Delosperma (Delosperma)
Delospermy wysokogórska, Coopera i zwarta: słońce, przepuszczalna gleba i sucha zima
Delospermy, nazywane też słonecznicami (Delosperma), to sukulenty z rodziny pryszczyrnicowatych, inaczej przypołudnikowatych. Rodzaj liczy sto siedemdziesiąt gatunków z południowej i wschodniej Afryki, Madagaskaru i Półwyspu Arabskiego7; w Polsce delospermy dziko nie rosną6. Tworzą niskie, zimozielone maty mięsistych liści, a latem pokrywają się kwiatami podobnymi do stokrotek - różowymi, purpurowymi, żółtymi, czerwonymi, pomarańczowymi albo białymi1.
Delospermy potrzebują pełnego słońca i bardzo przepuszczalnej gleby12; najbardziej szkodzi im mokra ziemia zimą56. Delosperma wysokogórska znosi mróz lepiej niż delosperma Coopera i jej odmiany125. Więcej w części „Delosperma zimą”.
Liście i kwiaty
Mata mięsistych liści
Delospermy to maty albo karłowe krzewinki o gładkich, mięsistych liściach1. Delosperma Coopera ma walcowate, jasnozielone liście do 5 cm1, a jej pędy u nasady drewnieją5. Delosperma wysokogórska tworzy poduchę gęsto ułożonych, trójkątnych, zaostrzonych listków5, które zimą brązowieją2. Obie dorastają do ok. 10 cm wysokości i rozrastają się na 0,5-1 m12. Liście delospermy Coopera pokrywają przezroczyste łuseczki podobne do kryształków lodu - stąd jej angielska nazwa „ice plant”4.
Kwiaty
Kwiaty delosperm przypominają stokrotki: liczne wąskie płatki otaczają środek z pręcikami i słupkami15. Delosperma Coopera ma lśniące, purpurowo-różowe kwiaty średnicy do 5 cm1; e-katalog ZSP opisuje je jako purpurowoczerwone z białym środkiem5. Delosperma wysokogórska kwitnie na cytrynowożółto2, a 'Moon Stone' - na biało3.
Termin kwitnienia
Delosperma wysokogórska kwitnie późną wiosną2 - według e-katalogu ZSP w czerwcu i lipcu5, a według atlasu roślin w maju i czerwcu6. Delosperma Coopera kwitnie od czerwca do sierpnia56, według Missouri Botanical Garden do września4, a 'Moon Stone' - od wczesnego lata do jesieni3.
Stanowisko i gleba
Pełne słońce
Delospermy potrzebują pełnego słońca123; atlas roślin dodaje: miejsca ciepłego6. Dla delospermy Coopera RHS poleca wystawę południową i miejsce osłonięte1. Delosperma wysokogórska rośnie w naturze w górach Afryki Południowej i Lesotho, na skałach i piargach na wysokości 1500-3000 m6. Lekki cień toleruje tylko słonecznica zwarta6.
Gleba
Najważniejsza jest bardzo przepuszczalna gleba123. W ziemi, która nie przepuszcza wody, delosperma Coopera marnieje albo ginie - Missouri Botanical Garden radzi unikać ciężkiej, niepoprawionej gliny4. Atlas roślin poleca glebę ubogą, lekką, mineralną, piaszczysto-żwirową6, a e-katalog ZSP przy delospermie wysokogórskiej - lekką, raczej suchą, wapienną5. Delospermy znoszą suszę12 i upał4.
Z naszej szkółki
Delospermy uprawiamy w doniczkach i w doniczkach wysyłamy je do klientów. Nie prowadzimy obserwacji delosperm w gruncie - o kwitnieniu i zimowaniu w ogrodzie piszemy według źródeł, a tu o tym, co znamy z produkcji i z zamówień.
Co dostaniesz w paczce
Dostaniesz młodą delospermę w doniczce; rozmiar doniczki podajemy na karcie rośliny. Rośliny wysyłamy do końca października. Jak wygląda delosperma w paczce, zależy od miesiąca wysyłki:
| wiosna | mata mięsistych listków, czasem już z pąkami |
| lato | mata listków z kwiatami albo pąkami |
| jesień | mata listków, czasem z ostatnimi kwiatami; listki delospermy wysokogórskiej mogą już brązowieć |
Więcej w częściach „Sadzenie, podlewanie i rozmnażanie” i „Delosperma zimą”. Nasza sadzonka zakwitnie już w roku posadzenia.
Uwagi z uprawy w doniczkach
Delospermy w doniczkach przetrzymujemy zimą na zagonach, ale starannie je na zimę zabezpieczamy. W uprawie w doniczkach szkodzi im zbyt duża wilgoć.
Kiedy klienci kupują delospermy
Najwięcej delosperm klienci zamawiają od czerwca do lipca, najwięcej w lipcu.
Zamówienia z ostatnich dwóch lat, także z Allegro; odświeżane co miesiąc. Pokazują, kiedy klienci zamawiali, a nie najlepszy termin sadzenia.
Sadzenie, podlewanie i rozmnażanie
Sadzenie
E-katalog ZSP podaje 11 roślin na m² i poleca delospermy do ogrodów skalnych, w małych grupach5. RHS poleca delospermę wysokogórską także do ogrodów żwirowych, donic, na skarpy i obrzeża oraz jako roślinę okrywową2.
Podlewanie
W sezonie podlewaj delospermy oszczędnie - dobrze znoszą upał i suszę4.
Cięcie
Delospermy nie wymagają cięcia12.
Rozmnażanie
Odłamane kawałki pędów delospermy wysokogórskiej łatwo się ukorzeniają2, a 'Moon Stone' RHS radzi rozmnażać przez sadzonki pędowe wiosną albo latem3. Słonecznica zwarta może się rozsiewać sama6.
Szkodniki i choroby
Delospermy są na ogół zdrowe23. Pod szkłem delospermę Coopera mogą atakować mszyce i wełnowce1; Missouri Botanical Garden wymienia te same szkodniki i dodaje, że sarny i króliki zwykle omijają tę roślinę4.
Delosperma zimą
Mrozoodporność
RHS daje delospermie wysokogórskiej ocenę H5 (od -15 do -10°C)2, a delospermie Coopera i 'Moon Stone' - H4 (od -10 do -5°C)13. E-katalog ZSP podaje dla delospermy wysokogórskiej strefę 5b, a dla delospermy Coopera - strefę 75. Atlas roślin daje słonecznicy zwartej strefę 5, a delospermie wysokogórskiej - strefę 7, i przy wszystkich trzech gatunkach zaznacza, że zimowanie jest niepewne6. Według Missouri Botanical Garden delosperma Coopera w chłodniejszym klimacie nie jest pewnie zimotrwała4. Według analizy M. Snowarskiego (roczne minima temperatur z lat 1976-2011) najsurowsza strefa na jego mapie Polski to 6a6.
Zimą szkodzi mokra ziemia
Delospermy nie znoszą wilgoci zimą5. Atlas roślin radzi, by gleba była zimą zupełnie sucha - pomaga daszek nad rośliną i dobry drenaż; sucho zimowana delosperma wysokogórska znosi znaczne mrozy6. E-katalog ZSP radzi w bezśnieżne zimy lekko okryć delospermę wysokogórską, najlepiej stroiszem5, a RHS - okrywać 'Moon Stone' w bardzo zimnych rejonach3. Missouri Botanical Garden poleca dla delospermy Coopera miejsce osłonięte, okrycie na zimę i bardzo dobry drenaż4.
Gdy nie zdążysz posadzić przed zimą
Ziemia w doniczce stojącej na wierzchu może się wychłodzić do kilkunastu stopni mrozu (ok. od -13 do -17°C), a to może uszkodzić korzenie8. Atlas roślin radzi zimować delospermy uprawiane w pojemnikach w chłodnej szklarni6.
Odmiany
Najczęściej wybierane
Kolejność według zamówień z ostatniego roku, także z Allegro.
Delospermy w naszej ofercie
| Odmiana | Wysokość | Kolor | Kwitnienie | Strefa | Uwagi |
|---|---|---|---|---|---|
| D. congestum 'Alba' chwilowo brak | do 20 cm | białe | VI-VIII | 5 | atlas roślin (D. congestum): 5-10 cm, VI-VII, uprawa łatwa, słońce albo lekki cień, gleba wybitnie przepuszczalna, strefa 5 |
| D. cooperi 'Ice Cream Fuchsia' chwilowo brak | do 20 cm | różowe | VI-IX | 6 | |
| D. cooperi 'Ice Cream Orange' chwilowo brak | do 20 cm | pomarańczowe | VI-IX | 6 | |
| D. cooperi 'Ice Cream Salmon' chwilowo brak | do 20 cm | różowe | VI-IX | 6 | |
| D. cooperi 'Jewel of Desert Moon Stone' chwilowo brak | do 20 cm | białe | V-X | 6 | RHS: delosperma Coopera z serii Jewel of Desert, do 10 cm, białe kwiaty od wczesnego lata do jesieni, gleba uboga, bardzo przepuszczalna, H4, w bardzo zimnych rejonach okrywać |
| delosperma wysokogórska (gatunek) | do 20 cm | żółte | VI-VII | 5 | RHS (D. nubigenum): do 10 cm, cytrynowożółte kwiaty późną wiosną, liście zimą brązowieją, pełne słońce, H5; e-katalog ZSP: VI-VII, gleba wapienna, w bezśnieżne zimy lekko okryć, strefa 5b; atlas roślin: strefa 7 |
| Delmara Orange chwilowo brak | do 20 cm | pomarańczowe | V-IX | 6 | |
| Sundella Apricot | do 20 cm | pomarańczowe | V-IX | 6 | |
| Sundella Red chwilowo brak | do 20 cm | czerwone | V-IX | 6 |
Dane z kart produktów; uwagi według RHS, e-katalogu Związku Szkółkarzy Polskich i atlasu roślin. Kwitnienie - termin podawany dla rośliny. Strefa - strefa USDA.
Gatunki i nazwy
Delosperma czy słonecznica
To ta sama roślina. Polska Wikipedia używa nazw delosperma Coopera i delosperma wysokogórska7; atlas roślin nazywa rodzaj słonecznicą, a D. nubigenum - słonecznicą nubijską6; e-katalog ZSP podaje nazwy słonecznica wysokogórska i delosperma wysokogórska5.
Gatunki w uprawie
Delosperma wysokogórska i słonecznica zwarta pochodzą z gór Republiki Południowej Afryki i Lesotho, gdzie rosną na skałach i piargach do 3000-3200 m; słonecznicę zwartą atlas roślin uznaje za łatwą w uprawie, a delospermę Coopera - za trudną6. Delosperma Coopera nosi imię Thomasa Coopera, który zbierał rośliny w Afryce Południowej w latach 1859-18624. Do delospermy Coopera RHS zalicza też serię Jewel of Desert, do której należy 'Moon Stone'3.
Skąd nazwa
Nazwa rodzaju pochodzi od greckich słów delos (widoczny) i sperma (nasienie) i odnosi się do odsłoniętych nasion4.
Z czym łączyć
RHS poleca delospermę wysokogórską do ogrodów skalnych i żwirowych, na skarpy, obrzeża i do donic2. Missouri Botanical Garden radzi sadzić delospermę Coopera w słonecznych, osłoniętych miejscach suchych ogrodów, skalniaków, na przodzie rabaty i na skarpach4.
Klienci najczęściej kupują delospermy razem z:
Zestawienie z prawdziwych zamówień z ostatnich dwóch lat. Wspólne zamówienie nie znaczy jeszcze wspólnej rabaty - przed posadzeniem sprawdź stanowisko na karcie rośliny.
Pytania
Czy delosperma jest mrozoodporna?
Zależy od gatunku. Delosperma wysokogórska znosi więcej - brytyjskie Królewskie Towarzystwo Ogrodnicze daje jej ocenę H5, a katalog Związku Szkółkarzy Polskich strefę 5b. Delosperma Coopera i jej odmiany są wrażliwsze (H4, strefa 7). Wszystkim najbardziej szkodzi mokra ziemia zimą.
Jak zimować delospermę?
Zadbaj, by zimą ziemia była sucha: dobry drenaż, a w razie potrzeby daszek nad rośliną. W bezśnieżne zimy delospermę wysokogórską można lekko okryć stroiszem. Delospermy uprawiane w pojemnikach można zimować w chłodnej szklarni.
Gdzie posadzić delospermę?
W pełnym słońcu, w ciepłym miejscu - na skalniaku, w ogrodzie żwirowym, na skarpie, przy obrzeżu albo w donicy.
Jaka gleba jest dobra dla delospermy?
Bardzo przepuszczalna, uboga, piaszczysto-żwirowa. Ciężka, nieprzepuszczalna glina jej nie służy.
Czy delospermę trzeba podlewać?
Oszczędnie. Delospermy dobrze znoszą upał i suszę.
Kiedy kwitnie delosperma?
Delosperma wysokogórska - późną wiosną i na początku lata, delosperma Coopera - od czerwca do sierpnia albo września, a 'Moon Stone' od wczesnego lata do jesieni.
Czy delospermę trzeba przycinać?
Nie, delospermy nie wymagają cięcia.
Czy delosperma rośnie w cieniu?
Nie. Delospermy potrzebują pełnego słońca; lekki cień znosi tylko słonecznica zwarta.
Czy delosperma i słonecznica to ta sama roślina?
Tak. Słonecznica to inna polska nazwa delospermy.
Czy delospermę można uprawiać w donicy?
Tak - brytyjskie Królewskie Towarzystwo Ogrodnicze poleca delospermę wysokogórską także do donic na tarasie.
Czy sarny i króliki jedzą delospermę?
Według ogrodu botanicznego w Missouri zwykle ją omijają.
Posadź delospermę w najcieplejszym, najsłoneczniejszym miejscu ogrodu - na skalniaku albo w żwirze, gdzie zimą nie stoi woda.
Zobacz delospermy w sklepie →Przeczytaj też
Jak powstało to hasło
Tekst zredagowano z pomocą narzędzi AI wyłącznie na podstawie faktów ze źródeł wymienionych niżej, danych z zamówień naszego sklepu i informacji o naszej produkcji sadzonek w doniczkach. Nie prowadzimy obserwacji delosperm w gruncie - to, co piszemy o roślinach w ogrodzie, pochodzi ze źródeł. Przypisy sprawdzono ze źródłami zdanie po zdaniu. Zdjęcia bez innego podpisu pochodzą z naszej szkółki.
Opracowanie: Wojciech Borowski
Wojciech i Magdalena Borowscy od 2013 roku prowadzą szkółkę Byliny Farm w Starym Łomie, w której uprawiają byliny i trawy ozdobne w doniczkach i wysyłają je do ogrodów w całej Polsce. W 2025 roku dołączył do nich Bartosz - kolejne pokolenie ogrodników w rodzinie. W katalogu dzielą się sprawdzoną wiedzą o roślinach z oferty szkółki i spoza niej, opartą na próbach odmian, danych hodowców i ogrodów botanicznych.
Źródła
- Royal Horticultural Society: RHS Plants - Delosperma cooperi.
- Royal Horticultural Society: RHS Plants - Delosperma nubigenum.
- Royal Horticultural Society: RHS Plants - Delosperma cooperi 'Jewel of Desert Moon Stone' (Jewel of Desert Series).
- Missouri Botanical Garden, Plant Finder: Delosperma cooperi.
- Związek Szkółkarzy Polskich, e-katalog roślin: Delosperma nubigenum (słonecznica wysokogórska) i Delosperma cooperi (delosperma Coopera).
- M. Snowarski, atlas-roslin.pl: Delosperma (słonecznica), Delosperma nubigenum (słonecznica nubijska), Delosperma cooperi (słonecznica Coopera), Delosperma congestum (słonecznica zwarta); „Strefy mrozoodporności (USDA)”.
- Wikipedia, wolna encyklopedia: hasło „Delosperma”.
- Iowa State University Extension: „Overwintering Unplanted Trees, Shrubs and Perennials” (2025).