według BOKU nie zawiązuje owoców ani nasion, a według e-katalogu ZSP nie daje samosiewu⁹⁴ - i 'Montrose White', która według Chicago Botanic Garden nie wytwarza żywotnych nasion⁸¹⁸. BOKU dodaje, że to, co szkółki sprzedają jako podgatunek nepeta, to zwykle właśnie sterylny klon 'Triumphator'⁹. Odmiany Marvelette są rozmnażane z nasion⁴¹⁷, ale o ich samosiewie przeczytane źródła nie piszą.

Samosiew można ograniczyć cięciem: według PPA strzyżenie roślin po kwitnieniu wyraźnie go zmniejsza¹¹, a według NaturaDB zapobiega mu ścięcie okółków kwiatowych przed dojrzeniem nasion²⁰. PPA ostrzega przed sadzeniem kalaminty mniejszej, zwłaszcza w miejscach bez opieki, w części południa i środkowego wybrzeża atlantyckiego USA, gdzie zdziczała, a samosiew w sprzyjających warunkach bywa obfity i kłopotliwy¹¹. O dziczeniu w Polsce piszemy w części „Kalaminta w naturze i w Polsce”.

Choroby i szkodniki

Według RHS gatunek, podgatunek nepeta i obie odmiany Marvelette zwykle nie mają szkodników, ale mogą chorować na mączniaka prawdziwego¹; mączniaka wymieniają też Morton Arboretum (jako sporadyczny) i angielska Wikipedia¹⁸⁶. Missouri Botanical Garden i NC State nie podają poważnych chorób ani szkodników²⁷. Morton Arboretum pisze, że kalaminta źle znosi gorące, wilgotne warunki¹⁸, a Missouri Botanical Garden - że na głębokim południu USA, w strefach cieplejszych niż USDA 7, zwykle słabo rośnie, a w gorące i parne lata jej liście mogą marnieć².

Jelenie i króliki

Chicago Botanic Garden pisze, że związki zawarte w liściach kalaminty odstraszają jelenie i króliki⁸; RHS przy odmianie 'Blue Cloud' podaje odporność na króliki i jelenie¹, a NC State i PPA - odporność na zgryzanie przez jelenie⁷¹¹.

Czy kalaminta jest trująca

Na listach roślin trujących i nietrujących dla kotów i psów ASPCA nie ma ani kalaminty, ani klinopodium²⁶. Z samego braku wpisu nic jednak nie wynika. Z pokrewnych jasnotowatych ASPCA wpisuje jako trującą dla psów, kotów i koni miętę - po zjedzeniu dużej ilości wywołuje ona wymioty i biegunkę, a za toksyczność odpowiadają olejki eteryczne²⁶. Innego źródła o toksyczności kalaminty nie znaleźliśmy.

Kalaminta a owady

RHS umieszcza kalamintę mniejszą, podgatunek nepeta, odmianę 'White Cloud' i obie odmiany Marvelette na liście Plants for Pollinators, czyli roślin szczególnie cennych dla pszczół, motyli i bzygów dzięki pyłkowi lub nektarowi¹. Missouri Botanical Garden pisze, że kwiaty przyciągają pszczoły i inne zapylacze², PPA - że pszczoły i inne zapylacze odwiedzają je przez całe lato¹¹, a Chicago Botanic Garden nazywa kalamintę magnesem na zapylacze przez cały sezon⁸. NC State wymienia wśród jej gości pszczoły, w tym pszczoły wyspecjalizowane, i motyle⁷, a angielska Wikipedia - pszczoły miodne i motyle⁶. Atlas roślin oznacza gatunek jako pożytek pszczeli (roślinę miododajną)³, a e-katalog ZSP pisze, że kwiaty są bardzo atrakcyjne dla pszczół i innych owadów⁴.

W pięcioletnim badaniu (2014-2018) w szkółce w hrabstwie Oxfordshire w Wielkiej Brytanii, obejmującym sto jedenaście odmian roślin ogrodowych, kalaminta mniejsza przyciągnęła najwięcej owadów - średnio 112 owadów na m² w sumie rocznej, głównie pszczół miodnych²². Wynik trzeba czytać ostrożnie: przy polu doświadczalnym stały cztery ule, wynik to suma cotygodniowych liczeń, a autorzy nie podali odmiany ani podgatunku²². W rankingu ważonym, uwzględniającym porę roku, kalaminta mniejsza też była pierwsza, a kwitła najwyżej 14 tygodni - krócej niż kilka słabiej ocenionych roślin²².