Rozplenica (Pennisetum)

Rozplenica japońska tworzy gęste kępy; według Flora of China jej źdźbła mają 30-120 cm wysokości, a liście 10-80 cm długości i 0,3-1 cm szerokości, są płaskie albo często zwinięte i u nasady szorstko owłosione⁶. Atlas roślin opisuje ją jako trawę gęstokępową, która rusza z wegetacją dość późno; charakterystyczny półkulisty pokrój - kępę szerszą niż wyższą, z liśćmi rozłożonymi na boki - osiąga dopiero w drugiej połowie lata, a wcześniej kępa jest silnie spłaszczona³. Angielska nazwa fountain grass odnosi się według Missouri Botanical Garden do łukowato wygiętych kłosów, które rozchodzą się z kępy jak woda z fontanny².

Kiedy kwitnie

Źródła podają różne terminy: atlas roślin - od czerwca do września³, e-katalog Związku Szkółkarzy Polskich (ZSP) - od sierpnia do października⁴, a NC State - od połowy lata do jesieni⁸. Termin zależy też od odmiany. 'Hameln' kwitnie według Uniwersytetu Wisconsin około dwóch tygodni wcześniej niż gatunek¹⁰, a według NC State - około dwóch tygodni wcześniej niż inne rozplenice⁸; atlas roślin podaje dla niej kwitnienie od końca czerwca³, e-katalog ZSP - od końca lipca⁴, a Missouri Botanical Garden - od sierpnia do października². 'Red Head' Walters Gardens nazywa jedną z najwcześniej kwitnących odmian¹³; w próbie Chicago Botanic Garden kwitła od końca lipca, a wcześniej zakwitła tylko rozplenica wschodnia (P. orientale) 'Karley Rose'⁹. Polski producent sadzonek Vitroflora podaje dla 'Hameln' i 'Hameln Gold' kwitnienie od lipca do września, a dla 'Red Head' - od sierpnia do października¹⁷.

Jak wysoka rośnie

Dla gatunku źródła podają: Flora of China - źdźbła 30-120 cm⁶, atlas roślin - 0,3-1,2 m, wyjątkowo 1,5 m³, e-katalog ZSP - kępy do 100 cm⁴, a Missouri Botanical Garden - ok. 75-150 cm². Atlas zaznacza, że gatunek jest zmienny, a odmiany różnią się wysokością i barwą kwiatostanów³. Odmiany z naszej oferty wyraźnie się różnią: 'Burgundy Bunny' ma według opisu patentowego 30-35 cm w czasie kwitnienia¹⁸, a 'Red Head' według Missouri Botanical Garden do ok. 120 cm²; w próbie Chicago Botanic Garden 'Red Head' miała razem z kłosami ok. 150 cm⁹. 'Hameln' jest bardziej zwarta od gatunku: e-katalog ZSP podaje kępę liści 50-75 cm, a w czasie kwitnienia 75-100 cm⁴. Wysokości wszystkich odmian podajemy w tabeli odmian.

Kłosy

Według Flora of China kwiatostan rozplenicy japońskiej ma 5-25 cm długości i 1,5-3,5 cm szerokości, a szczeciny są zielonkawe albo purpurowe, najdłuższe 2-3 cm⁶. Barwa kłosów zmienia się w ciągu sezonu: według NC State z zielonej przechodzi w czerwonopurpurową, a potem w złotobrązową⁸, Missouri Botanical Garden opisuje kłosy srebrzyste do różowobiałych, które brązowieją, gdy dojrzewają nasiona², a e-katalog ZSP przy 'Hameln' - najpierw zielonkawobiałe, potem różowawe, a w końcu szarobrunatne⁴. Kłosy trzymają się według Missouri Botanical Garden zwykle do późnej jesieni albo początku zimy, a potem się rozpadają².

Liście i jesienne barwy

Według Missouri Botanical Garden liście rozplenicy japońskiej są latem od średnio- do ciemnozielonych, jesienią złocistożółte, a późną jesienią beżowe²; e-katalog ZSP pisze, że liście 'Hameln' przebarwiają się jesienią na pomarańczoworudo⁴. Liście 'Red Head' są według RHS jesienią złote, a zimą płowe¹, a według Walters Gardens jesienią złote do pomarańczowych, potem bladobeżowe¹³. 'Burgundy Bunny' ma według Missouri Botanical Garden latem liście zielone z bordowymi końcami, a jesienią całe ciemnoczerwone². Liście 'Hameln Gold' są według atlasu roślin żółte³, a według RHS jaskrawo żółtozłote do bladozielonych¹.

Missouri Botanical Garden i Uniwersytet Wisconsin piszą, że rozplenica japońska rośnie najlepiej w pełnym słońcu, a półcień znosi; według Missouri Botanical Garden w zbyt dużym cieniu może nie kwitnąć (tak samo przy 'Hameln', 'Red Head' i 'Burgundy Bunny')², a według Uniwersytetu Wisconsin w półcieniu nie kwitnie dobrze¹⁰. Chicago Botanic Garden w raporcie z próby traw pisze, że rośnie w słońcu albo półcieniu, a w zbyt dużym cieniu słabiej kwitnie⁹. Atlas roślin nazywa ją trawą ciepłolubną i zaleca miejsce słoneczne albo lekko ocienione, zaciszne, ciepłe i osłonięte od wiatru³, a RHS radzi dla 'Hameln' pełne słońce, wystawę południową albo zachodnią i miejsce osłonięte¹. Według bawarskiego instytutu ogrodniczego LWG Veitshöchheim na ciepłym, słonecznym miejscu rozplenice kwitną obficiej¹⁴.

Jaka gleba

Źródła różnią się akcentami. Atlas roślin zaleca glebę świeżą do średnio wilgotnej, żyzną albo przeciętną ogrodową, próchniczną, o odczynie zbliżonym do obojętnego, a najlepiej zasadowym³. E-katalog ZSP radzi dla 'Hameln' glebę żyzną, ale przepuszczalną i umiarkowanie wilgotną⁴, LWG dla rozplenicy japońskiej z odmianami 'Hameln' i 'Little Bunny' - raczej świeżą i żyzną¹⁴, a RHS dla 'Hameln' - lekką, umiarkowanie żyzną i przepuszczalną, wapienną, gliniastą albo piaszczystą, o odczynie kwaśnym, obojętnym albo zasadowym¹. Niemiecka Wikipedia podaje, że rozplenica japońska woli gleby umiarkowanie suche do wilgotnych, a nie znosi gleb bardzo suchych, zbitych ani piaszczystych¹⁶. W próbie Chicago Botanic Garden rozplenice rosły na glebie gliniastej o pH 7,4⁹.

Wilgotność i susza - źródła się różnią

Missouri Botanical Garden pisze, że rozplenica japońska łatwo rośnie na glebach od średnio wilgotnych do mokrych, znosi mokrą glebę i dobrze rośnie w wilgotnych miejscach, np. na obrzeżach oczek wodnych, stawów i strumieni². Uniwersytet Wisconsin pisze, że rozplenica woli glebę dość suchą, ale rośnie też w wilgotnej, przepuszczalnej¹⁰. Kilka źródeł ostrzega jednak przed nadmiarem wody, zwłaszcza zimą. Knoll Gardens radzi dla 'Hameln' i 'Red Head' słoneczne, przepuszczalne miejsce i glebę niezbyt mokrą¹¹, a Hoffman Nursery pisze, że do dobrego przezimowania rozplenice potrzebują zimą gleby przepuszczalnej¹². Uniwersytet Wisconsin radzi sadzić rozplenicę tak, żeby karpa była powyżej poziomu gruntu, co chroni ją przed gniciem, zwłaszcza na stanowiskach bardzo wilgotnych; roślina może słabnąć w bardzo mokre lata i na glebach źle przepuszczalnych¹⁰.

O suszy źródła piszą tak: atlas roślin - że rozplenica japońska ją znosi³, Uniwersytet Wisconsin i NC State - że znosi ją po ukorzenieniu¹⁰⁸, a Missouri Botanical Garden wymienia suszę wśród warunków, które roślina znosi². Niemiecka Wikipedia zastrzega jednak, że nie znosi gleb bardzo suchych¹⁶.

O pierwszych tygodniach po posadzeniu piszemy we wpisie „Pielęgnacja bylin po posadzeniu”.

Kiedy sadzić

RHS radzi sadzić trawy z ciepłego klimatu, w tym rozplenice, późną wiosną - w przeciwieństwie do traw z chłodnego klimatu, takich jak śmiałek czy ostnica, które najlepiej sadzić jesienią¹. LWG Veitshöchheim uważa za najlepszy termin sadzenia traw wczesną wiosnę, gdy gleba już się ogrzała; trawy sadzone jesienią często słabo się przyjmują i częściej wypadają¹⁴. Colorado State University zaleca sadzić trawy ozdobne wiosną i odradza późne sadzenie podzielonych kęp, zwłaszcza traw ciepłolubnych, do których zalicza rozplenicę japońską¹⁵. Hoffman Nursery pisze, że rozplenice sadzone jesienią powinny trafić do gruntu co najmniej miesiąc przed pierwszym przymrozkiem¹² - więcej w części „Rozplenica zimą”.

Ile roślin na metr kwadratowy

Atlas roślin podaje dla rozplenicy japońskiej 3 rośliny na m² (rozstawa 58 × 58 cm)³. E-katalog ZSP też podaje 3 rośliny na m² i radzi sadzić rozplenicę po 2-3 w grupie albo pojedynczo⁴. Knoll Gardens zaleca dla 'Hameln' i 'Red Head' 1-3 rośliny na m²¹¹, a dawny poradnik uniwersytetów Minnesoty i Michigan - rozstaw dorosłych roślin ok. 90 cm między ich środkami²⁹. Hoffman Nursery poleca 'Hameln' do nasadzeń masowych i szerokich pasów¹². Dla niskich odmian, takich jak 'Burgundy Bunny', nasze źródła rozstawy nie podają.

Jak szybko rośnie po posadzeniu

Rozplenica japońska to trawa ciepłolubna: Chicago Botanic Garden pisze, że takie trawy wychodzą ze spoczynku późną wiosną, najsilniej rosną w upały i kwitną później latem, a trawy chłodnolubne, np. trzcinnik i trzęślica, ruszają wcześniej⁹. Atlas roślin pisze, że rozplenica japońska rusza z wegetacją dość późno, a półkulisty pokrój osiąga dopiero w drugiej połowie lata³; poradnik uniwersytetów Minnesoty i Michigan nazywa ją rośliną, która późno wschodzi²⁹. RHS podaje, że 'Hameln' osiąga pełne rozmiary (0,5-1 m wysokości i szerokości) po 2-5 latach¹, a opis patentowy 'Burgundy Bunny' mówi o wolnym wzroście tej odmiany¹⁸.

Kiedy przycinać rozplenicę

Kępę zostawia się na zimę⁴, a stare liście ścina, zanim pojawią się nowe pędy²¹². Terminy źródła podają różne: pod koniec zimy - Missouri Botanical Garden i NC State²⁸; od końca lutego do końca marca - Knoll Gardens przy 'Hameln' i 'Red Head'¹¹; wiosną albo wczesną wiosną - e-katalog ZSP dla gatunku i 'Hameln'⁴, Hoffman Nursery przy 'Hameln'¹², RHS na kartach 'Hameln' i 'Red Head'¹ oraz LWG, który radzi ciąć trawy dopiero wczesną wiosną, żeby wykorzystać ich zimowy wygląd¹⁴. Uniwersytet Wisconsin wyjaśnia, że rozplenica jako trawa ciepłolubna rusza dopiero przy wyraźnym ociepleniu, więc po zimie jest czas na przycięcie zeszłorocznych pędów przed pojawieniem się nowych¹⁰. Gatunki, które ruszają wolno, RHS radzi ciąć dopiero pod koniec kwietnia, bo stare pędy chronią karpę przed zimnem - jako przykład podaje rozplenicę wschodnią¹.

Jak nisko przycinać

Missouri Botanical Garden i NC State radzą ścinać liście do samej ziemi²⁸, Knoll Gardens przy 'Hameln' i 'Red Head' - nisko przy ziemi¹¹, a Uniwersytet Wisconsin - na wysokość ok. 7,5-15 cm nad ziemią; najłatwiej nożycami do żywopłotu, po wcześniejszym związaniu kępy sznurkiem¹⁰. Ścięte pędy można według Knoll Gardens zostawić na rabacie jako naturalną ściółkę albo skompostować¹¹.

Podział - kiedy i jak często

RHS pisze, że trawy z ciepłego klimatu, w tym rozplenice, trzeba dzielić tylko rzadko, a ponieważ ruszają dopiero późną wiosną, najlepiej robić to w maju¹. Atlas roślin podaje podział w maju-czerwcu³, Uniwersytet Wisconsin - wiosną, gdy rusza wzrost, po wiosennym przycięciu¹⁰, a Colorado State University - wiosną, przed wznowieniem wzrostu; przy zimnych i suchych zimach taki podział udaje się najlepiej¹⁵. Według Uniwersytetu Wisconsin u starszych kęp środek często zamiera i powstaje pusty pierścień - to znak, że kępę trzeba podzielić, zwykle co trzy lata¹⁰. Odmiany rozplenicy japońskiej z nasion nie powtarzają swoich cech, a przy 'Moudry' Missouri Botanical Garden pisze wprost, że trzeba ją rozmnażać przez podział².

Czy zostawiać kępę na zimę

Tak. E-katalog ZSP pisze, że obumarłe liście ścina się dopiero wiosną⁴, a RHS radzi zostawiać na zimę liście i kwiatostany traw zrzucających liście, które jesienią przybierają barwę słomy: dają ogrodowi strukturę i ruch i ładnie wyglądają oszronione¹. Według Uniwersytetu Wisconsin liście rozplenicy stoją zimą dość prosto i zdobią ogród, ale kłosy nie trwają całej zimy - trzymają się kilka miesięcy, a po kilku silnych mrozach nasiona zaczynają się z nich osypywać¹⁰. Kłosy 'Red Head' według RHS często utrzymują się przez zimę¹, a kłosy 'Hameln' według NC State - do zimy⁸.

Mróz i strefy w Polsce

Według analizy M. Snowarskiego (dane z lat 1976-2011) w Polsce występują strefy mrozoodporności od 6a do 7b, a sam Hel formalnie leży w strefie 8a; z Polski zniknęła najsurowsza strefa 5b, strefa 6b objęła niemal całe południe kraju, strefa 7a - większość Pomorza Zachodniego i Wielkopolski, a Góry Świętokrzyskie są w surowszej strefie 6a³. Atlas roślin pisze, że rozplenice jako rodzaj w naszym klimacie przeważnie nie znoszą zimy, ale rozplenicy japońskiej daje strefę 6b, zaleca lekkie okrycie i pisze, że do uprawy w gruncie nadaje się w cieplejszych rejonach kraju, a we wschodniej Polsce może wymarzać³. Snowarski wyjaśnia, że roślina w najchłodniejszej podanej dla niej strefie może na sprzyjającym stanowisku rosnąć kilkanaście albo kilkadziesiąt lat, ale w przeciętnych warunkach raz na kilka-kilkanaście lat ostra zima ją uszkodzi albo zabije; dość bezpiecznie można się czuć w strefie o 2-3 przedziały (literowe) cieplejszej³.

E-katalog ZSP pisze, że zabezpieczenie rozplenicy japońskiej przed mrozem na czas zimy jest konieczne, a 'Hameln' i 'Little Bunny' wymagają ciepłych, osłoniętych miejsc i okrycia przed zimą; 'Hameln' ma tam strefę 6⁴. RHS ocenia gatunek oraz odmiany 'Hameln', 'Red Head' i 'Black Beauty' na H3, czyli jako półzimotrwałe (od -5 do 1°C), i dodaje, że w chłodniejszych rejonach mogą potrzebować ochrony na zimę; 'Hameln Gold' ma u RHS ocenę H4¹. Źródła amerykańskie podają strefy USDA: Missouri Botanical Garden dla gatunku 6-9, a dla 'Hameln', 'Red Head' i 'Burgundy Bunny' 5-9, z zastrzeżeniem, że w strefie 5 roślina może nie zimować niezawodnie i najlepiej sadzić ją tam w miejscu osłoniętym²; NC State daje 'Hameln' strefy 5a-9b⁸. Uniwersytet Wisconsin zalicza 'Hameln' do najodporniejszych odmian (strefa 5), a 'Red Head' daje strefę 5b albo 6a¹⁰. Polski producent sadzonek Vitroflora podaje dla 'Hameln', 'Hameln Gold' i 'Red Head' strefę 6¹⁷.

Wyniki prób zimowania

W próbie Chicago Botanic Garden (strefa USDA 5b) uszkodzenia karpy albo zamieranie roślin były głównym powodem niższych ocen rozplenic, a zimowe uszkodzenia karpy odnotowano tam m.in. u odmian 'Foxtrot', 'Ginger Love' i 'Red Rocket' (spoza naszej oferty) - dwie ostatnie straciły też część roślin⁹. Autorzy piszą, że gatunek uchodzi za ledwie zimotrwały w strefie 5⁹. Uniwersytet Wisconsin pisze, że w strefie 4 i w północnej części strefy 5 w niektóre zimy wymarzają duże części karp, przez co kępy stają się krzywe i nieforemne¹⁰.

Czy okrywać rozplenicę na zimę

Atlas roślin zaleca lekkie okrycie³, a dawny poradnik uniwersytetów Minnesoty i Michigan - ściółkowanie w chłodniejszych rejonach²⁹. Hoffman Nursery podkreśla, że do dobrego przezimowania rozplenice potrzebują zimą przepuszczalnej gleby¹² - więcej w części „Stanowisko i gleba”. O okrywaniu traw na zimę piszemy też we wpisie „Jak zabezpieczyć trawy na zimę?”.

Gdy nie zdążysz posadzić przed zimą

Ziemia w doniczce stojącej na wierzchu może się wychłodzić do kilkunastu stopni mrozu (ok. od -13 do -17°C), a to może uszkodzić korzenie - jeśli nie zdążysz posadzić rozplenicy przed zimą, wkop doniczkę w ziemię³¹. RHS radzi sadzić rozplenice późną wiosną¹.

Czy rozplenica się wysiewa

Tak, według części źródeł obficie. Missouri Botanical Garden pisze, że w dobrych warunkach rozplenica japońska rozsiewa się sama, a samosiew bywa agresywny; odmiany - także 'Hameln', 'Red Head' i 'Burgundy Bunny' - nie powtarzają cech z nasion². W wieloletniej próbie Chicago Botanic Garden siewki rozplenic pojawiały się co roku, regularnie i masowo na trawnikowych ścieżkach przy poletkach, a co jakiś czas także w kępach innych traw; nie dało się ustalić, od której odmiany pochodzą⁹. NC State pisze, że nasiona roznosi wiatr, a dzięki haczykom przyczepiają się też do ubrań i sierści; ziarniaki uwalniają się po silnym mrozie⁸. Hoffman Nursery ocenia, że większość odmian nie sprawia kłopotu samosiewem - wyjątkiem jest 'Moudry' - ale o 'Red Head' pisze, że może się rozsiewać¹². Według Uniwersytetu Wisconsin wiele typów rozplenicy chętnie się wysiewa, aż do zachwaszczania, a siewki nie zawsze powtarzają cechy rodziców; w chłodniejszym klimacie gatunek nigdy jednak nie staje się inwazyjny tak jak w cieplejszych rejonach¹⁰. Żadne z naszych polskich źródeł nie pisze o samosiewie rozplenicy japońskiej w Polsce.

Czy 'Hameln' jest bezpłodna

Źródła się różnią. NC State na stronie odmiany 'Hameln' pisze, że jej nasiona są płonne, ale na stronie gatunku ta sama witryna ostrzega, że 'Hameln' może się mocno wysiewać⁸. Missouri Botanical Garden pisze o samosiewie także przy 'Hameln'², a Uniwersytet Wisconsin - że wysiewa się ona mniej obficie niż gatunek i wiele innych odmian¹⁰. Celowo bezpłodne są według NC State odmiany z serii Infertile Collection, wyhodowanej na University of Georgia⁸, a Chicago Botanic Garden pisze, że University of Georgia i NC State hodują odmiany o obniżonej płodności, które mają ograniczyć samosiew⁹.

Jak ograniczyć samosiew

Hoffman Nursery radzi wyrywać niechciane siewki¹², a NC State poleca odmiany bezpłodne z serii Infertile Collection⁸; Chicago Botanic Garden pisze, że hodowane odmiany o obniżonej płodności powinny znacznie ograniczyć samosiew⁹. Przy 'Moudry', która w ciepłym klimacie obficie się wysiewa, NC State radzi ją ścinać, zanim nasiona dojrzeją⁸.

Czy się rozrasta

Rozplenica japońska rośnie kępą: atlas roślin nazywa ją trawą gęstokępową³, Missouri Botanical Garden - kępiastą², a Flora of China pisze, że tworzy gęste kępy⁶. Do pełnych rozmiarów kępa dochodzi stopniowo: RHS podaje, że 'Hameln' ma 0,5-1 m wysokości i szerokości po 2-5 latach¹. Szerokość kępy źródła podają różną: dla 'Hameln' Walters Gardens 60-90 cm¹³, Uniwersytet Wisconsin 45-60 cm¹⁰, a Vitroflora 40 cm¹⁷; dla 'Red Head' Missouri Botanical Garden i Vitroflora ok. 90 cm²¹⁷, a dla 'Burgundy Bunny' opis patentowy 40 cm¹⁸. Według Uniwersytetu Wisconsin u starszych kęp środek często zamiera i powstaje pusty pierścień - to znak, że kępę trzeba podzielić¹⁰; więcej w części „Podział - kiedy i jak często”.

Gdzie dziczeje

Kew notuje rozplenicę japońską jako gatunek zawleczony m.in. w Niemczech, Austrii, Czechach, na Słowacji, we Włoszech, w Rumunii, Bułgarii, Nowej Zelandii i kilku stanach USA; Polski na tej liście nie ma⁵. NC State pisze, że w niektórych rejonach USA rozplenica japońska uciekła z ogrodów i stała się problemem⁸, a Clemson University z Karoliny Południowej ostrzega, że może przechodzić na tereny naturalne jako gatunek inwazyjny²⁰. Chicago Botanic Garden w 2017 roku wpisał ją z odmianami na swoją listę obserwacyjną roślin potencjalnie inwazyjnych - na podstawie doniesień z cieplejszych stref i jej chwastowego charakteru w samym ogrodzie⁹. Watson i Dallwitz wymieniają ją wśród znaczących chwastów rodzaju⁷.

W Polsce rozplenica japońska jest według atlasu roślin taksonem tylko uprawianym, nieujętym w krajowej liście roślin naczyniowych (Mirek i in. 2020)³. Nie ma jej w bazie „Gatunki obce w Polsce” Instytutu Ochrony Przyrody PAN²³ ani w monografii „Rośliny obcego pochodzenia w Polsce” (Tokarska-Guzik i in. 2012)²⁴, a polska Wikipedia jako przejściowo dziczejący w Polsce gatunek z całego rodzaju Cenchrus wymienia tylko kolczatek orzęsiony (C. ciliaris)¹⁶. W bazie GBIF z Polski są tylko dwa rekordy rozplenicy japońskiej - oba to okazy zielnikowe z XIX wieku - wobec ponad dwóch tysięcy z USA, ale to brak danych, a nie dowód, że rozplenica się u nas nie wysiewa²⁵.

Rozplenica szczecinkowata - gatunek zakazany w Unii

Inna rozplenica, szczecinkowata (P. setaceum), jest od 2017 roku na unijnej liście inwazyjnych gatunków obcych, więc w całej Unii nie wolno jej przywozić, uprawiać, przewozić, sprzedawać, sadzić ani celowo uwalniać do środowiska¹⁶. W polskim rozporządzeniu Rady Ministrów z 9 grudnia 2022 roku (Dz.U. 2022 poz. 2649) figuruje pod lp. 14 w załączniku z listą gatunków stwarzających zagrożenie dla Unii; rozplenicy japońskiej w tym rozporządzeniu nie ma²². Organizacja EPPO wpisała rozplenicę szczecinkowatą na listę roślin inwazyjnych w 2012 roku²¹. W cieplejszych, suchszych rejonach - m.in. na Wyspach Kanaryjskich, Sycylii, Sardynii, w południowej Hiszpanii i na Hawajach - zagraża rodzimym gatunkom i zwiększa ryzyko silnych pożarów¹⁶; na Hawajach jest na stanowej liście chwastów szkodliwych²⁸. Atlas roślin pisze, że w Polsce nie stanowi problemu, bo nie jest w stanie zimować w gruncie³, ale w doświadczeniu Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu (2006-2008) autorzy ocenili jej przezimowanie na Dolnym Śląsku jako dobre - po dwóch kolejnych zimach martwych było ok. 30% i ok. 10% roślin; nasiona zawiązała tam już w lipcu, ale ich kiełkowania nie zaobserwowano²⁶. Według niemieckiej Wikipedii komitet państw Unii ds. gatunków inwazyjnych uznał 5 grudnia 2017 roku, że czerwonolistna 'Rubrum' na razie nie podlega tym przepisom, ale urzędy stosują to niejednolicie¹⁶; kalifornijska rada ds. roślin inwazyjnych Cal-IPC podaje, że czerwona odmiana jest sterylna i nie uchodzi za inwazyjną²⁷.

Choroby i szkodniki

Według źródeł choroby i szkodniki nie są dla rozplenic problemem: RHS opisuje rozplenice japońskie jako na ogół wolne od chorób i szkodników¹, Missouri Botanical Garden nie notuje poważnych problemów², a w próbie Chicago Botanic Garden trawy były w dużej mierze zdrowe - rdza wystąpiła tam u innych rodzajów, nie u rozplenic⁹. Hoffman Nursery wymienia kłopoty możliwe w produkcji szkółkarskiej: przy 'Hameln' mszyce, czasem wełnowce, przędziorki i pienikowate, a przy 'Little Bunny' także plamistość liści¹².

Słabe kwitnienie i wyleganie

W próbie Chicago Botanic Garden 'Burgundy Bunny' kwitła słabo (produkcja kwiatów poniżej 60%), co było głównym albo jednym z powodów jej niższej oceny⁹. Gorszy pokrój traw w tej próbie wynikał najczęściej z wiotkich, wylegających pędów, a czasem z osłabienia roślin po zimowym uszkodzeniu karpy; rozplenica 'Red Rocket' (spoza naszej oferty) dostała niższą ocenę głównie za pokrój⁹. W zbyt dużym cieniu rozplenica japońska może nie kwitnąć².

Jelenie i króliki

Rutgers zalicza rozplenicę japońską do najwyższej kategorii odporności na zgryzanie przez jelenie - rzadko uszkadzana¹⁹; NC State pisze, że rozplenica japońska jest wysoce odporna na zgryzanie przez jelenie, a o 'Hameln' - że jest odporna na jelenie i króliki⁸. To dane z USA.

Rodzaj Pennisetum opisał francuski botanik Louis Claude Marie Richard w 1805 roku¹⁶. Nazwa pochodzi od łacińskich słów penna (pióro) i seta (szczecina) i odnosi się do długich, pierzastych szczecin w kwiatostanach²⁷. Watson i Dallwitz zaliczają rozplenice do podrodziny Panicoideae i plemienia Paniceae i podają, że prowadzą fotosyntezę typu C4⁷. To, co ogrodnicy nazywają kłosem, botanicy opisują jako „fałszywy kłos”: zbitą wiechę o bardzo skróconych osiach, w której kłoski - pojedynczo albo w małych grupach - otacza u nasady okrywa cienkich szczecin powstałych ze zredukowanych gałązek⁷. Szczeciny opadają razem z kłoskami - tym rozplenica różni się od podobnego rodzaju Setaria, u którego zostają na osi kwiatostanu⁶. Atlas roślin wymienia polskie nazwy rodzaju: rozplenica, piórkówka i „piórkowiec”³.

Pennisetum czy Cenchrus

Granica między rodzajami Pennisetum i Cenchrus była niejasna: oba tworzą jedną grupę pokrewieństwa, a główna cecha używana do ich odróżniania - stopień zrośnięcia szczecin w kwiatostanie - często bywa zawodna, dlatego w 2010 roku badacze zaproponowali przeniesienie rozplenic do rodzaju Cenchrus¹⁶. Kew uznaje dziś Pennisetum za synonim rodzaju Cenchrus opisanego w 1753 roku; w tym szerokim ujęciu Cenchrus liczy ponad sto gatunków⁵, a sam rodzaj Pennisetum w wąskim ujęciu - według Flora of China oraz Watsona i Dallwitza - około osiemdziesięciu⁶⁷. Nazwy Cenchrus używają m.in. Kew, NC State i atlas roślin⁵⁸³, a nazwy Pennisetum - RHS, Missouri Botanical Garden, e-katalog ZSP i polskie rozporządzenie o gatunkach inwazyjnych¹²⁴²². Polska Wikipedia traktuje Pennisetum jako synonim rodzaju kolczatek (Cenchrus)¹⁶, ale gatunki dawnego Pennisetum nadal nazywa się po polsku rozplenicami - atlas roślin nazywa np. Cenchrus alopecuroides rozplenicą japońską³. W sklepie i w tym haśle zostajemy przy nazwie Pennisetum.

Rozplenica japońska

Kew przyjmuje dla rozplenicy japońskiej nazwę Cenchrus alopecuroides (L.) Thunb., opublikowaną w 1794 roku; Pennisetum alopecuroides (L.) Spreng. jest jej synonimem⁵. Naturalnie rośnie według Kew m.in. w Chinach, Japonii, Korei, na Tajwanie, w Mjanmie, Wietnamie, na Filipinach, Jawie i Półwyspie Malajskim oraz w Australii Zachodniej, na Terytorium Północnym, w Queenslandzie, Nowej Południowej Walii i Wiktorii⁵. W Chinach rośnie na trawiastych zboczach, poboczach dróg i miedzach, od poziomu morza do 3200 m n.p.m.⁶, a według atlasu roślin - na nizinach, w miejscach wilgotnych i w zaroślach z trawami³. Atlas podaje polskie nazwy rozplenica japońska, piórkówka spłaszczona i rosplenica japońska³, a e-katalog ZSP - także rozplenica spłaszczona i piórkówka japońska⁴.

Skąd nazwy

Epitet alopecuroides znaczy „podobny do Alopecurus” - rodzaju traw nazywanego po angielsku foxtail grass, czyli „lisi ogon”². Angielskie nazwy rozplenicy japońskiej to m.in. Chinese pennisetum, Chinese fountaingrass, dwarf fountain grass, foxtail fountain grass i swamp foxtail grass¹⁶. Po niemiecku to Lampenputzergras - od szczotki do lamp - a także Federborstengras i Australisches Lampenputzergras¹⁶.

Inne rozplenice

Atlas roślin wymienia też m.in. rozplenicę wschodnią, kosmatą, szczecinkowatą, obcą i purpurową³. Rozplenica wschodnia (P. orientale) pochodzi z północno-zachodniej Azji i Afryki Północnej, tworzy kępy do 60 cm z jasnoróżowymi wiechami do 14 cm i nie lubi długotrwałych mrozów¹⁶; według Missouri Botanical Garden zimuje tylko do strefy USDA 6², a LWG pisze, że lepiej od rozplenicy japońskiej radzi sobie na dobrze zdrenowanych, suchych glebach piaszczysto-próchnicznych¹⁴. Rozplenica kosmata (P. villosum) z północno-wschodniej Afryki i części Półwyspu Arabskiego ma pierzaste, białe szczeciny długości do 5 cm i często uprawia się ją jako jednoroczną¹⁶. Rozplenica szczecinkowata (P. setaceum) pochodzi według Kew z obszaru od Afryki Północnej po Afganistan i Tanzanię⁵; atlas roślin traktuje ją u nas jako roślinę jednoroczną³ - o jej statusie gatunku inwazyjnego piszemy w części „Samosiew, inwazyjność i choroby”. Rozplenica obca (P. × advena, według Kew Cenchrus × cupreus) to według Kew roślina uprawna wywodząca się ze sztucznych mieszańców⁵, a według RHS mieszaniec P. macrostachyum i P. setaceum¹. Rozplenica perłowa (P. glaucum) to gatunek jednoroczny z Afryki, używany jako roślina paszowa i na mąkę, kaszę i piwo, a jako ozdobny - w suchych bukietach¹⁶.

Odmiany ozdobne

'Hameln' wyselekcjonował w Niemczech Junge; według e-katalogu ZSP do handlu weszła w 1964 roku⁴, a według NC State - w latach 70. XX wieku⁸. Nazwa pochodzi od niemieckiego miasta Hameln¹³. W 2000 roku dostała nagrodę Grower's Choice Award stowarzyszenia szkółkarzy z Minnesoty (MNLA)⁴, a w 2018 roku - razem z 'Red Head' - nagrodę RHS Award of Garden Merit¹. Atlas roślin oznacza ją jako odmianę najczęściej występującą w ofercie handlowej³, a Uniwersytet Wisconsin - jako najczęściej spotykaną w handlu szkółkarskim¹⁰. 'Red Head' wyselekcjonowała szkółka Intrinsic Perennial Gardens z Illinois (Brent Horvath) z siewek odmiany 'National Arboretum'¹²¹³. 'Burgundy Bunny' to mutacja pąkowa odmiany 'Little Bunny', odkryta w 2005 roku przez Lorne'a Blackmana w jego szkółce w Walla Walla w stanie Waszyngton; patent USA przyznano w 2011 roku¹⁸. 'Little Bunny' wyrosła według Hoffman Nursery z siewki 'Hameln'¹². 'Hameln Gold' pochodzi według atlasu roślin od Michaela Merza z USA (przed 2015 rokiem)³, a RHS oznacza ją jako odmianę chronioną prawem hodowcy¹. Hodowcy ani roku wprowadzenia 'Black Beauty' nasze źródła nie podają.